Həmədan-Azərbaycan

2012-01-28T09:34:00.000-08:00

درگزين عوثمانلي قايناقلاريندا

اوصاف قلعه درگزین - ایلک بانیسی یزذجرد شاهدر. بوکا "درگزین" دینمه سی قلعه قپوسی کبی قپالو و محفوظ بر یرده اولمسندن نشات ایتسه گرکدر...

در بیان روز نوروز عاشورا - ... شیخ سلام آلوب کرسی یه عروج ایده رک ابتدا بر فاتحه بعده شاهه و حضار مجلسه دعا ایدوب شاعر فضولی بغدادینک مقتل الحسین نام تالیفینی قرائت ایتمکه باشلادی...

تاریخ فتوحات شهر درگزین - 38 تاریخینده بعده هجره النبویه، خلافت حضرت عمرده حضرت ساریه الجبل فتحیدیر. صکره 941 تاریخینده سلیمان خانک رستم پاشاسی فتحیدر.

سیاحتنامه - اولیا چلبی - ج.4 - ص.354 استانبول:1314

2012-01-26T12:45:00.000-08:00

حسام الدين حسين اوغلو صحابي افندي (درجزيني همداني)

دوغوم: درجه‌زين، همه‌دان، گونئي آزه‌ربايجان- ؟

اؤلوم: ايستانبول- ١٥٦٣

http://hemedan-az.blogspot.com/

http://baharlidederizagoycek.blogspot.com/

مئهران باهارلي

حوسام الددين حوسئين اوغلو صحابي افه‌ندي، گونئي آزه‌ربايجان`ين همه‌دان بؤلگه‌سينده يئرله‌شه‌ن درجه‌زين (درگزين) اوروندا (شهه‌رينده) دوغولدو. عوثمانلي خاقاني، قانوني سولطان سولئيمان، تبريز فتحي سيراسيندا بورايا گيردييينده، قدري چله‌بي افه‌ندي اونونلا تانيشيپ يئته‌نه‌ييني گؤرموش و ١٥٣٥ده خاقانين ايسته‌يي اوزه‌ره بيله‌سيني ايستانبولا گتيرميشدير. ايستانبولدا ٣٠ ايل عوثمانلي اركله‌تي (دئوله‌تي) قوللوغوندا چاليشديقدان سونرا ١٥٦٣ده اؤلموش و اورادا گؤمولموشدور.

صحابي، يئته‌نه‌كلي بير قوشار (شاعير)، يوكسه‌ك بوته‌م (دين) ائييتيمي آلميش بيلگيلي بير اؤته‌كچي (تاريخچي)دير. نوربخشي سوره‌يينه (طريقه‌تينه) باغليدير. قاراداشي بيداري ده باشاريلي بير قوشاردير. صحابي`نين توركجه ديوان و فارسجا قوشوقلاري واردير. توركجه قوشوغو، ساغلام ياپيلي، آنلام باخيميندان وارسيل، ايچده‌ن، دوغال، آنلاشيلير، آخيجي و آچيقدير. صحابي و عراقلي اولو تورك قوشاري فوضولي غزه‌ل.له‌ري آراسيندا، ايچه‌ريك و بيچه‌م (اسلوب) باخيمدان بنزه‌رليكله‌ر واردير. قارداشي كيمي، او دا سولطان سولئيمان`ين ياخينلاريندان اولموشدور. سولطان`ين اؤتونوسو (خاهيشي) ايله ايمام غززالي`نين "كيمياي سعادت" پيتيييني "تدبير اكسير" آدي آلتيندا توركجه‌يه چئويرمه‌يه باشلاميش، اؤلومونده‌ن آز اؤنجه، بو توركجه چئويريني بيتيره‌ره‌ك اؤز ديواني ايله بيرليكده قانوني`يه سونموشدور.

----------------------------------------------

آلوده‌دير

اه‌ينيميزده خيرقه‌ميز زاهيد، شاراب‌آلوده‌دير

پاك اولماز آب- تئوبه‌يله، خاراب‌آلوده‌دير

بو تن-ي خاكيده ائي ديل، جئوهه‌ر-ي ناياب-ي روح

گرچي بيمانه‌نددير، آمما توراب‌آلوده‌دير

جان فدا ائتسه‌م يئريدير، لوطف-و قهر-ي يارا كيم

قهري لوطف‌آميزدير، لوطفو عيتاب‌آلوده‌دير

آته‌ش-ي مئيده‌ن عره‌ق‌ريز اولدو سانما عاريضي

كيم او گولبه‌رگ-ي رياض-ي جان، گولاب‌آلوده‌دير

ديده-وو ديلده‌ن صحابي`نين قرار-و خابيني

ائيله‌يه‌ن ياغما به‌ييم، اول چشم-ي خاب‌آلوده‌دير

----------------------------------------------

ييخديلار

عئشق-و حئيره‌ت، باشدا عاغلين نوكته‌دانين ييخديلار

معريفه‌ت واديسينين ببر-ي به‌يانين ييخديلار

خئيل-ي انبوه اوستونه اوشدو خارابات ارله‌ري

بير آياقدا اه‌ووه‌لا غم پهله‌وانين ييخديلار

داش اوشوردو قؤوم-ي لئيلي، قئيس-ي مجنون اوستونه

مورغ-ي اندوهون باشيندان آشييانين ييخديلار

ائتديله‌ر پامال-ي مئحنه‌ت جيسم-ي خون آلوده‌مي

گولشه‌ن-ي دردين ديره‌خت-ي ارغووانين ييخديلار

گؤردوله‌ر دوككان-ي مكر-ي عاغلي، ارباب-ي جونون

باشينا اول حيله‌پردازين دوكانين ييخديلار

نئوباهار اولدو يينه ساقي، وورانلار لاف-ي زوهد

تئوبه‌نين سئيلاب-ي مئيله خانومانين ييخديلار

بيشه-يي دهري صحابي سئير قيل، خووف ائتمه كيم

مورلار اول بيشه‌نين شير-ي ژييانين ييخديلار

اوشمه‌ك: چوخچا گليپ ييغيشماق، قالاباليقجا سالديرماق

اوشورمه‌ك: چوخجا گتيريپ ييغماق، قالاباليقجا سالديرتماق

----------------------------------------------

عئشقدير

عئشقدير آيينه-يي حوسنو موجه‌للا ائيله‌يه‌ن

ديده-يي عوششاق ايله آني تماشا ائيله‌يه‌ن

عئشقدير زنجير ائده‌ن عوذرا و لئيلي زولفونو

واميق-ي آشوفته و مجنون`و شئيدا ائيله‌يه‌ن

عئشقدير صوره‌ت وئره‌ن شيرين-ي ديلكه‌ش نقشينه

لعلوه‌ش فرهاد`ا مسكه‌ن سنگ-ي خارا ائيله‌يه‌ن

عئقشدير ايجادي مجدوداتا باعيث، عئشقدير

عاله‌مي كتم-ي عده‌مده‌ن آشيكارا ائيله‌يه‌ن

عئشقدير نور-ي تجه‌للا-يي جمال-ي يوسوف`ا

جيلوه‌گاه-ي آيينه-يي چشم-ي زولئيخا ائيله‌يه‌ن

عئشقدير اهل-ي موناجات ائيله‌يه‌ن مئيخاره‌ني

زاهيد-ي پرهيزكاري ريند-و روسوا ائيله‌يه‌ن

عئشقدير زولف-و خط-ي خوبانا وئره‌ن زيب-و تاب

پير-ي عاغلي، بسته-يي زنجير-ي سئودا ائيله‌يه‌ن

عئشقدير بير ذرره‌ني سرگشته-يي ادنا ايكه‌ن

همنيشين-ي آفيتاب-ي عاله‌م‌آرا ائيله‌يه‌ن

عئشقدير پئيك-ي صبا گيبي صحابي گؤنلونو

روز-و شب سرگشته-يي وادي-و صحرا ائيله‌يه‌ن

----------------------------------------------

Hüseynoğlu Hüsamǝddin Əfǝndi (Sǝhâbi Dǝrǝgǝzîni Hǝmǝdâni)

Mehran Baharlı

Hüsamǝddin Hüseynoğlu Sǝhâbi Əfǝndi, Güney Azǝrbaycan`ın Hǝmǝdan bölgǝsindǝ yerlǝşǝn Dǝrǝcǝzin (Dǝrgǝzin) urunda (şǝhǝrindǝ) doğuldu. Osmanlı xaqanı Qânûni Sultan Süleyman, Tǝbriz fǝthi sırasında buraya girdiyindǝ, Qǝdri Çǝlǝbi Əfǝndi onunla tanışıp yetǝnǝyini görmüş vǝ 1535dǝ xaqanın istǝyi üzǝrǝ bilǝsini Istanbul`a gǝtirmişdir. Istanbulda otuz il Osmanlı ǝrklǝti (devlǝti) qulluğunda çalışdıqdan sonra 1564dǝ ölmüş vǝ orada gömülmüşdür.

Sǝhâbi, yetǝnǝkli bir qoşar (şâir), yüksǝk bütǝm (din) eyitimi almış bilgili bir ötǝkçi (târixçi)dir. Nurbǝxşi sürǝyinǝ (tǝriqǝtinǝ) bağlıdır. Qardaşı Bîdâri dǝ başarılı bir qoşardır. Sǝhâbi`nin Türkcǝ dîvân vǝ Farsca qoşuqları vardır. Türkcǝ qoşuğu sağlam yapılı, anlam baxımından varsıl, içdǝn, doğal, anlaşılır, axıcı vǝ açıqdır. Sǝhâbi vǝ Əraqlı ulu Türk qoşarı Fuzûli qǝzǝllǝri arasında içǝrik vǝ biçǝm (uslub) baxımından bǝnzǝrliklǝr vardır. Qardaşı kimi o da Sultan Süleyman`ın yaxınlarından olmuşdur. Sultanın ötünüsü (xâhişi) ilǝ İmam Qǝzzâli`nin Kîmiyâ-ye Saâdǝt pitiyini Tǝdbir-i İksir adı altında Türkcǝyǝ çevirmǝyǝ başlamış, ölümündǝn az öncǝ bu Türkcǝ çevirini bitirǝrǝk öz dîvânı ilǝ birlikdǝ Qânûni`yǝ sunmuşdur.

Doğum: Dǝrcǝzin, Hǝmǝdan, Güney Azǝrbaycan-?

Ölüm: Istanbul-1563

----------------------------------------------

Âlûdǝdir

Əynimizdǝ xirqǝmiz zâhid, şarabâlûdǝdir

Pâk olmaz âb-i tevbǝylǝ, xarabâlûdǝdir

Buu tǝn-i xâkidǝ ey dil gövhǝr-i nayâb-i ruh

Gǝrçi bimânǝnddir, amma turabâlûdǝdir

Can fǝda etsǝm yeridir, lütf-o qǝhr-i yâra kim

Qǝhri lütfâmîzdir, lütfü itabâlûdǝdir

Âtǝş-i meydǝn ǝrǝqriz oldu sanma ârizi

Kim o gülbǝrg-i riyâz-i can, gülabâlûdǝdir

Didǝ-vu dildǝn Sǝhâbi`nin qǝrar-u xâbını

Eylǝyǝn yağma bǝyim, ol çǝşm-i xâbâlûdǝdir

----------------------------------------------

Yıxdılar

Eşq-u heyrǝt, başda ağlın nüktǝdânın yıxdılar

Mǝ`rifǝt vâdisinin bǝbr-i bǝyânın yıxdılar

Xeyl-i ǝnbuh üstünǝ üşdü xarabât ǝrlǝri

Bir ayaqda ǝvvǝla qǝm pǝhlǝvânın yıxdılar

Daş üşürdü qövm-i Leyli, Qeys-i mǝcnun üstünǝ

Murq-i ǝnduhun başından âşiyânın yıxdılar

Etdilǝr pâmâl-i mihnǝt cism-i xunâlûdǝmi

Gülşǝn-i dǝrdin dirǝxt-i ǝrquvânın yıxdılar

Gördülǝr dükkan-i mǝkr-i ağlı, ǝrbâb-i cunun

Bâşına ol hîlǝpǝrdâzın dükanın yıxdılar

Nevbahar oldu yinǝ sâqi vuranlar lâf-i zühd

Tevbǝnin seylâb-i meylǝ xânumânın yıxdılar

Bîşǝ-yi dǝhri Sǝhâbi seyr qıl, xovf etmǝ kim

Mûrlar ol bîşǝnin şîr-i jiyânın yıxdılar

Üşmǝk: Çoxca gǝlip yığışmaq, qalabalıqca saldırmaq

Üşürmǝk: Çoxca gǝtirip yığmaq, qalabalıqca saldırtmaq

----------------------------------------------

Eşqdir

Eşqdir âyinǝ-yi hüsnü mücǝllâ eylǝyǝn

Didǝ-yi uşşaq ilǝ ânı tǝmaşa eylǝyǝn

Eşqdir zǝncir edǝn Üzra vǝ Leyli zülfünü

Vâmiq-i âşüftǝ-vü Mǝcnun`u şeyda eylǝyǝn

Eşqdir surǝt verǝn Şirin-i dilkǝş nǝqşinǝ

Lǝ`lvǝş Fǝrhad`a mǝskǝn sǝng-i xârâ eylǝyǝn

Eşqdir icâdı mǝcdudata bâis, eşqdir

Âlǝmi kǝtm-i ǝdǝmdǝn âşikara eylǝyǝn

Eşqdir nur-i tǝcǝllâ-yi cǝmâl-i Yûsuf`a

Cilvǝgâh-i âyinǝ-yi çǝşm-i Züleyxa eylǝyǝn

Eşqdir ǝhl-i munacat eylǝyǝn meyxârǝni

Zâhid-i pǝrhizkâri rind-ü rüsva eylǝyǝn

Eşqdir zülf-ü xǝt-i xûbâna vêrǝn zîb-u tab

Pir-i ağlı bǝstǝ-yi zǝncir-i sevda eylǝyǝn

Eşqdir bir zǝrrǝni sǝrgǝştǝ-yi ǝdna ikǝn

Hǝmnişin-i şfitab-i âlǝmârâ eylǝyǝn

Eşqdir peyk-i sǝba gîbi Sǝhâbi gönlünü

Ruz-u şǝb sǝrgǝştǝ-yi vâdi-vü sǝhrâ eylǝyǝn

2012-01-25T13:00:00.001-08:00

باهارلي دده ريضا گؤيچه‌ك`ده‌ن بير قوشما

باهار-همه‌دان-آزه‌ربايجان

١٩ونجو يوزايل (١٨٠٠؟-١٨٨٠؟)

http://baharlidederizagoycek.blogspot.com/

http://hemedan-az.blogspot.com/

ويرمه‌نه‌م سني

گل سنه سؤيله‌ييم شاها، تاج خانيم

جيسم ايچينده جانا وئرمه‌نه‌م سني

ييغالار دونيانين گنج-و ماليني

قويالار بير يانا، وئرمه‌نه‌م سني

زولفون چين چين اولوپ كمه‌رده‌ن گئچه‌ر

كيرپييين اوخلاري جييه‌رده‌ن گئچه‌ر

فله‌ك سنده‌ن گئچمه‌ز، قمه‌رده‌ن گئچه‌ر

من حور-ي غيلمانا وئرمه‌نه‌م سني

يئريشين نه ياراشير [بوخونا]، بويا

حاق ياراديپ سني بايراما، تويا

مره‌ند`ده‌ن تبريز`ه، تبريز`ده‌ن خوي`ا

كولل-ي آزه‌ربايجان`ا وئرمه‌نه‌م سني

عراق اؤلكه‌سينده بورجورد، نهاوه‌ند

همه‌دان و قزوين، تئهران، دماوه‌ند

ناخجيوان، ايستانبول، دكه‌ن، سمه‌رقه‌ند

بوتون بو جاهانا وئرمه‌نه‌م سني

ريضا دييير سنده‌ن جانا جان گلير

گؤز ياشيم يئرينه، قطره-يي قان گلير

درمان الده اگه‌ر سولئيمان گلير

درديمه‌ن، درمانا وئرمه‌نه‌م سني

وئرمه‌نه‌م: وئرمه‌زه‌م، وئرمه‌م، وئرمه‌ره‌م

درديمه‌ن: درديمسين

قايناق: ديوان اشعار رضا بهاري- ريضا باهارلي، گردآورندگان: جواد نوري، سعيد جليلي هنرمند. انتشارات مكنون، همدان، ١٣٨٥

Baharlı Dǝdǝ Rıza Göyçǝk`dǝn bir qoşma

Bahar, Hǝmǝdan, Azǝrbaycan

19 uncu yüzil (1800?-1880?)

http://baharlidederizagoycek.blogspot.com/

http://hemedan-az.blogspot.com/

Vermǝnǝm sǝni

Gǝl sǝnǝ söylǝyim şâhâ, Tac Xanım

Cism içindǝ cana, vermǝnǝm sǝni

Yığalar dünyanın gǝnc-o malını

Qoyalar bir yana, vermǝnǝm sǝni

Zülfün çin çin olup kǝmǝrdǝn geçǝr
Kirpiyin oxları ciyǝrdǝn geçǝr

Fǝlǝk sǝndǝn geçmǝz, qǝmǝrdǝn geçǝr

Mǝn Hur-i qılmana vermǝnǝm sǝni

Yerişin nǝ yaraşır buxuna, boya

Haq yaradıp sǝni bayrama, toya

Mǝrǝnd`dǝn Tǝbriz`ǝ, Tǝbriz`dǝn Xoy`a

Küll-i Azǝrbaycan`a vermǝnǝm sǝni

Əraq ölkǝsindǝ Burcurd, Nǝhâvǝnd
Hǝmǝdan vǝ Qǝzvin, Tehran, Dǝmâvǝnd

Naxcıvan, Istanbul, Dǝkǝn, Sǝmǝrqǝnd

Bütün bu cahâna vermǝnǝm sǝni

Rıza diyir sǝndǝn cana can gǝlir

Göz yaşım yerinǝ qǝtrǝ-yi qan gǝlir

Dǝrman ǝldǝ ǝgǝr Süleyman gǝlir

Dǝrdimǝn, dǝrmana vermǝnǝm sǝni

Vermǝnǝm: Vermǝzǝm, Vermǝm, Vermǝrǝm

Dǝrdimǝn: Dǝrdimsin

2012-01-21T11:44:00.001-08:00

Bahar Hǝmǝdan Ostanında Türk ǝkincinin özǝyinǝ -mǝrkǝzinǝ çevrilmǝkdǝdir.

Toğrul Atabay:

DEGİ-دئگي

Güney Azərbaycan'ın Bahar şəhrində yasaqlı Türkcə ilə yazılmış bir doğum törəninə çağrış kartı:

«Böyük Allah'ın Adı İlə

Gəl dünyamızı bölüşək

"Dəniz" mənim, dalğa sənin

Günəş mənim, ışıq sənin

Hamı sənin, "sən" də mənim...

Sizin məhəbbətli huzurunuz bizim için çox əzizdir: nədən ki Tanrı'nın verdigi gözəl hədiyə, bizim için qiymətlidir. (...)»

2011-11-04T19:06:00.000-07:00

منظومه ترکی سیلنامه همدان

به امید خدا به زودی منظومه ترکی سیلنامه همدان منتشر خواهد شد. این منظومه در باره جریان سیلی مهیب است که به روایت سراینده سیلنامه صدوپنجاه سال قبل از دامنه های الوند جاری شده و در مسیر خود به چندین روستا صدمات فراوان زده است. اهمیت اصلی سیلنامه همدان در بر داشتن اطلاعات جالب در باره آبادیهای اطراف همدان و اهالی آن در حدود صدوپنجاه سال قبل است. همچنین نموداری از اصطلاحات و لغات ترکی آن روزگار است که بسیاری از آنها امروزه به فراموشی سپرده شده است.

ترجمه، تصحیح و توضیح این منظومه ارزشمند به عهده بنده و دوست گرامی ام آقای ناصر مقدم پور (عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور همدان) بوده است و البته در این طریق، لطف تعدادی از فرهنگدوستان و علاقه مندان به زبان و ادبیات ترکی شامل حالمان شده است.

از دوستانی که در باره سیلنامه یا سیل مذکور اطلاعاتی دارند، استدعا دارد ما را از راهنمایی شان محروم نفرمایند.

2011-08-25T22:15:00.001-07:00

زبان ترکی در منطقه اسدآباد استان همدان آزربايجان

http://asadabadafshar.blogfa.com/8911.aspx

زبان ترکی که در منطقه اسدآباد تکلم میشود خود لهجه ای از یک لهجه دیگر ترکی است یعنی لهجه ترکی خاص منطقه اسدآباد از لهجه ترکی همدانی از زبان ترکی آذربایجانی

متاسفانه بعضی از همشهریان ما زبان خود را جدا از ترکی آذربایجانی می دانند و این مسئله به این خاطر است که ترکی آذری را با لهجه خاص تبریز یا اردبیل یا ارومیه یکی می دانند در حالی که این چنین نیست زبان ترکی آذربایجانی شامل لهجه های مختلفی است از جمله لهجه تبریز و اردبیل ارومیه لهجه زنجان و ساوه و همدان لهجه خراسان لهجه قشقایی

لهجه ترکی اسدآباد با لهجه ترکی دو شهر ترک نشین اطراف خود یعنی سنقر در غرب و بهار در شرق تفاوت دارد ولی این بدان معنی نیست که قابل فهم برای یکدیگر نباشد بلکه طرز ادای کلمات اندکی فرق دارد که البته این در بین روستاهای اطراف اسدآباد هم متغیر است به عنوان مثال از طرز ادای کلمات می توانیم بفهمیم که شخص گوینده از روستای آجین است یا خاکریز از کولینگ تپه است یا سیراوند .

حال به بررسی تعدادی از کلمات می پردازیم

کلمه اویان به معنی بیدار شو که این کلمه در لهجه ترکی اسدآباد اوءان یا اووان تلفظ می شود

اویاندی یعنی بیدار شد در ترکی اسدآباد اووانه با تشدید بر روی حرف ن یعنی دی در ترکی آذربایجانی در لهجه ترکی ما به نه با ن مشدد تبدیل شده است

توورک Türk یا همان ترک که لهجه اسدآباد تورک تلفظ می شود TÖrk

البته تفاوت فقط در اویان تورک نیست چون آنها بیدار شده اند و ما هنوز در خوابیم

هاچان به معنی کی{چه وقت} در ترکی اسدآباد هاچاخ و یا هاچاغ گفته می شود که به نظرم تلفظ اسدآباد صحیح تر از تلفظ آذری آن باشد چون در ترکی چاغ به معنی زمان است نه چان

گلدی = آمد در لهجه اسدآباد گلده یا گلله با ل مشدد تلفظ میشود یعنی حرف د به صورت سطحی تلفظ میشود یا اصلا تلفظ نمی شود و به جای آن حرف ل مشدد می گردد البته این قاعده در همه موارد صدق نمی کند مانند گئتدی = رفت در لهجه اسدآباد گدده تلفظ میگردد

گلی سن = می آیی در ترکی اسدآباد گلیرین

علی صاباح گله جک = علی فردا خواهد آمد در ترکی اسدآباد علی سحر گله جاخ{غ}

به جز مورد فوق که جک به جاخ یا جاغ تبدیل شده اکثر حروف خ که در آخر افعال ترکی آذری وجود دارند در ترکی اسدآباد به ک تبدیل می شوند مثل گئددوخ یعنی رفتیم که در اسدآباد گئددیک {گ} تلفظ می شود

در روستاهای اطراف اسدآباد هم تلفظ ها با هم متفاوت است مثلا خاکریزیها یا روستاهای دشت افشار محکم تر و اصولی تر از روستاهایی مانند دهبزان سیراوند یا حتی آجین تلفظ می کنند

صرف نظر از این تفاوتها اکثر کلمات مشترک است و ترکی آذر ی قابل فهم برای ترکهای اسدآباد است البته اگر ترکی آذری به صورت صحیح ادا شود نه با لهجه هایی که کلمات را ناقص ادا می کنند

وقت آن رسیده است که ترکهای اسدآباد هم به رنسانس زبان و ادبیات ترکی در ایران بپیوندند و زبان اجدادی خود را به صورت نوشتاری یاد بگیرند

2011-08-25T22:11:00.000-07:00

اوزومیزه ایتیردمیشگ (خودمان را گم کرده ایم): رقص افشاري ترك در اسدآباد همدان به پايكوبي كردي و قر كمر فارسي بدل شده است

http://asadabadafshar.blogfa.com/9003.aspx

زبان و موسيقي از مقوله هايي هستند كه هويت و شناسنامه يك ملت محسوب ميگردد ملتي كه موسيقي نداشته باشد از لحاظي بيمار محسوب ميگردد و ملتي كه زبانش را از دست بدهد و يا فراموش كند ملت مرده اي محسوب ميگردد و فاتحه

حال و روز امروزه تركهاي اسدآباد نزديك به فاتحه شده است و اگر فكري براي آن نشود طولي نخواهد كشيد كه اين منطقه آسميله كامل خواهد شد اينروزه فارسي صحبت كردن در روستاهاي اين منطقه نيز رواج پيدا كرده و كسي كه با فرزندش فارسي صحبت مي كند بادي به غبغبش مي اندازد و به اين روشنفكري و آينده نگري مفتضحانه افتخار مي كند

از سويي ديگر سالهاست كه موسيقي اين مردم از ميان رفته و آخرين هنرمند عاشق احمد (عاشيق آشيق) بيش از ده سال است كه فوت شده است و تنها نوارهايي بي كيفيت به صورت پراكنده از اين عاشق خوش الحان بر جاي مانده است و نسل جوان ترك اسدآباد ديگر كور اوغلي اصلي و كرم غريب و شاهصنم عباس و گولگز شاه اسماعيل و عرب زنگي را نميشناسد

عاشق احمد در گمنامي كامل مرحوم شد الان به جز پير مردها و پير زنان كسي او را به ياد نمي آورد و كسي نيست كه ديگر تار يا كمانچه عاشقي بنوازد

و همچنين سالهاست كه دهل زنان و نوازندگان سنتي اين منطقه اثري نيست كساني كه آهنگ هاي اصيل افشاري مي نواختند و مرد وزن را به شور وجد مي آوردند و دستهاي پايكوبي با دستمال هاي رنگي به رقص سنتي تركمانان افشار مي پرداختند

حالا ديگر جوان خاكريزي يا آجيني فارسي صحبت مي كند و يا اگر تركي حرف ميزند نود درصد كلمات آن فارسي است شاه اسماعيل ديگر قهرمانش نيست رقص افشاري او به پايكوبي كردي و يا قر كمر فارسي بدل شده است

دهل زن و نوازنده همه معتاد و گور به گور شدند و جاي آنها را دسته هاي موزيك كردي از سنندج و كرمانشاه نه با ساز و دهل بلكه با ارگ و كرك و گيتار با موهاي ‍‍ژل زده پر كردند و موسيقي جوان پسند زدند و ريتم ملايمي تركي را به ريتم تند كردي بدل كردند و اين گروهها آمدند و در عروسي ها زدند و جيب هايشان را پر از پول كردند و رفتند و به ريشمان هم خنديدند در يك عروسي در جنت آباد ياد دارم كه سه جوان سنندجي در يك شب 12 مليون تومن كاسب شدند و كاميون دارهاي اين روستا به خاطر چشم و همچشمي شاباشهاي مليوني دادند تا جلوي همديگر كم نياورند شايد آن چند جوان كرد تا آنروز اين همه پول به خود نديده بودند 12مليون در يك شب آنهم سال هفتاد و پنج و همين بود كه به خاطر حضور در عروسي هاي اسدآباد بدون اينكه پولي از داماد بگيرند سرو دست مي شكنند

شنيده بوديم موسيقي مداحي در زبان تركي بسيار غني و جانسوز است و صدها مداح تركي گو فقط در تهران هستند و هزاران بيت شعر و مداحي و نوحه تركي وجود دارند ولي متاسفانه در اين منطقه اثري از آن نيست و حتي مداح ترك زبان اسدآباد از خواندن يك يا دو بيت از آن عاجز است و ترجيح مي دهد روله روله كردي يا لري بخواند و به خود اين زحمت را نمي دهد كه حد اقل چند بيت از آن را حفظ كرده و به صورت تركي خودمان ادا كند

قبول داريم كه لهجه تركي اسدآباد تفاوتهايي با تركي آذربايجان دارد حتي با تركي بهار همدان يا سنقر متفاوت است ولي اين تفاوت ها باعث نمي شود ما نتوانيم از منابع آنها استفاده كنيم چرا نبايد به هويت خود بازگرديم چرا بايد با فرزند خود فارسي صحبت بكنيم و در عروسي و عزا كردي برقصيم و كردي خاك بر سرمان بكنيم

ما دشمن زبان فارسي يا موسيقي كردي نيستيم ولي اينها نبايد هويت ما را نابود كند

ما ترك هستيم و به زباني صحبت مي كنيم كه بيش از سيصد مليون نفر متكلم دارد و اين زبان زبان رسمي هفت كشور و زبان دوم چند كشور ديگر و زبان دهها جمهوري ومنطقه خود مختار و ...است

تركي زباني است كه بزرگترين اشعار حماسي جهان با آن گفته شده است اشعار حماسي ماناس را تركهاي قرغيز سينه به سينه نقل كردند و حفظ كردند

تركي زباني است كه فارابي و بوعلي سينا و دهها دانشمند نامي تحويل بشريت داده است

تركي زبان امپراطوران جهانگشايي بوده كه چندين بار آسيا و اروپا و آفريقا را فتح كردنداز آتيلا گرفته تا نادر شاه افشار

حالا چرا اين زبان در منطقه اسدآباد به اين حال و روز افتاده است د رحالي كه در آذربايجان روز به روز بازگشت مردم به هويت تركي خود بيشتر ميشود تركهاي اسدآباد روز به روز از آن دور ميشوند

2011-05-28T04:02:00.000-07:00

همدان جزء لاینفک آذربایجان

برای تاسیس یک حکومت جدید قبل از هر چیز وجود یک ملیت متحد لازم است.(محمد امین رسول زاده)

یکی از شهر های قدیم آذربایجان شهر همدان است.شاید برخی خرده بگیرند که چرا و از کی همدان جزء آذربایجان شده است.ما در جواب ایشان پاسخ می دهیم شاید همدان از نظر جغرافیایی در منطقه آذربایجان نباشد ولی در بسیاری از دوره ها و در بسیاری ار اسناد همدان از نظر موقعیت اداری و سیاسی جزء آذربایجان محسوب می شده است.بعنوان مثال ابوعلی بلعمی در کتاب تاریخ بلعمی درباره محدوده آذربایجان می نویسد:اول از حد همدان درگیرند تا به ابهر و زنگان بیرون شوند و آخرش به دربند خزران و بدین میانه اندر هر چه شهر ها است همه را آذربایگان خوانند.(تاریخ بلعمی تصحیح محمد روشن صفحه 529)و یا ابن خردادبه در کتاب المسالک والممالک حد آذربایجان را تا مناطق ری و دماوند که همدان نیز شامل آن می شود از جنوب و تا ارمنستان را زیر نظر اسپهبد آذربایجان می آورد.همینطور محمود میرزا در کتاب سفینه محمودی که در سال 1240 تالیف شده همدان را جزؤ آذربایجان می آورد و در ذیل شهرهای آذربایجان می نویسد:شهرهای اردبیل تبریز مرند نخجوان ایروان گنجه قاراباغ شروان دربند همدان و ....و اهل آن دیار به صداقت معروفند و اغلب ترک زبانند.همچنین در دربند نامه ای که در سال 1898م درتفلیس چاپ شده است در صفحه 25 آن می نویسد که حدود جغرافیایی آذربایجان از شهر همدان تا دربند خزران می باشد.در اکثر دوره های قاجار نیز همدان ازلحاظ اداری وابسته به آذربایجان بوده است.ولی هنگامی که در سال ????ش برای اولین بار در ایران تقسیمات استانی صورت گرفت و به خاطر محو کردن هویت فرهنگی ترکها آذربایجان را تکه تکه کردند و همدان را به استان کردستان دادند تا از تفاوت زبانی که بین ترک ها و کردها هست به سود خودشان استفاده نمایند

و چندین سند دیگر که نشان دهنده آن است که همدان در دوره های مختلف و متناوب درگذشته در محدوده آذربایجان بوده است.

ولی سخن ما در اینجا چیز دیگری است و آن اینست که بگوییم نه تنها همدان بلکه دیگر مناطقی که اسم آذربایجان را از روی آن برداشته اند از نظر زبانی و ملیتی جزئی از ملت آذربایجانی محسوب می شوند.مگر نه اینکه در گذشته مرزها را ازروی یک مشخصه برجسته طبیعی و یا تفاوت اقلیمی یا تفاوت زبانی یا مذهبی تقسیم بندی می کردند؟ما نیز امروزه می توانیم مرز آذربایجان را زبانی و ملیتی در نظر بگیریم و تمام کسانی که در محدوده همدان اراک قزوین سنقر بیجار قروه و ....زندگی می کنند جزیی از ملت آذربایجانی هستند که به زبان ترکی صحبت می کنند و به ملیت آذربایجانی تعلق دارند.ما نمی توانیم هیچ فرقی بین یک ترک آذری که در دربند یا در تفلیس یا ایغدیر یا در همدان یا قزوین یا اراک زندگی می کند را با یک ترک آذری که در تبریز یا باکو یا ارومیه زندگی می کند بگذاریم.مگر نه اینکه مفهوم ملیت این است که یک زبان واحد یک فرهنگ واحد یک موسیقی واحد و یا یک آداب و رسوم و عقایدی داشته باشند هنگامی که عزاداری ها عروسی ها اعیاد بازیها یکیست..وقتی ما می بینیم که یک همه ترکها آذری همدان قزوین تبریز ارومیه و...یکیست و برای همه قابل فهم است.و قتی شعر حیدربابا برای یک ترک همدانی خوانده می شود عینا همان لذتی را می برد که یک تبریزی یا باکویی یا اردبیلی.ویا موسیقی و آشیقی که در تبریز یا در باکو در عروسی ها نواخته می شود عینا همان نوع موسیقی و آشیق در عروسی های همدان قزوین اراک ایغدیر بورچالی و ....است که نواخته می شود.یک ترانه و لالایی که یک مادر برای فرزند عزیز خود در همدان خوانده می شود عبنا همان است که یک مادر تبریزی با باکویی یا ایغدیری یا بورچالی یا دربندی برای عزیزش می خواند. وهمه اینها تشکیل یک ملت واحد را می دهد در یک سرزمین پیوسته و واحد با نام ملت آذربایجان با زبان عقاید فرهنگ و آداب و رسوم واحد. و با این تعریف تمام منطقه از همدان اراک قزوین گرفته تا دربند داغستان در شمال و بورچالی در گرجستان و ارمنستان و تا ارزنجان ترکیه در داخل مرزهای فرهنگی و زبانی و ملی آذربایجان محسوب می شوند.و به قول مرحوم محمد امین رسول زاده متفکر و اندیشمند بزرگ تاریخ که گفته بود اگر ممکن باشد از نقطه نظر جغرافیایی آذربایجان را جرح و تعدیل کرد از نظر ملیت و نژادی انکار کردن آن ممکن نیست.زیرا من نمی توانم فرقی و امتیازی احساس کنم که اتراک گنجه و ایروان و باکو را از اتراک تبریز و خلخال و مراغه اردبیل و همدان جدا نماید.عین لسان عین عادت عین مذهب همچنین سایر مشخصات جه در اینجا و چه در آنجا به یک نحو حکم فرماست

2011-02-26T13:42:00.001-08:00

نگاهي به كلمات و اصطلاحات ناب تُركيِ شهر تُرك‏نشين باهار ( واقع در استان همدان ) و ضرب المثلهاي آن

تحقيق و تدوين : حميد رضا شريفي، غلامرضا بهاري ( باهارلي )

http://hemedan-az.blogspot.com/

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت اول +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 137 ( 2/4/1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

1- چيبين / çibin

اين كلمه در زبان فارسي به معناي " مگس " است . در ميان مناطق تُرك نشين استان همدان ، فقط مردم شهر " باهار" ( بهار ) ، اين كلمه بسيار اصيل و قديمي تُركي را به كار مي برند و در ساير مناطق اين استان به جاي " چيبين " كلمه "ميلچك"/ milçək به كار مي رود . طبق بررسي هاي محدود ما ، به جز شهر " باهار" ( بهار ) ، در شهر اردبيل و اطراف آن ، ساوه و اطراف آن ( شاهسئون ها ) ، اشتهارد و اطراف آن و استان " ايغدير"/ ‎ığdır واقع در كشور تركيه و نيز بعضي مناطق جمهوري آزربايجان نيز كلمه " چيبين " بكار مي رود و در ساير نقاط به جاي " چيبين " از كلمه " ميلچك"/ milçək و "سينک"/ sinəkاستفاده ميشود .

در فرهنگ لغت "آزربايجان ديلينين ايضاحلي لوغتي" ( منتشره در كشور آزربايجان ) ذيل كلمه ی " چيبين " آمده است : « چيبين : ميلچك . قوش دَه‏نَه‏يَه ييغيلار ، چيبين شيره‏يه » .

ضمناً در كشور تركيه " جيبين‏ليك " ( به معناي : پشه بند ) نيز بكار مي رود .

عارف متفكر و شهيد آزربايجان عمادالدين نسيمي ( متولد 1369 ميلادي شهر شاماخي كشور آزربايجان ـ شهادت در حلب سوريه به سال 1417 ميلادي ) در غزلي با مطلع :

دونوگون مونتظيرم من كي ، بو پَرگار نَه‏دير؟
گونبدـ ي چرخ ـ ي فلك ، گردش ـ ي دَووار نَه‏دير؟

مي گويد :

بير چيبين طبعينه باخ ! بال نه‏دن ، زهر ، نَه‏دن
يئنه بير يئرده عجب ، گنج نه‏دير ، مار نه‏دير

كتاب " فرهنگ تركي نوين " ( تاليف اسماعيل هادي ـ چاپ انتشارات احرار تبريز ) ذيل كلمه " چيبين " مي نويسد :

« ... به گفته " كلاوزن " اين واژه ، اولين بار در " تركي خاقاني " و در كتاب " قوتادغو بيليك " ظاهر مي گردد . ضمناً " كلاوزن " ، صورت قديمي " چيبين " را " چيبون"/ çibon ضبط كرده است » [ رجوع كنيد به : " فرهنگ اتيمولوژيك تُركي ما قبل قرن سيزدهم ميلادي " ، نوشته‏ي " جرارد كلاوزن " ، چاپ آكسفورد انگلستان ، 1972 ميلادي ] .

طبق نوشته "پروفسور محمد تقي زهتابي" در كتاب "ايران تورك‏لرينين اَسكي تاريخي " ( جلد اول ـ صفحه 134) ، تُرك‏هاي " سومئر" ( فرهنگ و تمدن درخشان سومر، متعلق به شش هزار و پانصد سال پيش است) نيز كلمه ی "چيبين" را به صورت "زيبين"/ zibinبكار مي برده اند

ـ به " پشه "ي فارسي ، در شهر " باهار" ( بهار ) ، "مئغمئغَه"/ mıqmıqəو نيز " كورَه چيبين"/ korə çibin ؛ در تبريز "ميغميغا"/ m‎ıqm‎ıqa؛ در مُغان " هونو"/ hunuو در تركيه " سيوري سينَك"/ sivri sinekگفته ميشود .

2- سيروچماق / siruçmaq

اين كلمه در اصطلاح تُركي شهر " باهار" ( بهار ) ، معادل " سُرسُره بازي كردن" در زبان فارسي است . اين واژه از دو جزء تشكيل شده است : سيروچ + ماق كه " ماق" علامت مصدر است . اين كلمه در بسياري از مناطق ديگر آزربايجان به صورت "سوروشمك"/ sürüşmək‏يا "سوروشمك"/ süvrüşmək‏و در معني "لغزيدن و فرو افتادن" بكار ميرود . دركشور تركيه ( در لهجه استانبول ) ، اين كلمه بصورت "سورچمك"/ sürçmek و در معني " لغزيدن" بكار مي رود . در تركي قديم نيز، صورت اين‏كلمه "سورچماق"/ surçmaq بوده است .

بنابراين كلـمه "سيروچماق" بمـعني " لغزيدن" است كه در شهر " باهار" ( بهار ) اين كلمه به معني "سُره سُره بازي كردن" كه نوعي "لغزيدن" است ، بكار مي رود و براي افاده معني مطلق "لغزيدن" , از كلمه "سيريلماق"/ sirilmaq استفاده مي شود .

لازم به ذكر است كه كلمات " سُرسُره , سُرخوردن , سُريدن " در زبان فارسي از همين كلمه تركي , اخذ و وارد فارسي شده است .

ضرب المثل ها و تعبيرات

1- « بال ييمَه‏ميش ، بَلايه قالديْم »

Bal yiməmiş bəlayə qaldım
( به ترکی ادبی : « بال يئمَه‏ميش ، بَلايا قالديْم » )
Bal yeməmiş bəlaya qaldım
ترجمه فارسي : عسل نخورده ، دچار بلا شدم .

2- « قورت اوْلمييَه‏ن يئرده ، مئيدان چاققالينيْ »

Qurt olmiyən yerdə, meydan çaqqalinı
( به ترکی ادبی : « قورت اولمايان يئرده ، مئيدان چاققاليندير » )
Qurt olmayan yerdə, meydan çaqqalındır
ترجمه فارسي : جايي كه گُرگ نباشد ، شُغال ، ميدان دار‏‏ي مي كند .
نكته : گُرگ در فرهنگ تُرك ، سمبل شجاعت است .

3- « اوْددن كول تؤره‏ر ، كولدن اوْد »

Oddən kul törər, kuldən od
( به ترکی ادبی : « اوددان كول تؤره‏ر ، كولدن اود » )
Oddan kül törər, küldən od
ترجمه فارسي : از آتش ، خاكستر ، زاده مي‏شود و از خاكستر ، آتش .

4- « يئل قايَه‏يَه نَه‏مئلَه‏ر [ نَمَه ائلَه‏ر ] ؟! »

Yel qayəyə nəmelər [ nəmə elər ] ?!
( به ترکی ادبی : « يئل قايايا نَه‏مئلَه‏ر [ نَمَه ائلَه‏ر ] ؟! » )
Yel qayaya nəmelər [ nəmə elər ] ?!
ترجمه فارسي : باد چه ضرري به صخره مي تواند بزند ؟ .

5- « دؤوه‏نئ يُوكي‏نَن بيراخيد ، چيبينئ چيدار‏ليري ! »

Döəne yukinən bıraxıd, çibine çıdarlırı !
( به تركي ادبي : « دَه‏وَه‏ني يوكي ايله بيراخيب ، چيبيني چيدارلايير ! » )
Dəvəni yükilə bıraxıb, çibini çıdarlayır !
ترجمه فارسي : شتر را با بارش رها كرده و مگس را پابند مي‏زند ! .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت دوم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 138 ( 19/4/1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

3 – ييْغله‏ماق/ Yığləmaq

الف ) مردم شهر "باهار" ( بهار ) كلمه "ييْغله‏ماق" را به معني و مترادف با كلمه "آغله‏ماق/ آغلاماق" ( گريه كردن ) به كار مي برند ؛ مثلاً مي گويند :

« اولئنين ننه‏سْسيْ چوْخ ييْغليْريْ ( نكته : حرف "ن" در آخر " اولئنين" به شكل "نون غنّه" تلفظ ميشود )
Ülenin nənəssı çox yığlırı‎
( به ترکی ادبی : « اؤلونون ننه‏سی چوْخ ييْغلاييْر
Ölünün nənəsi çox yığlayır
ترجمه فارسي : « مادر شخص مرده ، خيلي گريه مي كند » ؛

يا مي گويند :
« اوُشاق ييْغله‏رديْ »
Uşaq yığlərdı
( به ترکی ادبی : « اوشاق ييْغلا‏رديْ » )
Uşaq yığlardı
ترجمه فارسي : « بچه , گريه مي كرد » ؛

و البته هر دو كلمه " آغله‏ماق " و " ييْغله‏ماق " را در كنار هم نيز به كار مي برند , مثلاً مي گويند :

« بوْ ايش آغله‏ماق ـ ييْغله‏ماقايْنن قاباقه گئدمه‏ز »
Bo iş ağləmaq - yığləmaqınən qabaqə gedməz
( به ترکی ادبی : « بُو ايش آغلاماق ـ ييْغلاماقايله قاباقا گئدمه‏ز »
Bu iş ağlamaq - yığlamaqilə qabaqa gedməz
ترجمه فارسي : « اين كار با گريه و زاري پيش نمي‏رود » .

هم چنين مجازاً , به فردي كه در بازيهاي چند نفره ، بخواهد با گريه كردن و زير پا گذاشتن قانون و قواعد بازي ، برنده شود "يئغله‏غان" / Yığləqan ( يعني : كسي كه زياد گريه مي كند ، گريه رو ) مي گويند .

در زبان تركي , پسوند "ـاغان/ ـَگن" , براي افاده معني "مبالغه" و "شدت" بكامي رود , مثلاً : قاچاغان ( فراري ، زياد فرار كننده) ، آغلاغان ( زياد گريه كننده ) ، گزه‏گن (سياح ، دوره گرد) ، كوسه‏گن ( كسي كه خيلي زود قهر مي كند ) ، دوراغان ( ثابت ، غيرمتحرك ) و ... گويند .

با بررسي محدود و غير كامل ما ، بنظر مي‏رسد كه در استان همدان و نيز ساير استانهاي آزربايجان ، احتمالاً فقط مردم شهر "باهار" ( بهار ) , كلمه اصيل و قديمي تركي "ييْغله‏‏ماق/ ييْغلاماق" را بكار مي برند و در ساير مناطق آزربايجان , كلمه "آغله‏ماق/ آغلاماق" بكار مي رود .

ب ) كلمه تركي ييْغله ماق / ييْغلاماق در شعري از شاعر ملي و بزرگ تؤركمن يعني "مختوم قولو فراغي" ( متولد 1733 ميلادي = 1145 هجري قمري و متوفي به سال 1790 ميلادي = 1204 هجري قمري ) به معناي "گريه كردن" بكار رفته است ، آنجا كه او در مرگ فرزند كوچكش مي سرايد :

آيريليغا آدام اوغلي نئيله سين؟
كيم قالار گؤرمايين اجل حيله سين؟
مختوم قولي ! حيئوان بيلسه باله سين
آدام اوغلي ييْغلاماين بولارمي ؟!

ترجمه فارسي:
آدميزاد در برابر جدائي چه كند؟
چه كسي مي ماند (هست) كه حيله اجل را نبيند؟!
"مختوم قولي" وقتي حيوان بچه اش را درك مي كند
چگونه ممكن است آدميزاد گريه نكند؟!

ج ) "ميرزا مهدي خان استرآبادي" ( اديب و منشي سلطان ترك ايران "نادرشاه افشار" ) در فرهنگ لغت تركي اش بنام "سنگلاخ" ـ كه تاليف آنرا در سال 1173 هجري قمري = 1759 .م خاتمه داده است ـ مي نويسد :

« ييْغي/ Yığı : به معني گريه باشد" ؛ "ييْغلاماق/ Yığlamaq : يعني گريه كردن" ؛ "ييْغلاتماق/ Yığlatmaq : يعني گريانيدن" ؛ "ييْغلاشماق/ Yığlaşmaq به معني مفاعله است يعني با يكديگر گريه كردن" ؛ "ييْغلامسينماق / Yığlamsınmaq يعني گريه ناك شدن ( = دروغي گريه كردن ، تباكي ) ؛ " ييْغلاغو/ Yığlağu به دو معني بود : 1- به معني گريه است 2- به معني گريان بُوَد" » ( نگاه كنيد به : فرهنگ تركي به فارسي سنگلاخ , ويرايش آقاي روشن خياوي ، نشر مركز (تهران) ، چاپ دوم ، 1384 ، ص 270 ) .

د ) زبانشناس بزرگ ترك "علامه قاشغارلي ماحمود" ( محمود كاشغري ) در دايره المعارف عظيم و جاوداني اش با عنوان "ديوان لغات الترك" ( كه آنرا حدوداً يك هزار سال پيش , براي آموختن زبان تركي به عرب ها در سال 451 هجري قمري / 1072 ميلادي تاليف نموده است ) , درباره كلمات "ييْغله‏دي/ييغلادي" و "ييْغلتدي/ ييغلاتدي" توضيحاتي آورده است كه ترجمه فارسي آن چنين است :

« يغلادي : اُغلان يغلادي , يعني "بچه گريه كرد " و " يغلَتّي : اُل آني يغلتي , يعني او ، وي را گرياند و به گريه واداشت » ( رجوع كنيد به : ترجمه فارسي ديوان لغات الترك , مترجم : دكتر حسين محمدزاده صديق ، نشر اختر ( تبريز ) , چاپ اول 1384 ، صفحات 566 و 438 ) .

ه ) آقاي "اسماعيل هادي" در كتاب خود به نام "فرهنگ تركي نوين" ذيل كلمه "آغلاماق" مي نويسد :

« آغلاماق : گريه كردن ؛ آغلاتماق : گرياندن ؛ آغيْ/ آغيْت : نوحه، مرثيه ؛ آغلاغان : گريان، نالان . آغلاغان اوشاق : بچه پرگريه [ بچه اي كه زياد گريه مي كند] . كلمه در اين معنا ، در قديم به صورت ييْغلاماق بوده , كه بعداً تغيير يافته ... » ( رجوع كنيد به فرهنگ تركي نوين، تاملاتي در عرصه ريشه شناسي، مولف: اسماعيل هادي، انتشارات احرار تبريز، چاپ اول، 1379) .

و ) در تركي قديم كلمه "يوْق/ Yoq” نيز وجود دارد كه احتمالاً با كلمه "ييْغله‏ماق / ييْغلاماق" مرتبط است ؛ "علامه كاشغري" در كتاب "ديوان لغات الترك" ذيل كلمه "يوغ" مي نويسد :

« يوْغ : اؤلو گؤمولدوكدن سونرا ، اوچ يا دا يئدي گون ايچينده وريله‏ن يئمك » ( رجوع كنيد به كتاب Divan-ü Lugat-it Türk ترجمه به تركي تركيه اي از : سَچگين اردي ، سراب توبا يورد اَسَر ، ناشر : قابالجي يايين ائوي ( استانبول ) ، چاپ اول 2005 ميلادي ، ص 699 ) .

"ميرعلي سيد اف" در مورد "يوغچي" مي نويسد :

« در دنياي تركهاي اوْغوز ، "يوْغچي"ها ، هنرمندان خيلي نزديك به "قام"ها بوده اند . "يوْغچي" ها هم مثل "قام" ها ، با به دوران انداختن چرخ حيات انسان را روح افزا نموده ، مرگ را به تمسخر مي گرفتند . آنها از طرفي براي مرگ , گريه و از طرفي هم , مرگ را مسخره كرده ، چرخ را براي خلق انساني جديد به دوران وا مي داشتند ... » ( رجوع كنيد به كتاب : "قام ـ شامان و نگاهي به اساطير خلقهاي ترك" ، نويسنده : ميرعلي سيد اف ، مترجم : صمد چايلي ، نشر اختر ( تبريز ) ، چاپ اول 1381 ، ص 20 ) .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت سوم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 139 ( 2/5/1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

4 - وارَه اوْلماق / Varə Olmaq

در سالهاي نه چندان دور ، در شهر باهار( بهار ) ، بعضي خانواده ها دام ( گاو ، گوسفند و ... ) محدودي داشتند و شير دامهاشان ، براي بدست آوردن فرآورده هاي دامي مثل ماست ، كره ، روغن و ... كفاف نمي كرد ؛ از همين رو هر چند خانواده با توافق با يكديگر , شير دامهايشان را هر روز به يك خانواده عضو گروه مي دادند ؛ مثلاً اگر هفت خانواده با هم قرار مي گذاشتند ، هر روز يك خانواده از گروه ، به نوبت ، شير شش خانواده‏ي ديگر را دريافت مي‏كرد . مردم شهر باهار ( بهار ) به اين گونه همياري و تعاوني‏ سنتي ، "وارَه اوْلماق / Varə Olmaq " مي‏گفتند . براي اندازه گيري ميزان شير تحويلي به يك خانواده , معمولاً از شاخه‏ي درخت انگور استفاده مي شد و هر گِره شاخه‏ي آن , كه " بوْغوْم" / Boğom ( به ترکی ادبی : " بوْغوُم" / Boğum ) ناميده مي شود ، معيار اندازه گيري بود .

اين نهاد زيبا و سنتي تعاوني در منطقه‏ي كورَنگ ( كبود راهنگ ) نيز با عنوان "وَرَه‏داشلوق" / vərədaşloq معمول بوده و هر يك از اعضاي تعاوني نيز "وَرَه‏داش" / vərədaş ناميده مي شد ( در زبان تركي ، پسوندِ "داش/ دَش" ، اغلب معادل معني "هم" در زبان فارسی است ، مانند : يولداش به معني همراه و "دوست" ؛ قارداش/ قارينداش يعني : زاده شده از شكم يك مادر ، برادر ؛ ديلداش به معني همزبان ؛ يوردداش به معني هموطن ) .

در شهرستان " ساوه " نيز اين گونه همياري مرسوم بوده و به هر يك از اعضاء تعاوني " واراداش" / varadaş‏ " گفته مي‏شد . ( نگاه كنيد به كتاب : " فرهنگ مردم كوهپايه‏ي ساوه " نوشته‏ي : عبدالله سالاري ، ناشر : سازمان ميراث فرهنگي كشور ، چاپ اول – 1379 ، صفحه 130 ) .

5 - سوْن بؤشؤگ/ son böşög

"سوْن بؤشؤگ" ( به ترکی ادبی : "سوْن بؤشوگ" / son böşüg) در شهر باهار ( بهار ) به آخرين بچه خانواده گفته مي‏شود ( در زبان فارسي يعني : ته تغاري ) .

- كلمه "سوْن / Son " در زبان تركي ، به معني "پايان ، آخر ، آخرين و انتها " است ؛ بعنوان مثال : "سوْن گون" ( آخرين روز ) ، قيْشيْن سوْنو ( آخر زمستان ) . صورت قديمي كلمه‏ي "سوْن" ، "سوْنغ/ Song بوده است . "علامه قاشغارلي ماحمود" ( محمود كاشغري ) در كتاب عظيم‏‏ خود به نام " ديوان لغات الترك " ( تاليف شده در حدود يك هزار سال پيش ) در شرح معني "سونق" به معني "نهايت و آخر هر چيز" ، اين مثال را آورده است : « بو سؤز سوْنغيندا آيغيْل » يعني : « در آخر اين سخن، حرف بزن » .

- كلمه‏ي " بؤشؤگ"/‏ böşög كه در مناطق ديگر آزربايجان و كشورهاي ترك ، به صورت " بئشيك"/ beşik نيز تلفظ مي شود ، در زبان فارسي به معني " مهد و گهواره" است . صورت قديمي‏تر اين كلمه " بئشوك"/ beşük مي باشد .

ضرب المثل ها و تعبيرات

6 - « ايت قوُرساغيْ ، ساريْ ياغ گؤتؤرمز »

İt qursağı , sarı yağ götörməz
( به ترکی ادبی : « ايت قوُرساغيْ ، ساريْ ياغ گؤتورمز » )
İt qursağı , sarı yağ götürməz
ترجمه فارسي : « معده‏ي سگ ، روغن حيواني را نمي‏تواند تحمل كند »
در اين مَثَل تركي "ايت قوُرساغيْ " ( معده سگ ) ، كنايه از سرشت و طينت بَد و "ساريْ ياغ " ( روغن حيواني ) كنايه از عناصر مادي يا معنوي عالي است ؛ مثلا ، اگر فرد صالحي ، شخصِ پستي را با سخنان عالي و بلند موعظه نمايد و آن شخص ، اهميتي به آن موعظه ندهد ، اين مَثَل در مورد آن شخص بكار مي‏رود .

7 - « اَر ـ آروادين دوْاسيْ ، قَرَه‏يازين هوْاسيْ » ( نكته : حرف "ن" در آخر كلمه " آروادين " و " قَرَه يازين" به شكل "نون غنّه" تلفظ ميشود )

ər-arvadin doası , qərəyazin hoası
( به ترکی ادبی : « اَر ـ آرواديْن داواسيْ ، قارا‏يازيْن هاواسيْ » )
ər-arvadın davası , qarayazın havası
ترجمه فارسي : دعواي زن و شوهر ، هواي فصل بهار
كنايه از اينكه همانگونه كه آب و هواي فصل بهار ، متغير بوده و گاهي ابري و گاهي آفتابي است ، دعواي ميان زن و شوهر نيز موقتي است و صلح و مهرباني جاي دعوا را خواهد گرفت .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت چهارم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 142 ( 1/7/1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

6 - سيمينتَن / Simintən

اين كلمه تركي به معني "پررو ، سمج ، سرسخت و مقاوم " که در شهر باهار( بهار ) به صورت "سيمينتَن" بکار ميرود , با همين معنا در بعضي ديگر از نقاط آزربايجان , به صورت " سيميتَن Simitən / بكار مي رود .

كتاب " فرهنگ تركي نوين " ( تاليف اسماعيل هادي ) كلمه "سيميتَن" را "پررو ، سمج ، سرسخت و مقاوم" معنا‏ كرده و اضافه نموده است كه همانطور كه "جرارد كلاوزن " زبانشناس مشهور غربي در كتاب مهم خود بنام
An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish
(فرهنگ اتيمولوژيك تركي ماقبل قرن سيزده ميلادي ) خاطر نشان كرده است اين كلمه , مأخوذ از فعل بسيار قديمي "سيْمتاماق" Sı‎mtamaq به معني "بي اعتنائي كردن" است : سيْمتان › سيميتن

7- ياديْخماق Yad‎ıxmaq
ياديْخديْرماق Yad‎ıxd‎ırmaq

كلمه‏ي "ياديْخماق" به معني "بيگانه گشتن نسبت به چيزي ، از عادت به در آمدن و فراموش كردن" است و متعدي آن "ياديْخديْرماق" است به معني : " انسان يا حيواني را نسبت به چيزي بيگانه كردن يا او را از عادتي بدر آوردن يا او را نسبت به موضوعي فراموشاندن" ؛ مثلا در شهر باهار ( بهار ) مي گويند :

« اوُشاغلَرئ نوشابَه‏يَه ياديْخديْرين ، ائيران ياخچيْ‏ديْ » ( نكته : حرف "ن" در آخر كلمه "‏ياديْخديْرين‏" به شكل "نون غنّه" تلفظ ميشود )
Uşağlərı nuşabəyə yadıxdırin eyran yaxçıdı
( به ترکی ادبی : « اوُشاغلاريْ نوشابايا ياديْخديْريْن ، آيران ياخشيْ‏دير » )
Uşağları nuşabaya yadıxdırın ayran yaxşıdır
ترجمه فارسي : « بچه ها را از عادت نوشابه خوردن بدر آوريد و نسبت به آن بيگانه كنيد چرا كه دوغ بهتر است » .

كلمه "ياد" در زبان تركي ، به معني "اجنبي ، بيگانه و غريبه" است . صورت قديمي اين كلمه ، "يات" / Yat مي‏باشد ؛ چنانكه در كتاب "ديوانُ لُغاتُ التُّرك" نوشته‏ي علامه محمود كاشغري ( تاليف شده در هزار سال قبل ) در ذيل كلمه "يات كيشي" آمده است : « اجنبي ، بيگانه » ؛ و در فرهنگ "سنگلاخ" ( تاليف شده در زمان نادرشاه افشار ) ، "يات" به معني "بيگانه و اجنبي" و "ياتلاماق" به معني : "بيگانه" و "دور كردن" آمده است .

8 - چيليگ بارماق /çilig barmağ

به " انگشت كوچك دست يا پا" در شهر باهار ( بهار ) ، "چيليگ بارماق" گفته مي شود و در مناطق ديگر آزربايجان به آن "چيچالا بارماق" يا "چئچَلَه بارماق" يا "چاچالا بارماق" يا "جولو بارماق" يا " كيچيك بارماق " يا " جيلي بارماق" يا " جورو بارماق" و ... گفته مي شود و در تركيه به آن "سئرچَه بارماق" يا "كؤلَه بارماق" اطلاق مي شود .

"چيليگ" يا "چيلَك" در زبان تركي يعني : « شاخه اي كه به صورت كوتاهي بريده شده باشد ؛ چوب نازك و كوتاه » . در فرهنگ لغت تركي كشور آزربايجان با نام " آزربايجان ديلي‏نين ايضاحلي لوغتي " ذيل كلمه "چَليك" آمده است : « ... اكيلمك اوچون قيْسسا كسيلميش بوداق » و نيز ذيل كلمه "چيليك ـ چيليك" آمده است : « پارچا ـ پارچا ، تيكه ـ تيكه » ؛ در مجله " ائل ديلي و ادبيياتي " ( شماره دوم ـ صفحه 19 ) در شرح معني كلمة "چيليك" آمده است : « بير قاريْش بوْيدا ، هر ايككي اوُجو يوْنولان ، نازيك آغاج‏دير ...» . بنابراين بنظر مي رسد در شهر باهار ( بهار ) از آنرو به "انگشت كوچك دست يا پا" ، "چيليگ بارماق" گفته مي شود كه اين انگشت ، مثل چوبِ "‏چيليگ " ، كوتاه و نازك است .

ضرب المثل ها و تعبيرات

8 - « دئيَه‏ريْنئ دئيمَه‏زَه ساتماق »

Deyərı‎n‎ı deyməzə satmaq
( به ترکی ادبی : « ده‏يَه‏ريني ده‏يمَه‏زَه ساتماق » )
Dəyərin‎i dəyməzə satmaq
ترجمه فارسي : « فروختن مال قيمتي خود ، در عوض چيز بي‏ارزش » .

9 - « هَلَه سَن اَنئنَه گئدئرَه‏ن ، اوزونيْنه گئدمَه‏ميشَه‏ن » ( نكته : حرف "ن" در آخر كلمه " گئدئرَه‏ن‏" و " گئدمَه‏ميشَه‏ن‏" به شكل "نون غنّه" تلفظ ميشود )

gede‎rən, uzun‎ınə gedməmişən‏hələ sən ənenə
( به ترکی ادبی : « هَلَه سَن اَنينَه گئديرسن ، اوزونونا گئدمَه‏ميشسن » )
gedi‎rsən, uzun‎una gedməmişsən‏hələ sən əninə
ترجمه فارسي : « تو حالا عرض آن [ زندگي ، عمر و ...] را مي پيمايي و طول آنرا هنوز نپيموده اي »

اين ضرب المثل تركي كنايه است از اينكه روزگار فراز و نشيب بسياري دارد اما جوان ، با پشت سر گذاشتن چند مانع در زندگي ، تصور مي كند كه به سرمنزل مقصود رسيده است .

10 - « آلمِيْللَه بِئلَه‏ين ايت آردِيْنَه ، اؤزين آتيْرَه‏ن آت آرديْنَه » ( نكته : حرف "ن" در آخر كلمه " بِئلَه‏ين‏" و " اؤزين‏" و ‏"آتيْرَه‏ن‏" به شكل "نون غنّه" تلفظ ميشود )

Almıllə beləyn it ardınə ,özin atırən at ardinə
( به ترکی ادبی : « آلميْرلار بِئلَه‏ين ايت آرديْنا ، اؤزون آتيْرسان آت آردينْا » )
Almırlar beləyn it ardına ,özün atırsan at ardına
ترجمه فارسي : « نمي گذارند پشت سر سگ راه بيافتي ـ با اين حال ـ دنبال اسب راه مي افتي » .
اين ضرب المثل كه در آن "ايت" ، مثال "موجود كم ارزش و بها " است و "آت " ، مَثَلِ " موجود با ارزش و پربها " ، زماني بكار مي رود كه فردي به حد و اندازه خود ، توجه نكند و در جايگاه و مقامي بالاتر كه شأن او نيست ، قرار گيرد .

11 - « قُورت‏ ‏ايْنه‏ن قيْيامَتَه قالماق »

Qurtınən qıyamətə qalmaq
( به ترکی ادبی : « قورت‏‏‏ايْلا قيْياماتا قالماق » )
Qurtıla qıyamata qalmaq
ترجمه فارسي : « با گُرگ تا روز قيامت ماندن » .
اين ضرب المثل كنايه است از "عمر طولاني كردن" .

"قورت / قورد" ( در زبان فارسي : گُرگ ) ، در فرهنگ و ادبيات ما تُرك‏ها ، سمبل شجاعت ، فرزانگي و طول عمر است ؛ همانگونه كه شاعر بزرگ تُرك آزربايجان "حكيم نظامي گنجه‏اي" در اشعار فارسي‏اش گفته است :

پدر بر پدر ، مر مرا " تُرك" بود
به فرزانگي هر يكي "‏گُرگ" بود

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

قسمت پنجم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 143 ( 16/7/1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

9 - دوموگ
Dumug
اين كلمه‏ي تركي ، در زبان عربي و فارسي به معني "مشغوليت" و "سرگرمي" است . در شهر " باهار" ( بهار ) مثلاً وقتي كودكي با گريه و زاري و اذيت ، مزاحم آشپزي مادرش مي‌ شود ، مادر به ديگري مي‏گويد :

« سوموگئ وَه اوشاغَـه دوموگ اوْلسيْ »
Sumuge və uşaqə dumug olsı
( به تركيِ ادبي : « سوموگو وِئـر اوشاغا دوموك اوْلسون » )
Sümügü ver uşaqa dümük olsun
ترجمه به فارسي : « استخوان را به كودك بده تا به آن مشغول و سرگرم شود » .

در فرهنگ لغت تركي كشور آزربايجان بنام » آزربايجان ديلينين ايضاحلي لوغتي « چنين آمده است :

« ـ دوموك : مَشغَله ، مشغوليت
ـ دوموك اوْلماق : بير شئي‏لَه واخت كِئـچيرمَك ، واختي‏ني اؤلـدورمَك دومَـه‏لَـنمَـك : اَلـلَـشـمك ، .... » .

در كتاب "يـئـني تـاراما سـؤزلـويـو" ( فرهنگ لغت جديد يافت ـ واژه‏ها ) از انتشارات "تـؤرك ديل قـورومو" ( فرهنگستان زبان تركيه ) چاپ 1983 صفحه 74 چنين آمده است :

« ـ دوموك : ايش ـ گـوج ، مشغله .
ـ دوموك اوْلماق : بير ايشلَـه ياخيندان مشغول اوْلماق ، بير ايشين اوزَه‏ريـنَـه دوشمَك
ـ دوموكـدورمَـك : بير ايشلَـه اوْغراشـديـرماق ( اوغراشد‏يرماق : مشغول ائـتديرمَك )
ـ دوموكـدور‏يـلـمَـك : بير ايشلَـه مشغول ائديلمَـك
ـ دوموكـمَـك : بير ايشـلَـه مشغول اوْلـماق ، اوْيالانـماق «.

10 - جيْديْـرَه چيـْخماق

همانطور كه در فرهنگ لغت تركي كشور آزربايجان بنام "آزربايجان ديلينين ايضاحلي لوغتي" آمده است ، لغت تركي "جيدير" به دو معنا است : 1- مسابقه‏ي اسب‏دواني 2- ميدان مسابقه‏ي اسب‏دواني . در فرهنگ لغت تركي مزبور چنين آمده است :

« جـيْـديـْر : 1- آت ياريـشـي ؛ جيْديْرا چيْخماق : آت ياريشينا چيخماق ، آت ياريشيندا ايشتيراك ‏ائتمك ، آت چاپماقدا ياريشماق 2- مينيك آتلارينين ياريشي كئچيريلن يئر و ميدان . جيْديْرچيْ : جيْديْرا چيخان آدام ، جيْديْردا ايشتيراك ائدن شخص ».

بنابر آنچه فوقاً بيان شد "جيْديْرا چيْخماق" در معني اوّلي و اصلي يعني : « حضور در ميدان اسب سواري براي شركت در مسابقه‏ي اسب‏دواني » و مجازاً در كليه اموري كه شخص براي نشان دادن استعداد ، توانايي ، زيبائي و ... خود ، به صحنه وارد مي شود نيز ، اصطلاح " جيْديْرا چيْخماق" استفاده مي شود ؛ به عنوان مثال در شهر " بهار " ( باهار )وقتي كودكان با بازي و جست و خيز فراوان، آرام نگيرند، مي گويند :

« اوُشاغلر جيْديْره چيْخيْددَه »
uşaqlər cıdırə çıxıddə
به تركي ادبي : « اوشاغلار جيْديْرا چيْخيْبلار » .
uşaqlar cıdıra çıxıblar

11 - ديْمـيْق /
Dı‎m‎ıq
كلمه‏ي تركيِ "ديـْمـيـْق" در زبان فارسي به معني "لبه" است مثلاً : "دووار ديْميْغي" در زبان فارسي يعني : "لبه‏ي ديوار در قسمتِ زاويه‏ي آن" و "پيچاق ديْميغْي" يعني : "لبه‏ي چاقو" ( نگاه كنيد به كتاب : "فرهنگ فارسي ـ تركي آزربايجان" ، تاليف بهزاد بهزادي ، جلد دوم ، صفحه 1271 ، ذيل كلمات " لبه " و " لبه‏ي چاقو " )

ـ كلمه‏ي تركيِ "تيميك" نيز با كلمه‏ي تركي " ديْميْق " هم‏معنا است . فرهنگ لغت كشور آزربايجان بنام "آزربايجان ديلينين ايضاحلي لوغتي" ذيل كلمه‏ي "تيميك" و " تيميكلي " آورده است :

" تيميك" : « بير شيئيين ايتي چيخينتيسي ... » .
"تيميكلي" : « ايتي چيخينتيسي اولان ( زاد ) » .

بنظر مي رسد كه "تيميك" ، صورت ديگري از تلفظ "ديْميْق" است .

ضرب المثل ها و تعبيرات

12 - « اوْتيْ گِئچِئردميشَك ، كوُلينَن اونيْره‏گ ؛ آششوْغيْ ايتئرميشَك ، چوُلينَن اوُنئره‏گ »

Otı geçerdmişək kulinən unırəg aşşoğı itermişək çulinən unerəg
(به تركيِ ادبي :« اوْتو گئچيرتميشيك ، كولو ايله اوْيناييْريق ، آشيْغي ايتيرميشيك ، چولو ايلَه اوْيناييريق » )
Otu geçirdmişik külü ilə oynayırıq aşığı itirmişik çulu ıla oynayırıq
ترجمه به زبان فارسي : « آتش را خاموش كرده ايم و با خاكستر آن بازي مي كنيم ـ سرگرميمم ـ ؛ قاب را گم كرده ايم و با چول آن بازي مي‏كنيم » ) .

اين ضرب المثل زيباي تركي كنايه است از : فَقد و از دست دادن نعمت هاي اصلي و اساسي و ناچاراً سرگرم شدن به چيزهاي فرعي و بي اهميت ؛ مثلاً وقتي به كشاورز و زارعي كه هميشه به كشت و زراعت در مساحت‏هاي زياد مشغول بوده و حالا در نتيجه‏ي ورشكستگي مجبور شده اسبه كشاورزي در زمين كوچكي اكتفا كند ، تسلي داده شود ، در جواب اين ضرب المثل را ممكن است بكار بَرَد .

ـ در گذشته در شهر "بهار" ( باهار ) ، اطفال براي بازي از "آششوق / آشيق" ( در زبان فارسي : قاب ) استفاده مي‏كردند و "چولوگ" يا "اوْمما چولوگ" ، آششوق / آشيق (قابي) است كه براي بازي نمي توان از آن استفاده كرد چرا كه بسيار كوچكتر است ( چولوگ يا اومماچولوگ مربوط به مفصل هاي كوچك و ريز است اما آششوق مربوط به مفصل هاي بزرگتر است ) .

13 - « سوُتئنَن گَلَه‏ن ، سوموگئنَن گئدَر »

Sutenən gələn sumugenən gedər
( به تركي ادبي : « سوت ايلـه گَـلَن ، سوموگ ايلـه گئـده‏ر » )
Sütü ilə gələn sümüg ile gedər
ترجمه به زبان فارسي : « آنچه با شير آيد ، به همراه استخوان ميرود » .

اين ضرب المثل كنايه از اين است كه هر خلق و خو ، رفتار ، عادت و ...( مثبت يا منفي ) كه ارثاً از مادر به فرزند منتقل شود از فرزند جدا نمي شود مگر با پوسيدن استخوان ( = مرگ ) وي . البته اين ضرب المثل تركي بعدا توسعه‏ي معنايي يافته و در هر موردي نيز كه اكتساب خلق و خو ، رفتار ، ... و عادتي ( مثبت يا منفي ) ، جزء ملكات راسخ روحي و اخلاقي شخصي شود به كار ميرود .

14 - « مَن آقَـه ، سَن آقَـه ؛ ايـنَـكـلَرئ كئم ساغَـه !؟ »

Mən aqə sən aqə inəkləre kem saqə
( به تركيِ ادبي : « مَن آغا ، سَن آغا ، اينَكلَري كيم ساغا !؟ » )
Mən aqa sən aqa inəkləri kim saqa
ترجمه به زبان فارسي : « من آقا ـ ارباب ـ باشم ، تو هم آقا ، پس چه كسي گاوها را خواهد دوشيد !؟ » .

15 - « ياخچيْ جِئنس دالَه مينمَه‏ز »

Yaxçı‎ cens dalə minməz
( به تركي ادبي : « ياخشيْ جِينس دالا مينمَه‏ز » )
Yaxşı‎ cens dala minməz
ترجمه به زبان فارسي : « جنسِ خوب به كول سوار نميشود » .

كنايه است از اينكه اگر كالايي داراي كيفيت خوب و مطلوب باشد ، فروشنده‏ي آن ، لازم نيست براي جذب مشتري ، آنرا به پشت‏اش گرفته و در شهر و روستا بگرداند ؛ چرا كه آن مال به خاطر كيفيت خوبش ، بلافاصله به فروش مي‏رسد .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

قسمت ششم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 144 ( / / 1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

12 - ديْشقاريْ / dışqarı

الف) اين كلمه در شهر باهار (بهار) در مواضع مختلفي بكار مي رود از جمله :

1- « نيْرخده‏ن ديْشقاريْ » ( ترجمه به زبان فارسي : خارج از نرخ ) ؛ مثلاً وقتي فروشنده اي كالايي را به كمتر يا بيشتر از نرخ و قيمت معمولي اش بفروشد مي گويند : « ماليني نئرخدن ديْشقاري ساتيري » (‏ترجمه به زبان فارسي : « مال اش را خارج از قيمت مي فروشد » )

2 - « ديْشقاريْ حييَط » ( ترجمه به زبان فارسي: " حياط بيروني " ) ؛ در شهر "باهار" (خصوصاً در گذشته) بسياري از خانه ها ، علاوه بر حياط اصلي ، حياط ديگري به نام "ديْشقاري حييَط" نيز دارند كه اين دو حياط از طريق درب يا راهرويي بهم متصل هستند و ورود به منزل از طريق "ديشقاري حييَط" صورت مي گيرد .

ب ) كلمه " ديْشقاري " مركب از دو جزء " ديْش + قاري " است :

1 - "ديْش" : اين كلمه تركي به معني " خارج و بيرون " است ( « ديْش ايشلري باخاني » = وزير امور خارجه ) . "ديْش" در زبان تركي قديم به صورت " تاش " تلفظ مي شده است ( در زبان تركي تبديل " ت " به " د " و بالعكس معمول است و كلمه با هر دو اين حروف بكار رود مثلاً : ديْرناق / تيْرناق ، دوتماق / توتماق ، دوشمَك/ توشمَك ، تيكان/ ديكن ، آختارماق/ آخدارماق و … ) .

"علامه كاشغارلي محمود " در اثر گرانسنگ و عظيم خود بنام " ديوان لغات الترك " ( تأليف شده در قريب به يك هزار سال قبل ) كلمه " تاش توْن " ( در تلفظ كنوني : ديْش دوْن) را " لباسي كه خارج از منزل پوشيده شود" معني كرده است . فرهنگ تركي به فارسي " سنگلاخ " (تأليف شده در زمان نادرشاه افشار) نيز يكي از معاني كلمه " تاش " را " بيرون و ظاهر " قيد نموده است .

2 – « قاري » - پسوند " قاري" در زبان قانونمند و توانمند تركي ، مفهوم " جهت گيري" را افاده مي كند . اين پسوند در طول زمان ( كلاً يا بعضاً ) با حذف حرف " ق " مخفف و به صورت " آري " در آمده است ( البته در كلمه ديْشقاري در شهر باهار (بهار) ، صورت قديمي خود را همچنان حفظ نموده است ) . بعضي كلمات داراي اين پسوند عبارتند از : " ايچَه‏ري " ‹ ايچ + اري (داخل ، به سمت داخل) ؛ " ديْشقاري/ ديْشاري " ‹ ديش + قاري / آري (خارج ، به سمت بيرون) ؛ " يوخاري " ‹ يوخ + اري ( بالا به سمت بالا )

13 - اؤگ

الف) اين كلمه در زبان تركي معاني گوناگوني دارد كه يكي از آن معاني " قاباق Qabaq / ( ترجمه به زبان فارسي : جلو، پيش) مي باشد . مثلاً در شهر باهار (بهار) مي گويند :

« چوْخ گوُن اؤگؤننَه اوْتوْرمَه »
Çox gun ögönnə otormə
( به تركي ادبي : « چوْخ گون اؤگونده اوْتورما » )
Çox gün ögündə oturma
ترجمه به زبان فارسي : « زياد جلوي آفتاب منشين » .

ب ) صورت و شكل قديمي كلمه ي "اؤگ" در معني فوق الذكر ، "اؤنگ/ öng بوده است ( رجوع كنيد به كتاب "ديوان لغات الترك" ذيل كلمه ي "اؤنگ" ) كه به مرور زمان در تركي شهر باهار (بهار) و مناطق ديگري از آزربايجان با حذف "ن" به صورت "اؤگ" و در بعضي ديگر از مناطق آزربايجان و تركيه با حذف "گ" به صورت "اؤن" / در آمده است .

14 - سوْلاققاييْ / Solaqqay‎

الف) اين كلمه تركي در زبان فارسي به معني "چپ دست" ( كسي كه از دست چپش براي انجام كارها استفاده مي كند ) مي باشد .

ب ) در لهجه ها و گويش هاي مختلف زبان توانمند تركي ، اين كلمه به صورت هاي مختلفي تلفظ مي شود :

1- در زبان تركي لهجه آزربايجاني ، اين كلمه در گويش هاي مختلف به شكل هاي مختلفي تلفظ مي گردد از جمله به صورت "سوْلاخاي" و در گويش شهر باهار (بهار) اين كلمه به صورت "سوْلاققايي" تلفظ مي شود .
2- در زبان تركي لهجه تركيه اي : "سوْلاغ"
3- در زبان تركي لهجه قازاغي : "سولاغ"
4- در زبان تركي لهجه اوُيغوري : "سولخاي"
5- در زبان تركي لهجه تاتاري : "سولاغاي"
6- در زبان تركي لهجه قيرغيزي : "سولوغوي" ،
و ... .

ج ) كلمه تركي "سوْل/ sol در زبان عربي و فارسي يعني "يسار ، چپ ، سمت چپ" . پسوند "لاق" ، پسوندي است كه از اسم ، صفت مي سازد و بيشتر براي افاده معني "كثرت ، شدت و مبالغه" بكار مي رود ( نگاه كنيد به كتاب : "تركي هنر است" ، اسمـاعيل هادي ، ص 73 ) مثال : "اوْتلاغ" ( در فارسي : دشت پر علوفه ، چراگاه ) ، "دوزلاغ" ( در فارسي : نمكزار ) و … . كلمه "سوْلاغ" نيز در واقع "سوْللاغ" ( سوْل + لاغ ) بوده كه در طي زمان با حذف يك "ل" به صورت "سوْلاغ" در آمده است . و ضمناً بنظر مي رسد كه در اََشكال مختلفِ كلمه مورد بحث در لهجه هاي مختلف تركي ( كه فوقاً ذكر شد ) ، جزء آخر كلمه ( يعني : "غايي" ، و … ) پسوند ديگري مي باشد كه به كلمه اضافه شده است .

ضرب المثل ها و تعبيرات

16 - « اَصلئ ، بَگ اوْلمييَه ن ، اؤزؤ بَگ اوْلمَه ز ؛ هر چاديْر قوُرَه نَه ، ائل ديمَه‏گ اوْلمَه ز »

əsle bəg olmiyən özö bəg olməz hər çadır qurənə el diməg olməz
( به تركي ادبي : « اصلي بَگ اوْلمايان، اؤزو بَگ اوْلماز؛ هر چاديْر قوُرانا ائل دئمَك اوْلماز » )
əsli bəg olmayan özü bəg olmaz hər çadır qurana el demək olmaz
ترجمه به زبان فارسي : « كسي كه از حيث اصل و نَسَب ، بزرگزاده نباشد ، خودش نيز بيگ و بزرگ منش نخواهد بود ؛ (همانطور كه) هر گروه چادرنشين را " ايل" نمي توان ناميد » .

توضيح : "ائل" در فرهنگ اجتماعي و سياسيِ قبل از مدرنيسمِ ما تُرك ها ، در اصل به معناي « اتحاديه ي سياسي اي كه داراي حاكم و رئيس مستقل باشد » بود . اين حاكم مستقل ، "بَگ" ناميده مي شد ( رجوع كنيد به : "فرهنگ تركي نوين" ، اسماعيل هادي ، ذيل كلمات " ائل " و " بَگ" ) .

17 - « چيْراغ ، اؤز اَتَه گئنَه ايْششيْغ سالمَز ! »

Çırağ öz ətəgenə ışşığ salməz
( به تركي ادبي : « چيْراغ ، اؤز اَتَه گينَه ايْشيْغ سالماز » )
Çırağ öz ətəginə ışığ salmaz
ترجمه به زبان فارسي : « چراغ به زير خود نور نمي افكند » .

توضيح ـ چراغهاي قديمي به گونه اي بوده كه نمي توانسته قسمت زير خود را روشن نمايد .

ـ اين ضرب المثل در مواردي بكار مي رود كه نفع و كمك يك شخص ، بيشتر نصيب بيگانه و غير خودي ها شود .

18 - « ايتدَن هيما اوْلمَه سَه ، قوُرت سوُرييَه گيرئينمَه ز »

itdən hima olməsə qurt suriyə gireynməz
( به تركي ادبي : « ايتدَن هيم اوْلمازسا ، قوُرت سوُرويَه گيرَه نمَه ز » )
itdən him olmazsa qurt sürüyə girənməz
ترجمه به زبان فارسي : « اگر از جانب سگ ( سگ چوپان ) ، تباني و چراغ سبز نشان دادني نباشد ، گرگ نمي تواند وارد رمه (رمه گوسفندان و … ) شود » .

ـ اين ضرب المثل كنايه از اين است كه تا زماني كه فردي از ميان خودي ها ، خيانتكار نباشد ، دشمن توانائي نفوذ به درونمان را نخواهد داشت .

19 - « توُكلئ وار باش قوْپاردَه ر ، قوُرتين آديْ پيس چيْخيْد » ( نكته : حرف "ن" در آخر كلمه "قوُرتين‏" به شكل "نون غُنّه" تلفظ ميشود )

Tukle var baş qopardər qurtin adı pis çıxıd
( به تركي ادبي : « تولكو وار باش قوْپاردار ، قوُرتون آديْ پيس چيْخيْب » )
Tülkü var baş qopardar qurtun adı pis çıxıbdır
ترجمه به زبان فارسي :« گرچه گرگ شهرت بدي پيدا كرده (اما) چه بسا روباهي كه سر از تن جدا مي كند) .

ـ توضيح : از ميان حيوانات وحشي ، گرگ به جلادت و درندگي مشهور است ، در حاليكه روباه ، فاقد اين توانائي بوده و بيشتر حيله گر است و به همين جهت در مواقعي كه رمه گاو و گوسفند و ... مورد حمله حيوانات وحشي قرار مي گيرد ، انگشت اتهام معمولاً متوجه گرگ مي گردد در حاليكه واقعاً ممكن است ، كار ، كار گرگ نبوده ، بلكه كار حيواني ديگر مثل روباه باشد .

ـ ضرب المثل « از آن نترس كه هاي و هو دارد ، از آن بترس كه سر به تو دارد » در فرهنگ فارسي ، معنايي معادل اين ضرب المثل را در فرهنگ ما تُرك ها دارد .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت هفتم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 145 ( / / 1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

15 - هيما / Hima

الف) اين كلمه تُرکي كه در زبان عربي و فارسي به معني "اشاره" ، "علامت" و "چراغ سبز" است ، در شهر "باهار" (بهار) در موارد مختلف و مواضع متعددي بكار مي رود ، از جمله مثلاً وقتي فردي با تحريك شدن از سوي "تقي" ، بر عليه "علي" حرفي زده يا كاري انجام مي دهد ، علي كه از موضوع باخبر است مي گويد :

« هيما تقيْ ‏ده ن‏دیْ »
Hima təqıdəndı
( به تركي ادبي : « هيم تاقیْ‏دان‏ديْر » )
Him Taqıdandır
به زبان فارسي يعني : « اشاره (تحريك) از جانب تقی است » .

كلمه‏ي "هيما" در يك آتا سؤزو (ضرب المثل) در شهر "باهار" ( بهار ) نيز بكار مي رود :
« ايتدَن هيما اوْلمَه سَه ، قوُرت سوُرييَه گيرئينمَه ز »
itdən hima olməsə qurt suriyə gireynməz
( به تركي ادبي : « ايتدَن هيم اوْلمازسا ، قوُرت سوُرويَه گيرَه نمَه ز » )
itdən him olmazsa qurt sürüyə girənməz

ترجمه به زبان فارسي : « اگر از جانب سگ (سگ چوپان) ، تباني و چراغ سبز نشان دادني نباشد ، گرگ نمي تواند وارد رمه (رمه گوسفندان و … ) شود » .

ب) كلمه تركي "هيما" در بعضي ديگر از شهرها و روستاهاي آزربايجان به صورت "هيم"/ Him بكار مي رود :

ـ در كتاب "فرهنگ تركي نوين" (نوشته آقاي اسماعيل هادي) ذيل كلمه "هيم" آمده است كه اين كلمه در زبان عربي و فارسي به معني "اشاره" مي باشد و نيز "هيملَشمَك" به معني : "به همديگر با اشاره چشم علامت دادن ، از قبل قرار و مدار گذاشتن ، تباني كردن" و نيز "هيم وئرمك" به معني: "چراغ سبز نشان دادن" است .

ـ در فرهنگ لغت تركي كشور آزربايجان بنام "آزربايجان ديلي‏نين ايضاحلي لوغتي" ذيل كلمه "هيم" و مشتقات ديگر آن چنين آمده است :

« هيم : بيرينَه گؤزلَه ائديلَن ايشارَه
هيم ـ جيم ائلَه‏مَك : بيرينَه قاش ـ گؤزلَه ايشاره ائتمَك
آشيق گئدَر هر يانا
سؤزون دئيَه‏ر مردانا
هر قاش ـ گؤزو ، هيم ـ جيمي
عاريف گَرَک دير قانا
هيم‏لَشمَك : ايشارَه و قاش ـ گؤز ايلَه ، بير ـ بيرينَه بيلديرمَك
هيم‏لَمَك : بيرينَه گؤز و يا اَلي ايلَه ايشارَه ائتمَك » .

ج ) اين كلمه در كشور تركيه به صورت "ايم"/ İm بكار مي رود . در فرهنگ لغت "توركجه سؤزلوك" ( فرهنگ لغت تركي ، چاپ فرهنگستان زبان تركي تركيه ) ذيل كلمه "ايم"/ İm چنين آمده است : « ايم : ايشارت ، علامت » .

د) صورت قديمي كلمه نيز "ايم"/ İm مي باشد . لازم به ذكر است كه در قديم "ايم" به معني "اسم شب و رمز عبور" بوده است ، لكن به مرور زمان ، كلمه ، توسعه معنايي پيدا كرده ، بگونه اي كه در زمان حاضر به مطلق "اشاره و چراغ سبز نشان دادن" ، "ايم / هيم/ هيما" گفته مي شود . در كتاب عظيم "ديوان لغات الترك" علامه محمود كاشغري ( تأليف شده در حدود ده قرن قبل ) پس از اينكه كلمه "ايم" را براي عرب ها به عنوان "اسم و رمز شب" توضيح داده ، به عنوان نمونه يك "آتا سؤزو" (ضرب المثل تركي) را نيزبه صورت ذيل الذكر آورده است:

« ايم بيلسَه اَر اؤلمَز »
يعني : « اگرشخص ، اسم شب را بداند ، نمي ميرد » .

ضرب المثل ها و تعبيرات

20 - « اوْخ يارَه‏سيْ ساغالَه ر ، سؤز يارَه‏سيْ چتين‏دئ »

Ox yarəsı sağalər söz yarəsı çətinde
( به تركي ادبي : « اوْخ ياراسيْ ساغالار ، سؤز ياراسيْ چتين‏دير »
Ox yarası sağalar söz yarası çətindir
ترجمه به زبان فارسي : « زخم تير، بهبود مي يابد، ( اما بهبودي ) زخم سخن (= زخم زبان) مشكل است » .

21 - « گَزَه‏ن ايْياغَه داش دئيَه‏ر »

Gəzən ıyaqə daş deyər
( به تركي ادبي : « گَزَه‏ن آياغا داش دَه‌يَه‏ر » )
Gəzən ayaqa daş dəyər
ترجمه به زبان فارسي : « به پايي كه راه مي رود ، سنگ برخورد مي‏كند » .

كنايه است از اينكه انسانهايي كه با همت و پشتكار براي رسيدن به اهدافشان تلاش مي كنند ، طبيعتاً در اين مسير با موانع و مشكلاتي هم مواجه مي شوند .

22 - « بوُز اوُسسِئننَه توْز ائلَه‏ماق »

Buz ussennə toz eləmaq
( به تركي ادبي : « بوُز اوستوندَه توْز ائيلَه‏مَك » )
Buz üstündə toz eyləmək
ترجمه به زبان فارسي : « بر روي يخ ، گرد وخاك كردن »
ـ كنايه است : از بهانه گيري و بهانه آوردن .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت هشتم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 147 ( 20/ 9 / 1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

16 - سوْغوْلماق/ soğolmaq

الف) "سوْغوْلماق" يعني : "خشك شدن آب چيزي" ، مثلاً در شهر "باهار" ( بهار ) وقتي گوشت را براي كباب كردن روي آتش قرار مي دهند و پس از مدتي آب آن در اثر حرارت از بين مي رود مي گويند :

« اَت سوْغوْلديْ »
ət soğoldı
( به تركي ادبي: « اَت سوْغوُلدوُ » )
ət soğuldu
ترجمه به زبان فارسي : « آب گوشت زايل و كشيده شد » .

يا وقتي پياز ، گوشت و ... را رنده و قيمه كرده و با روغن روي آتش آنرا تفت مي دهند و پس از مدتي پياز ، گوشت يا ... تفتيده مي شود مي گويند : « سوغان ـ (يا) ات (يا) ... سوْغوْلديْ » ؛ و مثالهاي ديگر .

ب) در كتاب "توركجه سؤزلوك" ( فرهنگ لغت تركي تركيه ) از انتشارات "تورك ديل قورومو" ( فرهنگستان زبان تركي ) كشور تركيه ، ذيل كلمه‏ي "سوْغوُلماق" چنين آمده است :

« سوُيو و يا سوتو چَكيلهَ‏رَك پؤرسومَك »
در كتاب "يئني تاراما سؤزولويو" از انتشارت "تورك ديل قورومو" (فرهنگستان زبان تركي) كشور تركيه ، ذيل كلمه‏ي "سؤگولمَك" چنين آمده است :
« كباب ائتمَك ، قيْزارتماق ، كباب ائديلمَك » .

ج) فرهنگ لغت تركي به فارسي "سنگلاخ" تاليف ميرزا مهدي خان استرآبادي ( منشي نادرشاه افشار ) كلمه‏ي "سوْقوُلماق" را به "فرو شدن و ..." و نيز كلمه‏ي "سوْغالماق" را به "فرو رفتن آب بر زمين و خشك شدن آب" و كلمه‏ي "سوْغالتماق" را به "خشك كردن آب" معنی كرده است .

17 - سيْتقه‏ماق/ Sıtqəmaq

الف) اين كلمه مترادف با كلمات "آغلاماق" و "ييْغلاماق" و در زبان فارسي به معني "گريه كردن" است ؛ مثلاً در شهر "باهار" ( بهار ) مي گوييم :

« آغلَه‏ماق ـ سيْتقَه‏ماقدَن فايده يوْخ »
Ağləmaq-sıtqəmağdən faydə yox
( به تركي ادبي : « آغلاماق ـ سيْتقاماقدان فايدا يوْخ » )
Ağlamaq-sıtqamağdan fayda yox
ترجمه به زبان فارسي : « گريه و زاري فايده اي ندارد »

يا مي گوييم :
« سيْتقَه‏ماق ـ ييْغلَه‏ماقدَن فايده يوْخ »
( به تركي ادبي : « سيتْقاماق ـ ييْغلاماقدان فايدا يوْخ » )
ترجمه به زبان فارسي : « گريه و زاري فايده اي ندارد » .

ب) در كتاب "فرهنگ تركي نوين" تاليف آقاي اسماعيل هادي چنين آمده است :

« سيْتقاماق ( در تركي قديم : سيْغتاماق ) : عجز و لابه كردن ، گريستن .
يالوارديم ـ سيْتقاديم : التماس كردم و گريستم » .

ج) در فرهنگ لغت تركي به فارسي "سنگلاخ" تاليف ميرزا مهدي خان استرآبادي (منشي نادرشاه افشار) چنين آمده است :

« سيْقتاماق : به مبالغه و افراط گريه كردن از روي تنگدلي و "سيْقتالماق" هم گويند سيْقتالماق : مرادف "سيْقتاماق و به معني گريه كردن به افراط است و صيغ آن با لام اشتقاق مي يابد . سيْقتانماق : مصدر متعددي است، يعني به افراط گريانيدن » .

ج) علامه محمود كاشغري ، دانشمند بزرگ ترك در كتاب گرانسنگ خود به نام "ديوان لغات الترك" ( كه آنرا حدود يك هزار سال قبل نوشته است) كلمه‏ي "سيْقيْت" را "گريه و زاري" و كلمه‏ي "سيْقتادي" را "گريه كرد" معني نموده و ذيل كلمه اخيرالذكر اين مثال را آورده است : « اوْغلان سيْقتاديْ » ( يعني : طفل گريه كرد ) .

ضرب المثل ها و تعبيرات

23- « مال قازاندين جوانلوْقدَه ، ايمان قازاندين جوانلوْقدَه » ( نكته : حرف "ن" در آخر كلمه "قازاندين‏" به شكل "نون غُنّه" تلفظ ميشود )

Mal qazandin cəvanloğdə iman qazandin cəvanloğdə
( به تركي ادبي : « مال قازانديْن جاوانليْقدا ؛ ايمان قازانديْن ، جاوانليْقدا » )
Mal qazandın cavanlığda iman qazandın cavanlığda
ترجمه به زبان فارسي : « اگر مال و ثروت مي خواهي بدست آوري در جواني مي تواني و اگر ايمان مي خواهي بدست آوري در جواني به آن قادر خواهي بود » .

24 - « قوْيوْنيْ قوُرتَه تاپشوُرماق »

Qoyonı qurtə tapşurmaq
( به تركي ادبي : « قوْيوُنو قوُرتا تاپشيْر‏ماق » )
Qoyunu qurta tapşırmaq
ترجمه به زبان فارسي : « گوسفند را به گرگ ( براي حفاظت ) سپردن » .
ـ كنايه است از كار غير عاقلانه و اعتماد به دشمن كردن .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت نهم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 148 ( / / 1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

17- توْپلَه‏ماق/ Topləmaq

الف) اين كلمه از قديمي ترين لغات زبان تركي است و اينكه مردم شهر باهار ( بهار ) هم اكنون نيز اين كلمه را بكار مي برند ، به تنهائي نشان از آن دارد كه مردم اين شهر چقدر به زبان غني و توانمند اجدادشان "تركي" پاي بند هستند . مردم باهار كلمه "توْپله‏ماق" ( به تركي ادبی : "توْپلاماق" ) را به معني : "به درك واصل شدن" بكار مي برند ؛ يعني اگر كسي كه در نظر مردم , منفور است بميرد مي گويند :

« توْپله ديْ »
Toplədı
( به تركي ادبي : « توْپلاديْ » )
Topladı
ترجمه به زبان فارسي : « به درك واصل شد » .

يا وقتي آروز دارند انسان بدي بميرد مي گويند :
« ايشاللا تئزلوْقئنَه ن توْپلَه‏سيْ »
İşalla tezloqenən topləsı
( به تركی ادبي : « ايشاللا تئزليكلَه توْپلاسيْن » )
İşalla tezliklə toplasın
ترجمه به زبان فارسي : « انشاء الله هر چه زودتر به درك واصل شود » .

ب) "علامه قاشغارلي ماحمود" ( محمود كاشغري ) دانشمند و زبان شناس شهير ترك دركتاب گرانسنگ اش "ديوان لغات الترك" كه آنرا حدود يك هزار سال پيش به زبان عربی نوشـته است ، كلمـه‏ي "توپلو" را چنــين معـنا كرده است :

« توْپلو : مزار . به هنگام لعنت فرستادن به كسي گفته مي شود : « توْپلوقا دوْل » يعني : « قبرت با تو پر شود » .

19 - ايبينماق/ İbinmaq

در زبان فارسي و عربي فعل مركب "خيس شدن" و "مرطوب شدن" وجود دارد . در زبان تركي براي اين معني لغات مختلفي موجود است كه بعضي از آنها مصطلح ترند . مردم شهر باهار (بهار) علاوه بر كلمه "ايسلانماق" ( و مشتقات ديگر آن مثل : ايسلاتماق ، ايسلانميش و ... ) كلمه ديگري نيز بكار مي برند كه همان "ايبينماق" است .

در فرهنگ لغت تركي به فارسي "سنگلاخ" ( تاليف شده توسط ميرزا مهدي خان استرآبادي منشي سلطان ترك نادرشاه افشار ) چنين آمده است :

« ايبينماق : به معني خيسيدن بود .
ايبينماق : مصدر متعدي است يعني خيساندن .
ايبيت ، ايبيتيبان ، ايببيتميش : خيسانيده » .

علامه محمود كاشغري در "ديوان لغات الترك" ( تاليف شده در حدود هزار سال پيش ) زير كلمه "ييْبا"/ Yıba مي نويسد :
« ييْبا : هر هانكي ( = هر هانسي ) بيرشئين نَملي ، ياش اوْلاني » .

لازم به ذكر است كه "ييْبا" صورت ديگري از "ايبا" است مثل : ييْلان/ ايلان ، ييْغاج/ آغاج ، ييْلديْريْم/ ايْلديْريْم و ... .

ضرب المثل ها و تعبيرات

25 - « حَقدَه ن قاچمَه ، حق آللاهين آديْديْ » ( نكته : حرف "ن" در آخر كلمه "آللاهين‏" به شكل "نون غُنّه" تلفظ ميشود )

Həqdən qaçmə həq ALLAH’in adıdı
( به تركي ادبي : « حقده ن قاچما ، حق آللاهيْن آديْديْر»
Həqdən qaçma həq ALLAH’ın adıdır
ترجمه به زبان فارسي : « از حق نگريز ـ چرا كه ـ حق نام الله است » .

26 - « سامان آلتيْننَن سوُ يئرئتماق »

Saman altınnən su yeretmaq
( به تركي ادبي : « سامان آلتيْندان سوُ يئريتمك »
Saman altından su yeritmek
ترجمه به زبان فارسي : « از زير كاه آب جاري كردن » .

اين آتا سؤزو ( ضرب المثل تُرکی ) در مورد كساني بكار مي رود كه موزي و حيله‏گرند و همانطوري كه آب اندك اندك و بدون اينكه مشخص گردد , زير كاه جمع مي شود , افراد حيله‏گر نيز , كار معمولاً نادرست خود را آرام آرام و پنهاني پيش مي برند ؛ مثلاً اگر در مورد فردي که داراي اين خصلت باشد مي گويند :

« فيلان آدام سامان آلتيننن سو يئريدَه ر »
( به تركي ادبي : « فيلان آدام سامان آلتيْندان سو يئريده ر» )
ترجمه به زبان فارسي : « فلان شخص آدمي است كه آب را به آرامي از زير كاه عبور مي دهد » ( آب زير کاه است ) .

27 - « اؤزگَه ايپيينَن چالَه گيرمَه! »

Özgə ipinən çalə girmə
( به تركي ادبي : « اؤزگه ايپي‏ ايله چالا گيرمه ! »
Özgə ipi ilə çala girmə
ترجمه به زبان فارسي : « با طناب اجنبی و بيگانه داخل چاه نرو » .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت دهم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 149 ( / / 1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

20 - توْلاس/ Tolas

براي پختن "تَرَلبا" / Tərəlba ( تَرَلبا نوعي حلوا است .‏ كلمه‏ي "تَرَلبا" ظاهراً همان كلمه‏ي مركّب "ترحلوا" است . "حلوا" كلمه‌‏اي است عربي ـ حَلَا ، حُلو ، حَلاوَت و ... ـ كه كلمه‏ي "تَر" تُركي به اوّل آن اضافه شده است . در خصوص شرح كلمه‏ي تركي "تر"نگاه کنيد به : "فرهنگ تركي نوين" ـ تاليف "اسماعيل هادي" ، ذيل كلمات : "تر" ، "ترلمك" و "تره" ) ، آرد را با روغن حرارت مي‏دهند كه پس از مدتي رنگ "آرد" در اثر حرارت , تغيير كرده و "زرد رنگ" مي شود . به اين "آرد زرد رنگ شده" در شهر "باهار" ( بهار ) ، "توْلاس"/ Tolas گفته مي‌ شود . مثلاً مي‌ گويند :

« بي‏آز توْلاس ائلَه‏دِئم تَرَلبا ايچئ »
Biaz tolas elədem tərəlbaiçi
( به ترکی ادبی : « بير‏آز توْلاس ائيلَه‏ديم تَرَلبا ايچين »
Biraz tolas eylədim tərəlbaiçin
ترجمه به زبان فارسي : « براي پختن ترحلوا , اندكي توْلاس درست كردم » .

در كتاب گرانسنگ "ديوان لُغات التُرك" كه دانشمند نابغه‏ي تُرك "علامه قاشغارلي ماحمود" (محمود كاشغري) حدود يك‏هزار سال پيش براي آموزش زبان تركي به اعراب ، به زبان عربي نوشته و به خليفة عباسي "المقتدي بالله" تقديم نموده است , ذيل كلمه‏ي " تُولاس/ Tulas چنين آمده است :

« توُلاس . "تُولاس يوز" : كَدَرلي و غَملي بير يوز » .
( ترجمه به زبان فارسي : تُولاس . " تُولاس يوز" : ـ يعني ـ "چهره‏ي مَغموم و مُكَدّر") نگاه كنيد به : ترجمه‏ي تركي كتاب "ديوان لغات الترك" صفحه 590 چاپ تركيه با مشخصات زير:
Divanü Lugati’t-Türk; çeviri, Uyarlama, Düzenleme: Seçkin Erdi, Serap Tuğba Yurteser; Kabalcı‎ Yay‎nevi . İstanbul, birinci Bası‎m, 2005

بنابراين به نظر مي‏رسد كه وجه اصطلاح "تُولاس يوز/ اوز" آن است که چهره‏ي اشخاصِ هميشه غمگين "زرد رنگ" است مثل "توْلاس/ توُلاس" كه در اثر حرارت‏يافتن در روغن "زرد رنگ" مي شود .

21 – پادار/ Padar

كلمه‏ي تركي "پادار" در شهر "باهار" ( بهار ) به معني : "پياپي ، پشت سرهم و مسلسل" است مثلاً مي‏گويند :

« ايككئ گون پادار قار ياغسَه ، هاميْ يوْللَر باغلَه‏نَر »
İkke gun padar qar yağsə hamı yollər bağlənər
( به تركي ادبي : « ايككي گون پادار قار ياغسا ، هاميْ يوْللار باغلانار » )
İkki gün padar qar yağsa hamı yollar bağlanar
ترجمه به زبان فارسي : « اگر برف دو روز پشت سر هم ببارد ، همه راهها بسته مي شود » .

در دانشنامه‏ي عظيم زبان تركي يعني "ديوان لغات التُرك" اين كلمه به صورت "بادار"/Badar آمده ( توضيح : در "تركي قديم" حرف "پ" در كلمات معدودي بكار رفته است و بسياري از كلمات "تركي جديد" كه مثل "پادار" داراي حرف "پ" هستند ، در قديم با حرف "ب" تلفظ و نوشته مي شده‏اند ـ نگا : "فرهنگ تركي نوين" ، "اسماعيل هادي" ، صفحه 255 ) و با ذكر مثالي معني آن تبيين شده كه ما ترجمه‏ي فارسي آنرا مي آوريم :

« بادار ـ بادار : "بادار ـ بادار يوگوردي" يعني : "او به شكلي كه صداي پايش پيوسته و پياپي مي آمد ، دويد" » .
در كتاب "فرهنگ تركي نوين ، تاملاتي در عرصه ريشه شناسي" تاليف محقق معاصر "آقاي اسماعيل هادي" ذيل كلمه "پادار" آمده است :

« پادار : فراوان ، زياد ، شديد . "پادار ياغدي" : خيلي باريد . "پادار گليري واردير" : درآمد زيادي دارد . در "ديوان لغات التُرك" به صورت "بادار" و به معناي "مسلسل و پياپي" آمده است: "بادار ـ بادار يوگوردي" : "دويد و صداي پاي وي پياپي شنيده شد". از اينرو كلمه‏ي اصيل تُركي است و ربطي به "پايدار" فارسي ندارد .

با توجه به نكات فوق‏الذكر ملاحظه مي‌ شود كه "پادار" در اصل و همان‏گونه كه در "ديوان لغات التُرك" آمده است به معني "پياپي و پشت سر هم" است و بعداً با توسعه‏ي معنائي در بعضي از لهجه هاي زبان تركي به معني "فراوان و زياد و شديد" استعمال‏شده و مي‏شود و مردم شهر "باهار" (بهار) كلمه‏ي "پادار" را در همان معني اصلي و قديمي‏اش ( يعني : "پياپي و مسلسل" ) به كار مي‏برند

ضرب المثل ها و تعبيرات

28 - « حئيوان اييلَه‏شَه ـ اييلَه‏شَه ؛ انسان ديللَه‏شَه ـ ديللَه‏شَه »

Heyvan iyləşə-iyləşə esnan dilləşə- dilləşə
( به تركي ادبي : « حئيوان اييلَه‏شَه ـ اييلَه‏شَه ؛ اينسان ديللَه‏شَه ـ ديللَه‏شَه » )
Heyvan iyləşə-iyləşə isnan dilləşə- dilləşə
ترجمه‏ي فارسي : « حيوانات با بو‏كردن همديگر و انسانها با گفتگو‏كردن با يكديگر ( با هم آشنا شده و دوست هم مي شوند ) » .

29 - « يايين گؤگَه‏رنتئسئ ، قيْشين در‏دئنَه دئيَه ر » ( نكته : حرف "ن" در آخر كلمات "يايين‏" و "قيْشين" به شكل "نون غُنّه" تلفظ ميشود )

Yayin gögərəntese qışin dərdenə deyər
( به تركي ادبي : « ياييْن گؤگَه‏رَنتيسي ، قيْشيْن در‏دينَه دَه‏يَه‏ر » )
Yayın gögərəntisi qışın dərdinə deyər
ترجمه به زبان فارسي : « سبزه و گياه تابستان ، در زمستان است كه به درد مي خورد » .
در زبان فارسي ضرب المثل « هر چيز كه خوار آيد ، يك روز بكار آيد » تقريباً در همين معنا است .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت يازدهم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 150 ( / / 1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

22- ائين/ Eyn

اين كلمه , امروزه ، به معني "قامت" و "تن" است و به صورت‌ هاي مختلفي از جمله : "ائين" ، "اه يين" ، "اگين" و ... تلفظ مي شود ( در شهر "باهار" ( بهار ) به صورت : ائين/ Eyn تلفظ ميشود ) .

در فرهنگ لغات كشور آذربايجان به نام "آذربايجان ديلي نين ايضاجلي لوغتي" ذيل كلمه "اه يين" آمده است:

« اه يين ـ 1- بدنين باشدان غئيري بوتون حيصه سي . مثال : "اه ينين ده هئچ بير شئي يوخدور" ؛ "اه ينين ده دونو يوخ ، باشينا پاپاق آختارير" ... » .

( ترجمه به زبان فارسي : « اه يين ـ 1- تمامي بدن به غير از سر . مثال : "هيچ چيزي به تن ندارد" ؛ "لباسي به تن ندارد و با اين حال در جستجوي كلاه براي سرش است!"» .

در كتاب "قاشقايي سؤزلوگو" ( فرهنگ لغات و اصطلاحات تركي قشقايي ) تاليف اسداله مردان رحيمي ، ذيل كلمه "ائين" آمده است :

« ائين ـ 1- وجود ، هيكل ، اندام . "ائينينه باخ!" ( به هيكلش نگاه كن! ) . "ائيناق" : "خوش قامت و متناسب اندام" ... » .

اين كلمه در قديم , به معني "كتف" بوده است و سپس در طول زمان ، توسعه معنايي يافته و به "تمامی بدن به غير از سر" اطلاق مي‌ شود :

ـ در فرهنگ لغت تركي به فارسي سنگلاخ ( تاليف شده در قرن 12 هجري قمري ) ذيل كلمه "ايگن" آمده است :

« ايگن ـ دو معني دارد : اول- "سر دوش" و "كتف" را خوانند ؛ دويم- مجازاً به معني "بازو" آمده ؛ و آنرا "ايگين" نيز گويند » .
ـ در دانشنامه ارجمند زبان تركي يعني "ديوان لغات الترك" تاليف علامه قاشقارلي ماحمود ( تاليف شده در حدود يك هزار سال قبل ) نيزكلمه "اگين" به معني "كتف" ، ضبط شده است.

23- پاباجه/ Pabacə

اين كلمه مترادف با كلمات ديگر تركي : "دال به دال" و "پادار" (براي ديدن شرح كلمه "پادار" مراجعه كنيد به شماره 21 ) است و در زبان فارسي به معني "پيوسته ، پي در پي و پشت سر هم" مي باشد ؛ مثلاًَ در شهر "باهار" ( بهار ) گفته مي شود :

« ايككئ گوننئ پاباجه قار ياغيْريْ »
İkke gunne pabacə qar yağırı
( به تركي ادبي : « ايكکي گوندور پاباجا قار ياغيْر » )
İkki gündür pabaca qar yağır
ترجمه به زبان فارسي : « دو روز است كه پيوسته برف مي بارد » .

ضرب المثل ها و تعبيرات

30- « آتيْ ناللرديْله ، قوْرباغه ده ، قيْچچيْنیْ قوْوزه ديْ »

Atı nallərdılə qorbağə’də qıççını qowzədı
( به تركي ادبي : « آتيْ ناللارديْلار ، قوْرباغادا ، قيْچچيْنيْ قاوزاديْ » ) .
Atı nallardılar qorbağa’da qıççını qavzadı
ترجمه به زبان فارسي : « اسب را نعل مي زدند ، قورباغه هم پايش را بلند كرد » .

31- « هر قاموُشده ن شكر اوْلمه ز ، نئي اوْلمه ز »

Hər qamuşdən şəkər olməz ney olməz
( به تركي ادبي : « هر قاميْشدان شكر اوْلماز ، نئي اوْلماز » )
Hər qamışdan şəkər olmaz ney olmaz
ترجمه به زبان فارسي : « هر چوب ني , شكر ، بار نمي آورد و از آن نمي توان ني [وسيله موسيقي] ساخت» .

32- « شئل توُته ن ، برك يييه ر »

Şel tutən bərk yiyər
( به تركي ادبي : « شئل توُتان ، برک يئيه ر » )
Şel tutan bərk yeyər
ترجمه به زبان فارسي : « كسي كه ( كاري را ) آسان و سست بگيرد ، محكم مي خورد » .
ـ كنايه است از اينكه هر كس كاري را دقيق و با رعايت اصوش انجام ندهد ، نتيجه منفي مي گيرد.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت دوازدهم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 151 ( / / 1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

24- اوْغوْنماق/ Oğonmaq

در شهر "باهار" ( بهار ) ، به عنوان مثال گفته مي شود :

ـ « اوُشاغه باخ ! نَه‏بَر اوْغوْنيْريْ »
Uşağə bax! nəbər oğonırı
( به تركي ادبي : « اوُشاغا باخ ! نَه‏بَر اوُغوُنورو » )
Uşağa bax! nəbər uğunuru

ـ « اوُشاق ، نَجَه اوْغوْنَه ـ اوْغوْنَه آغليْريْ ! »
Uşağ nəcə oğonə-oğonə ağlırı !
( به تركي ادبي : « اوُشاق ، نئجه اوُغونا ـ اوُغونا آغلاييْر ! » )
Uşağ necə uğuna-uğuna ağlayır !

ـ « كيشئ ، اوْغوْنوْد ـ گئدئرئ ! »
kişe oğonod-gedere !
( به تركي ادبي : « كيشي ، اوُغوُنوب ـ گئدير! » )
kişi uğunuu-gedir !

اين كلمه‏ي تركي ، در زبان فارسي ، معادل بسيطي ندارد و معني آن در زبان فارسي چنين است : « در اثر ناراحتي يا شادي زايد الوصفي، آنچنان گريه كردن يا خنديدن كه انگار شخصي از خود بي خود شده است ». در فرهنگ لغت تركي بنام "تؤركجه سؤزلوك" منتشره از سوي "تؤرك ديل قورمو" ( فرهنگستان زبان تركي ) كشور تركيه چنين آمده است :

« اوُغونماق/ uğunmak : بؤيوك بير اوزونتو و يا آجيْدان قيْورانماق ، سوْلوغو تيْخناماق ، آغلايا ـ آغلايا باييلماق » .
( ترجمه به زبان فارسي : « اوُغونماق : در اثر رنجش و يا ناراحتي اي بزرگ ، به خود پيچيدن ، نفس بريده ـ بريده شدن ، گريه كنان از خود بي خود شدن » )

هم چنين در كتاب "يئني تاراما سؤزلوگو" ( فرهنگ يافت ـ واژه ها ) منتشره از سوي " تورك ديل قورومو " ( فرهنگستان زبان تركي ) كشور تركيه چنين آمده است :

« اوُغونماق [ اوُغيْنماق ، اووونماق ] : باييْلاجاق حالَه گَلمَك ، باييْلماق ، عاقليْ با‏شيْندان گيتمك "
( ترجمه به زبان فارسي : « اوُغونماق [ اوُغيْنماق ، اووونماق ] : به حالت از خود بي خود شدگي دچار شدن ، بيهوش شدن ، عقل و هوش از سر رفتن » .

در فرهنگ لغت تركي كشور آزربايجان بنام " آزربايجان ديلي‏نين ايضاحلي لوغتي" چنين آمده است :

« اوُغونماق : عادتن گولمك‏دن اوُغونماق ... . اوُغونوب ـ گئتمك : گولمك‏دن غش ائله‏مك » .
( ترجمه به زبان فارسي : « اوُغونماق : در اثر خنده‏ي مداوم از خود‏ بي‏خود شدن ... . اوُغونوب ـ گئمتك : در اثر خنده غش كردن » )

نكته : ملاحظه مي شود كه در فرهنگ لغت تركي تركيه ، " اوُغونماق" به حالت ناشي از"ناراحتي و گريه"‏ي زياد اطلاق شده و در فرهنگ لغت تركي كشور آزربايجان به حالت ناشي از "شادي و خنده"ي زياد و در شهر "باهار" ( بهار ) ، " اوْغونماق" هم به حالت ناشي از" ناراحتي و گريه"ي زياد و هم به حالت ناشي از "شادي و خنده"ي زياد اطلاق مي شود .

25- گئچئنماق/ Geçenmaq

اين كلمه از لحاظ "كاربرد" و "معني" با كلمه‏ي "اوْغونماق / اوُغونماق" مترادف است ؛ مثلاً در شهر "باهار" ( بهار ) گفته مي شود :

ـ « كيشي‏يَه باخ ! نَجَه گئچِئنِئرئ »
kişiyə bax! nəcə geçenere
( به تركي ادبي : « كيشي‏يَه باخ ! نئجَه گئچينيري » )
kişiyə bax! necə geçiniri

ـ « اوُشاق ، گئچئنئد ـ گئدئرئ »
Uşaq geçened-gedere
( به تركي ادبي : « اوُشاق ، گئچينيب ـ گئدير» )
Uşaq geçinib-gedir

در و‏اقع ترجمه‏ي فارسي "گئچئنماق / گئچينمَك" همانند "اوغونماق" چنين است : « در اثر ناراحتي يا شادي زايد الوصفي ، آنچنان گريه كردن يا خنديدن كه انگار شخص , از خود بي خود شده است » .

در فرهنگ لغت تركي فوق الذكركشور آزربايجان و كشور تركيه به عنوان يكي از معانيِ "كئچينمَك" آمده است : « كئچينمك : اؤلمك » .

در كتاب "فرهنگ تركي نوين" تاليف آقاي اسماعيل هادي ( انتشارات احرار تبريز ، صفحه 696 ) چنين آمده است :

« گئچينمَك : ... 3- از خنده روده‏بُر‏شدن ( گويي شخصي از فشار خنده ، همانند چراغي در حال خاموش شدن است ) » .

ضرب المثل ها و تعبيرات

33- « خوروز اوْلميييْدیْ ، سَحَر آچيْلمَزديْ !؟»

Xuruz olmıyıydı səhər açılməzdı !?
( به تركي ادبي : « خوروز اوْلمايايدي ، سَحَر آچيْلمازديْر؟! » ) .
Xuruz olmayaydı səhər açılmazdır !?
ترجمه به زبان فارسي : « اگر خروس نبود ، صبح نمي شد؟! »

34- « يان مَنئم‏ائچئن ، اولؤم سَنين‏ ائچئن »

Yan mənemeçen ülöm sənineçen
( به تركي ادبي : « يان منيم ايچين ، اؤلوم سنين‏ايچين » )
Yan mənimiçin ölüm səniniçin
ترجمه به زبان فارسي : « براي من [ دل ] بسوزان ، [ تا] من هم براي تو بميرم » .

35- « پيشيگين آغزيْ اَتَه چاتمَه‏ز ، دييَه‏ر آجيْديْ ! »

Pişiğin ağzı ətə çatməz diyər acıdı !
( به تركي ادبي : " پيشگين آغزيْ اَتَه چاتماز , دئيَه‏ر آجيْديْر ! " ) .
Pişiğin ağzı ətə çatmaz deyər acıdır !
ترجمه به زبان فارسي : « دهان گربه كه به گوشت نمي‏رسد مي‏گويد [ گوشت] تلخ است » .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قسمت سيزدهم +

چاپ شده در هفته نامه « سينا ». شماره 152 ( 1 / 12/ 1386 )
---------------------

كلمات و اصطلاحات

26- سيلَه‏مَه/ Siləmə

اين كلمه‏ي تركي ، در زبان فارسي به معني "لبالب و مالامال" است . "سيلَه‏لَه‏ماق" ( به ترکی ادبی : "سيلَه‏لَه‏مَك" ) يعني "لبالب پركردن" . مثلاً در شهر "باهار" (بهار) گفته مي‏شود :

« بوْشقابيْ سيلَه‏مَه دوْلدوْر »
Boşqabı siləmə doldor
( به تركي ادبي : « بوْشقابيْ سيلَه‏مَه دوْلدوُر » )
Boşqabı siləmə doldur
ترجمه به زبان فارسي : « بشقاب را لبالب پركن » .

يا :
« قابله‏مه‏نيْ سيلَه‏لَه »
qabləmənı silələ
( به تركي ادبي : « قابلامانيْ سيلَه‏لَه » )
qablamanı silələ
ترجمه به زبان فارسي : « قابلمه را لبالب پر كن » .

در فرهنگ لغت كشور آزربايجان بنام " آزربايجان ديلينين ايضاحلي لوغتي" چنين آمده است :
« سيلَه‏لَمَك/ silələmək : آغزيْنا قَدَه‏ر دوْلدُورماق »

در كشور تركيه به جاي "سيلَه‏مَه"/ silələmə ، "سيلْمَه"/ silmə و "سيلَه"/ silə گفته مي‏شود . در فرهنگ لغت كشورتركيه بنام "تؤركجَه سؤزلوك" آمده است :

« سيلْمَه/ silmə : ... 3- آغزيْنا قَدَه‏ر دوْلو » .
و در كتاب "يئني تاراما سؤزلوگو" ( چاپ فرهنگستان زبان تركي تركيه ) چنين آمده است :
« سيلْمَه / silmə: دوْليْ ، آغزيْنا قَدَه‏ر دوْلو ؛ دوْپ ـ دوْلو »
« سيلَه/ silə : سيلْمَه ، آغزيْنا قَدَه‏ر دوْلو ؛ دوْپ ـ دوْلو » .

27 - كَهَنگئ/ Kəhənge

‎در حالي كه در زبان فارسي ، فقط لغات "درد" و "سوزش" وجود دارد ، در زبان توانمند تُركي مان ، براي انواع مختلف "درد" ، كلمات جداگانه و مستقلي وجود دارد ، مثلاً به درد احشاي توخالي بدن مثل روده "سانجيْ ، به درد اعضاي بدن "آغريْ " ، به درد پيچ خوردگي مفاصل و يا درد حاصل از ضربه و سقوط "اينجيمَك" و ... مي گوئيم . "كَهَنگئ"/ Kəhənge نيز در شهر "بهار" ( باهار ) به "درد ناحيه‏ي لگن و لگنچه و پهلو" اطلاق مي‏شود .

در "تركي گويش قشقايي" و نيز "تركي گويش نقده ( سوْلدوز ) ، اين كلمه به صورت "كَهَنگ" / Kəhəng و كَهَن"/Kəhən به كار مي رود . در فرهنگ لغت تركي به فارسي "قاشقايي سؤزلوگو" ( فرهنگ لغت تركي قشقايي) ، تأليف اسداله مرداني رحيمي آمده است :

« كَهَن = كَهَنگ : درد سياتيك ؛ درد ناحيه لگن و لگنچه » .

در نشريه "ائل ديلي و ادبياتي" ( شماره 7 ـ صفحه 17ـ يئرلي سؤزلر [نقده] توپلايان : ساغلام خوجا ) آمده است :
« كَهَنگ : بوُددا يوْخسا دال بؤيوردَه شيشميش دامار »
( ترجمه به زبان فارسي : « كَهَنگ : رگ متورم ران يا پهلو » .

ضرب المثل ها و تعبيرات

« گؤممَه‏زدَه قوْز دوُرمه‏ز »

Gömməzdə qoz durməz
( به تركي ادبي : « گؤممَه‏زدَه قوْز دوُرما‏ز » )
Gömməzdə qoz durmaz
ترجمه به زبان فارسي : « گردو ، بر روی گنبد نمي ايستد » .
ـ اين ضرب المثل كنايه است از : كار محال و نشدني .

37- « شانس گَلمييَه‏ننَه ، آداميْ دؤاَه اوُسسِئننَه ايت قاپَه‏ر »

Şans gəlmiyənnə adamı döə ussennə it qapər
( به تركي ادبي : « شانس گَلمَه‏يَه‏ندَه آداميْ دَه‏وَه او‏ستوندَه ايت قاپار » ) .
Şans gəlməyəndə adamı dəvə üstündə it qapar
ترجمه به زبان فارسي : « به هنگام بدشانسي ، سگ ، آدم بالاي شتر را ( نيز ) گاز مي گيرد » .

2011-02-09T00:36:00.001-08:00

آزه‌ربايجانˊين همه‌دانˊي دا دانيشير
Azərbaycanın Həmədanı da danışır
همدان آزربايجان سخن مي گويد

مئهران باهارلي- ٢٠٠٤
(بازنويسي شده ٢٠١١)

از وبلاگ همدان- آزربايجان (ويژه مناطق ترك نشين و آزربايجاني استان همدان)

http://hemedan-az.blogspot.com/
http://hemedan-az.blogspot.com/2004/07/blog-post_08.html

سؤزوموز

اخيرا در نشريه فارسي-تركي سينا چاپ استان آزربايجاني همدان٬ نامه اي سرگشاده درج شده است. اين نامه مهم٬ در نوع خود يكي از نمونه هاي نادري است كه در آن اساسيترين و محوريترين مطالبات فرهنگي خلق ترك و آزربايجان به دقت تمام تلفظ شده است. در اين نامه در سطح كشوري از جمله خواستهاي زير برشمرده ميشود:

- به رسميت شناخته شدن هويت خلق ترك. اين خواست حياتي از آن جهت اهميت دارد كه دولت ايران هرچند به طور رسمي، حقوقي و قانوني و رسانه اي هويت و حضور ملل كرد و بلوچ و تركمن و ... در ايران را قبول نموده است٬ هرگز هويت و وجود گروهي ملي با نام ترك در ايران را به طور رسمي و حقوقي و قانوني و رسانه اي نپذيرفته است.

- به رسميت شناخته شدن زبان تركي در ايران. اين خواست از آن جهت اهميت دارد كه با توجه به شرايط فعلي ايران، منطقه و جهان٬ خواست آموزش زبان تركي در ايران و آزربايجان جنوبي بدون به رسميت شناخته شدن اين زبان از سوي دولت در مقياس سراسري٬ خواستي نامعقول، واپس گرايانه و غير عملي است.

- پايان دادن به تضييقات فرهنگي-سياسي و تدابير راسيستي بر عليه خلق ترك در ايران؛ مانند ممانعت از تشكيل فرهنگستان زبان تركي و ايجاد راديو تلويزيونهاي سراسري تركي٬ اهانت به خلق ترك در رسانه ها دولتي و كتب درسي و .... ٬ محدوديت در نامگذاري ها به زبان تركي٬ سعي در تغيير نام خلق ترك به آذري از سوي دولت٬ .....

- از نكات بسيار مهم اين نامه٬ تاكيد صريح بر آزربايجاني بودن بيش از ٦٥% استان همدان از جهات فرهنگي و زباني و تاريخي است. در اينجا نيز به يكي از اساسي ترين خواستهاي خلق ترك يعني وحدت ارضي آزربايجان و لزوم ادغام اداري مناطق ترك نشين استان همدان در ديگر استانهاي آزربايجاني مانند زنجان اشاره ميشود.

- در نامه مذكور به ضرورت اداره امور استان به دست مسئولي بومي ترك اشاره شده است.

- در مقياس استاني٬ در بند ديگري از اين نامه تاريخي٬ به عقب ماندگي مناطق ترك نشين استان همدان از جهات عمران و توسعه و صنعت و كشاورزي اشاره گرديده و بر خواست پخش برنامه هاي تركي از صدا و سيماي استاني٬ تخصيص بودجه لازم براي حفظ و نشر آثار و مواريث فرهنگي و ادبي تركي تاكيد شده است.

موارد مطرح شده در اين نامه به نظر من دقيقا همان چهارچوبي است كه نخبگان و فرهنگيان و روشنفكران ترك سراسر ايران و براي هر استان به طور جداگانه ميبايست با صداي بلند بر زبان آورند. آشكار است كه صرفا با نگارش نامه هاي سرگشاده و طومارها٬ مسائل كلان كشوري مانند مسئله ملي قابل حل نيست. اما انتشار نامه اخير كه به امضاي برخي از نخبگان٬ فرهنگيان٬ روشنفكران و مقامات دولتي استان همدان رسيده است٬ نشان ميدهد كه حركت دمكراتيك هويت جويي خلق ترك در ايران از طرح خواستهاي غيرضرور٬ سطحي و پراكنده٬ به سوي مطالبات بنيادين و فورموليزه- تئوريزه- سيستماتيك كردن اين مطالبات٬ همگاني نمودن آنها در سراسر ايران و بويژه تعميق و گسترش آنها در ميان زيرگروههاي پراكنده خلق ترك در ايران در حال حركت است.

از سوي ديگر تنظيم محوريترين خواستهاي ملي خلق ترك در نامه ها و طومارها و اعلان آنها به افكار عمومي داخلي و خارجي٬ به افزايش آگاهي توده هاي ملت ترك از ريشه هاي مشكلات و حقوق غصب شده ملي خود از سويي و اطلاع ديگر ملل ساكن در ايران و همچنين مقامات رسمي از اين خواسته هاي بحق و نيازهاي حياتي ملت ترك و آزربايجان از سوي ديگر ياري ميرساند. افزون بر آن تسليم رسمي چنين مطالبات مكتوب به مقامات دولتي٬ به لحاظ ثبت و رسميت بخشيدن به اين مطالبات داري اهميتي مضاعف است.

به ويژه اهميت دارد كه نخبگان ديگر بخشهاي آزربايجان در استانهاي مركزي، [البرز]، قزوين٬ همچنين مناطق ترك نشين مجاور استانهاي تهران٬ قم، گيلان٬ كردستان با تدابير مشابهي در سطح استاني٬ لزوم همبستگي٬ ادغام و وحدت دوباره اداري مناطق تركنشين مربوطه شان با يكديگر را - كه در حال حاضر بين سيزده استان تقسيم شده است- خواستار شوند. نيز ميبايست استانهاي با جمعيت قابل ملاحظه ترك در خارج آزربايجان٬ مانند استانهاي خراسان٬ اصفهان٬ فارس و ...... همگام با استانهاي آزربايجاني٬ حداقل مطالبات فرهنگي خلق ترك در شرايط فعلي را با صداي رسا و صورت پيوسته بر زبان آورند.

حداقل مطالبات فرهنگي خلق ترك در شرايط فعلي -كه در نامه فوق نيز رديف شده اند- عبارتند از:

شناخته شدن رسمي هويت خلق ترك در ايران به عنوان يك گروه ملي-ملت از طرف دولت٬
به رسميت شناخته شدن زبان تركي به عنوان زباني دولتي توسط قانون اساسي و در سراسر ايران٬
ايجاد راديو-تلويزيون ها و روزنامه هاي سراسري خصوصي و دولتي به زبان تركي٬
گشايش نهادهاي فرهنگي و آكادميك از جمله فرهنگستان زبان و تاريخ تركي براي شناسايي٬ حفظ و گسترش زبان٬ ادب٬ فرهنگ و ميراث تاريخي تركي و آزربايجاني در ايران٬
رفع تضييقات فرهنگي و زباني و ملي و ..... بر عليه خلق ترك ساكن در ايران و آزربايجان جنوبي

با تبريك و تشكر از همه نخبگان٬ فرهنگيان٬ مقامات دولتي و روشنفكران ترك همداني آزربايجان كه نامه تاريخي مزبور را امضا نموده اند٬ در زير بخشهايي از آن را نقل ميكنم. (علاقه مندان ميتوانند براي خواندن متن كامل نامه به وبلاگ همدان-آزربايجان مراجعه نمايند).

----------------------------------------------------------------------
بخشهايي از نامه سرگشاده جمعي از نخبگان ترك استان همدان به رهبر انقلاب چاپ شده در شماره 66 - 15 تير 83- هفته نامه "سينا"

.... بيش از 65 درصد از جمعيت استان همدان را "ترك هاي آزربايجاني" تشكيل مي دهند كه از لحاظ فرهنگي ،زباني، تاريخي در محدوده ي "آزربايجان" قرار مي گيرند، اما متاسفانه در نتيجه سياست هاي تفرقه افكنانه و انگليس آموخته پهلوي به جاي اينكه از نظر جغرافيايي در محدوده آزربايجان (زنجان) قرار گيرند، در محدوده ي فرهنگ فارسي و لري قرارگرفته اند، كه با كمال تاسف اين امر موجب اضمحلال فرهنگي و زباني و هويتي تركان اين مناطق شده و مي شود. چه، در حالي كه مي بايست با توجه به اكثريت جمعيتي ترك ها در استان همدان، اداره امور با تصدي اين اكثريت باشد، صدا و سيماي استاني ،قاطبه برنامه هاي خود را (همانند استان هاي كرد يا لر زبان) به زبان اكثريت يعني تركي پخش كند و ... ، متاسفانه چنين نشده و فرهنگ و زبان تركي در اين استان به شدت مهجور و بلكه محكوم است و ترك هاي استان از كوچك ترين حقوق زباني و فرهنگي خود محرومند و در نتيجه اين تضييقات، موسيقي فخيم تركي استان همدان رو به حال نابودي است. زبان تركي آزربايجاني مردم ترك استان روز به روز به سمت نابودي و اضمحلال پيش مي رود ...

(در سطح كشوري)

1 - اصول 15 و 19 قانون اساسي با تصويب قوانين لازمه به مرحله اجرا در آيد .
2 -هويت تركي 30 ميليون ترك آزربايجاني ايران به رسميت شناخته شود و از استعمال واژه كسروي ساخته و دو پهلوي " آذري" در كتب درسي و رسانه هاي رسمي براي ناميدن تركهاي ايران خودداري و به جاي آن از واژه "ترك آزربايجاني" استفاده شود .
3 - زبان "تركي آزربايجاني" به عنوان زبان 30 ميليون ايراني به رسميت شناخته شود و در تمام مقاطع تحصيلي از كودكستان تا دانشگاه تدريس گردد .
4 - اجازه تاسيس "فرهنگستان زبان تركي آزربايجاني" و شبكه تلويزيوني سراسري تركي داده شود .
5 - از اهانت هاي مكرر به ملت ترك ايران در كتب تحصيلي و سريالها و فيلمهاي تلويزيوني جلو گيري شود و دستگاهايي كه با دادن مجوز به افراد معلوم الحال به بهانه ي شاد كردن! مردم و گفتن "جوك" به هتك شخصيت سي ميليون ترك ايراني همت مي گمارند، توبيخ شوند .
6 - در زمينه نام گذاري كودكان با اسامي تركي تضييقات مختلفه رفع شود .

(در سطح استاني)
1 -صدا و سيماي استاني همدان با توجه به جمعيت بيش از 65 درصدي ترك هاي استان، حد اقل نيمي از برنامه هاي خود را به "زبان تركي آزربايجاني" اختصاص داده و پخش نمايد.
2- ارگانهاي رسمي و دولتي بودجه ي لازم را جهت حفظ و نشر آثار و مواريث فرهنگي و ادبي تركهاي استان اختصاص دهند .
3 -با توجه به محروميت شديد مناطق ترك نشين استان از جهات عمران و توسعه و صنعت و ... بودجه ويژه جهت اجراي برنامه هاي عمراني و توسعه صنعتي به اين مناطق اختصاص داده شود .
4- با توجه به استعداد بالاي كشاورزي در مناطق ياد شده و عدم وجود صنايع تبديلي مهم، نسبت به ايجاد آنها اقدام بايسته صورت گيرد.

2011-02-09T00:20:00.001-08:00

استاد غلامرضا بهاری، همدان -آزربايجان:
آزه‌ربايجان اوغلويام، دانيبسان آنا ديلين، هاردادير ائليم؟، باهارلی شانلی ائليمدير، قوجا باهار

http://hemedan-az.blogspot.com/

غولامريضا باهارلی
--------------------------------------------------------------------
آزه‌ربايجان اوغلويام Azərbaycan oğluyam

تورك اوغلويام٬ ازه‌لده‌ن آتام قاني منده‌دير Türk oğluyam, əzəldən atam qanı məndədir
تورك ائلله‌رين حيماسه‌له‌ري، شاني منده‌دير Türk ellərin himasələri, şanı məndədir

مادلار دييارينين اوجا الوه‌ندˊي يئي بيلير Madlar diyarının uca Əlvənd'i yey bilir
بو بؤلگه‌نين باهاري٬ گولوستاني منده‌دير Bu bölgənin baharı, gülüstanı məndədir

داغلار كيمي دايانمشيام اؤز چنلي يوردوما Dağlar kimi dayanmışam öz çənli yurduma
كوراوغلونون دا شئش پري٬ قالخاني منده‌دير qalxanı məndədir Koroğlu'nun da şeşpəri

داغ اولماسايدي داغلار آخارميش دنيز اولا Dağ olmasaydı dağlar axarmış dəniz ola
من او داغام كي چايلارين عونواني منده‌دير Mən o dağam ki çayların unvanı məndədir

ساحيلده ائيله‌شه‌ن، نه بيلير ان باهار چاغي Sahildə əyləşən nə bilir ən bahar çağı
اوردا سحه‌ر يئلي، دولو طوفاني منده‌دير Orda səhər yeli, dolu tufanı məndədir

فيكر ائتمه كي اونوتموش اولا قارداشيم مني Fikr etmə ki unutmuş ola qardaşım məni
قارداشيم اولسا "آزه‌ري باي"، "جان"ي منده‌دير Qardaşım olsa "Azəri Bay", "Can"ı məndədir

موللا دئميشدي: داعوا بيزيم يورغان اوسته‌دير Molla demişdi da'va bizim yorqan üstədir
ايندي قاچيبدي بير پارا٬ يورغاني منده‌دير İndi qaçıbdı bir para, yorqanı məndədir

آزه‌ربايجان اوغلويام٬ آديم باهارلیدير Azərbaycan oğluyam, adım Baharlıdır mənim
قورقود کيتابی٬ بابه‌کيميز قانی منده‌دير Qorqud kitabı, Babək'imiz qanı məndədir

--------------------------------------------------------------------

دانيبسان آنا ديلين ! Danıbsan Anadilin

من ائلله‌رين، بوغازدا بوغولموش سوالييام Mən ellərin boğazda boğulmuş sualıyam
من اؤلكه‌مين شفه‌قده باخان آي هيلالييام Mən ölkəmin şəfəqdə baxan ay hilalıyam

سن بير قارانليغا سيخيليب، دويغو دويمايان Sən bir qaranlığa sıxılıb, duyqu duymayan
من، دان زاماني، آيدا قوپان گون خه‌يالييام xəyalıyam Mən dan zamanı ayda qopan gün

بير كاسه آشدان اؤترو، دانيبسان آنا ديلين Bir kasə aşdan ötrü, danıbsan ana dilin
منده‌ن ده ايسته‌مه، كي گليب كاسه يالييام Məndən də istəmə, ki gəlib kasə yalıyam

سن قوردا قويروغون سيخان ايت، من ده بير قوزو Sən qurda quyruğun sıxan it, mən də bir quzu
يئتمه‌ز سسيم چوبانا، سورومده‌ن آرالييام Yetməz səsim çobana, sürümdən aralıyam

منده‌ن اگه‌ر اؤز ائلله‌ريمه سس يئتيشمه‌يير Məndən əgər öz ellərimə səs yetişməyir
اؤز بختيمين، اويوندا جيريلميش قاوالييام Öz bəxtimin, oyunda cırılmış qavalıyam

چوخ دا گووه‌نمه شهريده، قصرين هاواليدير Çox da güvənmə şəhridə, qəsrin havalıdır
من سس وئره‌رسه‌م ائلله‌ره، سندن هاوالييام Mən səs verərsəm ellərə, səndən havalıyam

نه اوز وئريب زمانه‌ده، كي كيمسه سؤيله‌مير Nə üz verib zəmanə də, ki kimsə söyləmir
هاردا ائويم، نه يئرده ائليم، يا هارالييام Harda evim, nə yerdə elim, ya haralıyam

آديم باهارلي، يوردوم آدين ايسته‌سه‌ن، باهار Adım "Baharlı", yurdum adın istəsən Bahar
ايرانلييام، اوغوزلارين ايتگين ماحالييام İranlıyam, Oğuzların itgin mahalıyam

--------------------------------------------------------------------

هاردادير ائليم؟ Hardadır elim?-

خه‌يال داغلاريندا، قول قانات آچديم Xəyal dağlarında, qol qanat açdım
اؤزومو سيمورغون ميثالي گؤردوم Özümü Simurq'un misalı gördüm
ايسته‌ديم اوغرايام قاف زيروه‌سينه İstədim uğrayam Qaf zirvəsinə
قاف داغين، آتالار خه‌يالي گؤردوم Qaf dağın, atalar xəyalı gördüm

دئديم نه‌له‌ر گئچيب قوجا وطه‌نده Dedim nələr geçib qoca vətəndə
گؤنلومون قوقنوسو سئلكيندي منده Gönlümün Qoqnus'u selkindi məndə
اوچدوم گئچه‌نله‌رده، قوندوم الوه‌ندˊه Uçdum geçənlərdə, qondum Əlvənd'ə
مادلار آت چاپديران ماحالي گؤردوم Madlar at çapdıran mahalı gördüm

گؤردوم علي شكه‌ر، باهار ائلينده "Gördüm Əli Şəkər", "Bahar" elində
آت اوسته دولانير قيلينج بئلينده At üstı dolanır, qılınc belində
قيزلار سئيره چيخميش باغلار يولوندا Qızlar seyrə çıxmış, bağlar yolunda
باغلاري قيزلاردان صفالي گؤردوم Bağları qızlardan səfalı gördüm

باهارˊين باغلاردا آچان گولل.ه‌رين Bahar'ın bağlarda açan güllərin
تبريزˊين، باكيˊنين ، شيرين ديلله‌رين Təbriz'in, Bakı'nın şirin dillərin
آنكارا، ناخجيوان، اوغوز ائلله‌رين Ankara, Naxcıvan, Oğuz ellərin
بير بيره توخونموش بير قالي گؤردوم Bir birə toxunmuş bir qalı gördüm

يئلله‌ر اسيب، قوپدو قوزئيده‌ن توزلار Yellər əsib, qopdu quzeydən tozlar
گؤرسه‌ندي ساواشچي دلي "اوغوز"لار Görsəndi savaşçı dəli Oğuzlar
بئلده قيلينج، الده قانلي توپوزلار Beldə qılınc, əldə qanlı topuzlar
روم دروازه‌سينده جيدالي گؤردوم gördüm Rum dərvazəsində cidalı

رؤيالاريم قاچدي، توتولدو ديليم Röyalarım qaçdı, tutuldu dilim
دوردوم كي سسله‌نه‌م: هاردادير ائليم؟ ! Durdum ki səslənəm: Hardadır elim
باخديم قوجالميشام٬ گلميري بئليم Baxdım qocalmışam, gəlmiri belim
فقري ده بوينومون وبالي گؤردوم Fəqri də boynumun vəbalı gördüm

سئوگي شاعيرييه‌م، آديم باهارلي Sevgi şairiyəm, adım Baharlı
دوشونجه داغلاريم دومانلي قارلي Düşüncə dağlarım dumanlı, qarlı
بير عؤمور ياشاديم، الي قابارلي Bir ömür yaşadım, əli qabarlı
وارليني، يوخسولون زه‌والي گؤردوم Varlını, yoxsulun zəvalı gördüm

--------------------------------------------------------------------

باهارلی شانلی ائليمدير Baharlı şanlı elimdir

او دؤوران كي دؤيوشله‌رله O dövran ki döyüşlərlə
قيلينچلار بؤلدو دونياني Qılınclar böldü dünyanı
ايراندا تورك اوجاغيندان İran'da Türk ocağından
قورولدو مادˊين بونياني Quruldu Mad'ın bünyanı

قيلينچلار هئي كسيپ بيچدي Qılınclar hey kəsib biçdi
زامان سئل تك گليپ گئچدي Zaman sel tək gəlib geçdi
دوشه‌نله‌ر يوكله‌نيب كؤچدو Düşənlər yüklənib köçdü
بيراخدي خالقا دونياني Biraxdı xalqa dünyanı

آشيب دونياني سئلله‌رله Aşıb dünyanı sellərlə
قوشوشدوم شانلي ائلله‌رله Qoşuşdum şanlı ellərlə
دومانلي٬ داشلي يوللارلا Dumanlı, daşlı yollarla
گليب تاپديم همه‌دانˊي Həmədan'ı Gəlib tapdım

سوروشسان اصليمي توركه‌م Soruşsan əslimi Türkəm
باهارلي شانلي ائليمدير "Baharlı" şanlı elimdir
باهارˊيم جيسمدير جانا Bahar'ım cismdir cana
ديليم ده جيسميمين جاني Dilim də cismimin canı

نژاديم ييرمي دؤرد طايفا Nəjadım yirmi dörd tayfa
قوزئيده‌ن گلميش ايرانˊا Quzeydən gəlmiş İran'a
بابام تاريخين ايسته‌رسه‌ن Babam tarixin istərsən
دولان آختار اوغوزخانˊي Dolan axtar "Oğuz Xan"ı

باهارلي بير بولاقدير كي Baharlı" bir bulaqdır ki
دوشوب آيري دنيزينده‌ن Düşüb ayrı dənizindən
جوشار تا سولماسين هئچ واقت Coşar ta solmasın heç vaxt
باهارˊين باغي- بوستاني Bahar'ın bağı bostanı

هر اينسانلا وطه‌نداشام Hər insanla vətəndaşam
ولئيكه‌ن توركˊه قارداشام Vəleykən Türk'ə qardaşam
هر آغلار گؤزده قان ياشام Hər ağlar gözdə qan yaşam
گوواهيمدير اوره‌ك قاني Güvahımdır ürək qanı

--------------------------------------------------------------------

قوجا باهار !Qoca Bahar

باهارˊيم شانلي ديياريم، همه‌دان`ين ببه‌يي Bahar’ım şanlı diyarım Həmədan’ın bəbəyi
چيرپينير سنده هله شانلي عاريفله‌ر اوره‌يي Çırpınır səndə hələ şanlı ariflər ürəyi
اته‌يين گولل.ه‌رينه قيسقانار الوه‌ند اته‌يي Ətəyin güllərinə qısqanar Əlvənd ətəyi
اته‌يين گولل.ه‌ري عاريفله‌ريميز مقبه‌ريدير Ətəyin gülləri ariflərimiz məqbəridir
گولشه‌نين گولل.ه‌رينين ده شوهه‌دا پرپه‌ريدير Gülşənin güllərinin də şuhəda pərpəridir

باهارˊيم آي كيشيله‌ر يوردو محه‌ببه‌ت قوجاغي !Baharım ay kişilər yurdu məhəbbət qucağı
سؤنمه‏ييب سنده هله قورخماز اره‌نله‌ر چيراغي Sönməyib səndə hələ qorxmaz ərənlər çırağı
دي گؤروم هاردا يانارميش ائليمين ايلك اوجاغي De görüm harda yanarmış elimin ilk ocağı
گئديم او‏ْ اؤلكه‏ده‏كي داغلارا تعظيم ائله‏ييم Gedim o ölkədəki dağlara tə’zim eləyim
بير قوجاق گول گتيريب شهريمه تقديم ائله‏ييم Bir qucaq gül gətirib şəhrimə təqdim eləyim

باهارˊيم كيم او زامانلار اوبا سالديردي سني Bahar’ım kim o zamanlar oba saldırdı səni
كيم آدين قويدو زامان عرشينه قالديردي سني Kim adın qoydu zaman ərşinə qaldırdı səni
كيميدي سيككه كيمي اؤلكه‏ده چالديردي سني Kimidi sikkə kimi ölkədə çaldırdı səni
كيم سنه قازدي كريز، بسله‌دي گول باخچالاري Kim sənə qazdı kəriz bəslədi gül baxçaları
سولارين آخدي، بوتون تاريخه يازدي باهارˊي Suları axdı bütün tarixə yazdı Bahar’ı

باغ-و بوستانيوه داييم آچيب الوه‌ند قوجاق Bağ-u bostanıva dayim açıb Əlvənd qucaq
باش اه‌ييب شأنيوه هئيبه‌تله دوروب " آلما قولاق "Baş əyib şə’nivə heybətlə durub Alma Qulaq
باش قويوب باغلاريوين كؤلگه‏سينه "چوخلي بولاق "Baş qoyub bağlarıvın kölgəsinə Çoxlu Bulaq
هر سحه‌ر، دان زاماني، اولدوز انه‏ر چؤلل.ه‌ريوه Hər səhər dan zamanı ulduz ənər çöllərivə
گون ساچار لعل-و زوموررود سپه‏له‌ر گولل.ه‌ريوه Gün saçar lə’l-u zümürrüd səpələr güllərivə

" قوجه باهار" قوجاغيندان پر آچيب اوچمالييام Qoca Bahar qucağından pər açıb uçmalıyam
يوكسه‏ليب آيري اوفوقلاردا قاناد آچمالييام Yüksəlib ayrı ufuqlarda qanad açmalıyam
بير گونه‌ش ‏تك زامانين هر يئرينه ساچمالييام Bir günəş tək zamanın hər yerinə saçmalıyam
گونه‌ش اولسام دا منيم شانلي چيخاريم سن اؤزون Günəş olsam da mənim şanlı çıxarım sən özün
باتار اولسام دا گنه غملي باتاريم سن اؤزون Batar olsam da gənə qəmli batarım sən özün

تا مؤذذين وئره‏ر آفاقه صلاتيله صلا Ta müəzzin verər afaqə səlatilə səla
"بهاري" گونبه‌دينه جيلوه وئره‏‌ر پرچه‌م-ي "لا "Bəhari günbədinə cilvə verər pərçəm-i la
گون ساچار مقبه‌ره‏سينده‌ن وئريله‌ر شهره جلا Gün saçar məqbərəsindən verilər şəhrə cəla
سانكي بو منظه‌ره بير جيلوه‏لي جننه‌ت باغيدير Sankı bu mənzərə bir cilvəli cənnət bağıdır
اوز قو‏ْيون مقبه‌رينه ايندي زيياره‌ت چاغيدير Üz qoyun məqbərəyə indi ziyarət çağıdır

تا "علي" در‏گه‌هينين اولدو جه‌وارينده موقيم Ta Əli dərgəhinin oldu cəvarında muqim
اولدو دريا-يي كراماتده بير دورر-ي يتيم Oldu dərya-yi kəramətdə bir durr-i yətim
وئردي عيرفان‏دا "شوه‌ندي" لقه‌بين: "شئيخ-ي حكيم "Verdi irfanda Şəvəndi ləqəbin Şeyx-i Həkim
سؤيله‏دي:حووزه‏ده اصحابه حكيم‏دير "بهاري "Söylədi hövzədə əshabə həkimdir Bəhari
چونكو حيكمه‌تله هر اينسانه نديم‏دير "بهاري "Çünkü hikmətlə hər insanə nədimdir Bəhari

"اصغه‌ري"‏له‌ر گؤيو‏نون اولدوزو پارلاقدي هله Əsqəriər göyünün ulduzu parlaqdı hələ
"سئييد ايبراهيم" فرخونده‏سييه‌ر، ساغدي هله Seyid İbrahim Fərxundəsiyər sağdı hələ
عوره‌فا اؤلكه‏سينه چئشمه‏لي بير داغدي هله Ürəfa ölkəsinə çeşməli bir dağdı hələ
"سئيد ايسماعيل" اونون خلقه دوشه‌ن كؤلگه‏سيدير Seyid İsmayil onun xəlqə düşən kölgəsidir
كؤلگه‏نين اوجو بوجاغي همه‌دان بؤلگه‏سيدير Kölgənin ucu bucağı Həmədan bölgəsidir

"اصغه‌ري"‏له‌ر اوجاغي آيه‌ت-ي حق "سئييد شكور "Əsqərilər ocağı ayət-i həq Seyid Şəkur
او آچيق بارگه‌هينده‌ن سپه‏‌ر اطرافينه نور O açıq bargəhindən səpər ətrafına nur
گل بو درگاهه گتير درديوي، قلبينده حوضور Gəl bu dərgaha gətir dərdivi qəlbində huzur
بيل كي بو مقبه‌ره‏ده‌ن درد‏له‌ره درمان يازيلار Bil ki bu məqbərədən dərdlərə dərman yazılar
بو اوجاق ايچره، كده‌رله‌ر اوره‏يينده‌ن قازيلار Bu ocaq içrə kədərlər ürəyindən qazılar

"رضيا باهارلي"، "تليم‏خان" كيمي بير شاعير ايميش Riza Baharlı Təlimxan kimi bir şair imiş
شئعر‏ده سانكي ازه‌لده‌ن ابه‌ده ناظير ايميش Şe’rdə sankı əzəldən əbədə nazir imiş
يئر-و گؤيده‌ن سؤز آچاندا قله‌مي فاخير ايميش Yer-o göydən söz açanda qələmi faxir imiş
سينه‏له‌رده ييغيليب غوصصه‏ كيمين قالدي سؤزو Sinələrdə yığılıb qüssə kimin qaldı sözü
شئعرينين دردلي اوره‌كله‌رده هله واردي ايزي Şe’rinin dərdli ürəklərdə hələ vardı izi

" زكي"‏نين قوشمالاري، ظولميله داييم دؤيونه‏ر Zəki’nin qoşmaları zulmilə dayim döyünər
"زكي باهارلي"، "ريضا"‏نين لقه‌بينده‌ن اؤيونه‌ر Zəki Baharlı Riza’nın ləqəbindən öyünər
شهر‏يمين كيملييي بو ايككي شاعيرده‌ن سؤوونه‏ر Şəhrimin kimliyi bu ikki şairdən sövünər
توركي‏له‌ر باخچا‏سينين شانلي "زكي" بير گؤلودور Türkilər baxçasının şanlı Zəki bir gülüdür
"ريضا" گول باخچالارين هم گولو، هم بولبولودور Riza gül baxçaların həm gülü həm bülbülüdür

طالئعيم يازدي ازه‌ل‏ده‌ن كؤله، نامه‌رده مني Taleim yazdı əzəldən kölə namərdə məni
درد-وغم لشگه‌رينه ائيله‏دي سركه‌رده مني Dərd-o qəm ləşgərinə eylədi sərkərdə məni
بير عوقابام كي ساليب قحبه فله‌ك درده مني Bir uqabam ki salıb qəhbə fələk dərdə məni
طبعيمين قارتالينا اوچماغا گؤيله‌ر دار اولوب Təb’imin qartalına uçmağa göylər dar olub
قارقالاردان چكينركه‌ن ديديييم قار ـ قار اولوب Qarqalardan çəkinərkən dediyim qar qar olub

بيري دونيايه گونه‌ش تك گليب آفاقه ساچار Biri dünyaya günəş tək gəlib afaqə saçar
بيري دونياني اوتوب آجدي گنه آغزين آچار Biri dünyanı utub acdı gənə ağzın açar
بيري آسلان كيمي داردا، بيري دار‏ گونده قاچار Biri aslan kimi darda bir dari gündə qaçar
دونيانين مؤشگول آچان، ايش آشيران مردي‏ ده وار Dünyanın müşgül açan iş aşıran mərdi də var
ايش باشيندا گؤزو دار، حككه‏لي نامه‌ردي ‏ده وار İŞ başında gözü dar həkkəli namərdi də var

تورك`ه‌م، اؤز تؤركلويومون آدينا قلبيم دؤيونه‌ر Türkəm öz türklüyümün adına qəlbim döyünər
چنلي الوه‌ند چاتيب عرشه بو ديلده‌ن اؤيونه‌ر Çənli Əlvənd çatıb ərşə bu dildən öyünər
همه‌دان بؤلگه‌سي، تورك عنعنه‌سينده‌ن سؤوونه‌ر Həmədan bölgəsi Türk ənənəsindən sövünər
همه‌دان بؤلگه‌سينين كولتورو ان تورك اوجاغي Həmədan bölgəsinin kültürü ən Türk ocağı
خلقينين اؤلكه‌ده هر توركه آچيقدير قوجاغي Xəlqinin ölkədə hər Türk’ə açıqdır qucağı
..... .....

--------------------------------------------------------------------

كيمليييم سسيKimliyim Səsi

باخ بير گؤنولده كؤزله‌ريمه، سن ده يان ديليم!Bax bir gönüldə közlərimə sən də yan dilim
باخ بو تيكيك دوداقلاريما، بير اوتان ديـليـم!bax bu tikik dodaqlarıma bir utan dilim

اويدون يابانجي لايلالارا ان باهار چاغيمUydun yabancılara ən bahar çağım
عؤمروم دؤنوبدو سون باهارا، دور اويان ديليم!Ömrüm dönübdü son bahara dur oyan dilim

داندين اؤزونده‌كي آتالاردان قالان ديليDandın özündəki atalardan qalan dili
ايندي يابانجي‏لاردي بيزي دانلايان، ديليم!İndi yabancılardı bizi danlayan dilim

باخ! اؤلكه‏‌له‌ردن ايندي گلير كيمليييم سسيBax ölkələrdən indi gəlir kimliyim səsi
سسله‌ن او سسله‌ره سس وئر، آمان ديليم!Səslən o səslərə səs ver aman dilim

چوخدان هارايلايير سني ائلله‌ر، قيسيلما قالخÇoxdan haraylayır səni ellər qısılma qalx
قير ايپله‌رين دوداقلاريمين، سسله "جان" ديليم!Qır iplərin dodaqlarımın səslə can dilim

آنلام ديلينده‌ن آل يايي، قوي اودلو سؤز اوخونAnlam dilindən al yayı qoy odlu söz oxun
ديلسيز قارانليغين اوره‌‏يين آل نيشان ديليم!Dilsiz qaranlığın ürəyin al nişan dilim

بير گون كؤچه‌ر گئجه‌، سؤكوله‌ر دان‌، گونه‌ش ساچارBir gün köçər gecə sökülər günəş saçar
باش قالديرار چيچه‌ك گئنه قاردان‌، اينان ديليم!Baş qaldırar çiçək genə qardan inan dilim

قيش دا گئده‌ر‌، "باهارلي" يازار شئعرين ائلله‌رهQışda gedər Baharlı yazar şerin ellərə
ائل ده سنه چيچه‌ك گتيره‌‏ر آرماغان، ديليم!El də sənə çiçək gətirər armağan dilim

--------------------------------------------------------------------

آيـدين اوجانلي" نين مكتـوبونا جاواب: سـن يئتمه‌دين، سـالديم يئـره قـالخـاني
Aydın Ocanlının məktubuna cavab: sən yetmədin saldım yerə qalxanı

"آيـدين اوجانلي" نين مكتـوبون آچـديمAydın Ocanlının məktubun açdım
سـپـه‌له‌ندي دوشـونجـه‌مه دويـغـولارSəpələndi düşüncəmə duyqular
اوخـودوقـجـا اينجه خه‌يـال شئـعـرينـيoxuduqca incə xəyal şerini
گئجـه‌م خه‌يـاليـندان كؤچدو اويـخولارGecəm xəyalından köçdü uyxular
×××
مـادلار ائـلي دؤوله‌ـت قـوران مـاحـالداMadlar eli devlət quran mahalda
"آيـدين" منـه قـوناق اولـوب خه‌ـيالـداAydın mənə qonaq olub xəyalda
گــؤردو منـيـم ائـوجييـيـمي زاوالـداGördü mənim evciyimi zavalda
سـوردو منيـم كيـمليييمده‌ن سـورغـولارSordu mənim kimliyimdən sorqular
×××
سـوردو منـده‌ن نـه‌له‌ر گلـيب بـاشيـنـاSordu məndən nələr gəlib başına
بـاش قـويوبسان ائـوجيـييـنـين داشـيناBaş qoyubsan evciyinin daşına
دالـدي گـؤنـلوم آيـدينين گـؤز يـاشيناDaldı gönlüm Aydının göz yaşına
دوشـدو خه‌ـيـال ايـپـله‌ريـنه بـورغــولارDüşdü xəyal iplərinə burqular
×××
آيـدين! گئـچـرديـييم گـونلـه‌ره ايـنـان!Aydın geçirdiyim günlərə inan
سـان منـي گئـچه‌نده "قـاراچـوق چوبان"San məni geçəndə Qaraçuq Çoban
اؤلـكه‌م يـاغمـالاندي٬ گـلمه‌دي "قـازان"Ölkəm yağmalandı gəlmədi Qazan
باشيـمدان داغيـلدي قيـزيـل تـوخـلولارBaşımdan dağıldı qızıl toxlular
×××
مـن اويـام كي قالميش تاريـخده ايزيمMən oyam ki qalmış tarixdı izim
دوشـمانين كـؤكسونده پـولاددير ديـزيمDüşmanın köksündə poladdır dizim
"بـاهارلو" ائـلييه‌م، قـانليديـر سـؤزومBaharlı eliyəm qanlıdır sözüm
كؤچـموش بيـزيم يوردوموزدان قورخولارKöçmüş bizim yurdumuzdan qorxular
×××
آي "آيدين"يم خار ائتميشديم دوشمانيAy Aydınım xar etmişəm düşmanı
سـن يئتمه‌دين، سـالديم يئـره قـالخـانيSən yetmədin saldım yerə qalxanı
اولـدو ائـويم كيـمليـييـمين زيـنـداني Oldu evim kimliyimin zindanı
اكـدي خـنجه‌‌ر اوره‌ييــمـه قـايـغـيـلارƏkdi xəncər ürəyimə qayqılar
×××
گئـچدي زامــان٬ ائللـه‌ريـميـز آيـيـلديGeçdi zaman ellərimiz ayıldı
ديللـه‌ريـميز بيـرـ بيـريـنه بــاييـلـديDillərimiz bir birinə bayıldı
بيـرليـك سـسي اؤلـكه‌له‌ـره يـايـيلديBirlik səsi ölkələrə yayıldı
اينـدي گئـديـر بــاوه‌ر اولا آرزيــلارİndi gedir bavər ola arzılar
×××
اينـدي تيـكيلميش دوداغيـم دپره‌شيرİndi tikilmiş dodağım dəprəşir
ائللـه‌ره آرخـايين اولـوب گپـله‌شيـرEllərə arxayın olub gəpləşir
بيـر گـون اولـور شنـليييميز دبله‌شيرBir gün olur şənliyimiz dəbləşir
"تپـه گـؤز"له‌ر آراميـزدان محـو اولارTəpə gözlər aramızdan məhv olar
×××
گـونه‌ش اويـور قيش سازاغين بينادانGünəş oyur qış sazağın binadan
قـورتولاجاق داغ باشـي فيـرتيـنادانQurtulacaq dağ başə fırtınadan
قـار چيچه‌يي باش قالديريب "سينا"دانQr çiçəyi baş qaldırıb Sinadan
گـؤنده‌ريري سيـزه سـلام ـ سايـقـيلارGöndəriri sizə səlam sayqılar
×××
"سيـنا" بيـزيم اؤلـكه‌ميزين ديليديرSina bizim ölkəmizin dilidir
"سيـنا" بـوتون آزه‌ربـايجـان ائـليديرSina bütün Azərbaycan elidir
"سيـنا" بـوگـون باخچالارين گولودورSina bugün baxçaların gülüdür
"سـينا" دييـور: بيتدي داها بيز ـ اولارSina diyor bitdi daha biz olar
×××
"باهـارلي"يـام، دارغيـنمارام دارليــغاBaharlıyam darqınmaram darlığa
اؤيـونـه‌ره‌م ائـللـه‌ريـمـلـه وارليـغـاÖyünərəm ellərimə varlığa
"آيـدين"ا من سؤز وئريره‌م يارليغاAydına mən söz verirəm yarlığa
بير شئييم يوخ٬ هر شئييمدير دويغولارBir şeyim yox hər şeyimdir duyqular

2011-02-08T00:59:00.000-08:00

علی مراد خان زند: قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، يك دوم كردستان، يك سوم كرمانشاه،...) و قراباغ و شيروان و گنجه و نخجوان جز ولايت آزربايجان است

مئهران بهارلي

در عصر زنديه فرمانهائي از دو فرمانرواي اين سلسله يعني كريم خان و علي مرادخان وجود دارد كه در آنها آزاديهاي مسيحيان و مبلغين آنها را تأمين مي‏شود. اين فرمانها پس از آن صادر شده اند كه "عمدة المسيحية پادري فرنسيه حكيم" نزد كريم خان و "عمدة المسيحيه پادري اورانوس حكيم" به حضور علي مرادخان رسيده و خواستار آزادي "پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه" و اينكه "در هر كجا كه خواسته باشند توقّف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشد نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم گيرند" گرديده اند. فرمان علی مراد خان نيز مانند فرمان كريم خان زند و در فرمتي كاملا مشابه، راجع‏ به اقامتگاه نمایندگان مذهبی و خلفای مسیحی و سوداگران به حکام‏ و بیگلربیگیان سرتاسر کشور صادر شده که تا حد امکان تحصیلات لازم‏ را معمول داشته و رضایت خاطر نامبردگان را فراهم سازند. اين فرمان در نشريه بررسی های تاریخی وابسته به نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران- كميته تاريخ نظامي در سال ١٣٤٦ منتشر شده است.

اهميت اين دو فرمان يكي نيز در آن است كه حدود قلمرو شمال و جنوب آزربايجان را به وضوح بيان مي كنند. طبق اين دو فرمان در شمال نواحي گنجه و قره باغ و نخجوان و شيروان يعني تقريبا همه جمهوري آزربايجان فعلي بخشي از ولايت آزربايجان است. در جنوب نيز علاوه بر دارالسلطنه تبريز، قلمرو عليشكر يعني اراضي اي وسيع از ساوه و اراك و همدان يعني تقريبا كل استانهاي مركزي و همدان و بخشهائي از استانهاي تهران و قم فعلي به علاوه نيمه شرقي استان كردستان فعلي و يك سوم شرقي استان كرمانشاه و بخشهائي از استان لرستان فعلي جز اراضي آزربايجان مي باشند.

فرمان علی مراد خان زند

حکم والا شد آنکه در این اوان عمدة المسیحیه پادری اوانوس حکیم‏ وارد حضور و بعرض والا رسانید که بموجب ارقام سلاطین جنت مكان؟ صفویه‏ انار اللّه براهینهم، همیشه پادریان فرنگیان و خلیفها در ممالک محروسه‏ ایران جا و مکان داشته هر یک برسم و آئین خویش بعبادت مشغول و تجار و سوداگران این طایفه بتجارت قیام و عشور و متوجهات حسابی خود را مهمسازی عمال خیریت اعمال دیوان مینموده‏اند، مشروط بر اینکه احدی‏ از آنها مرتکب امری که خلاف ملت؟ مقدس اثنی عشر علیهم صلوات اللّه الملک الاکبر باشد بحسب ظاهر نگردیده، احدی را هم با ایشان رجوعی نباشد. و هرگاه‏ جماعت ارامنه بآنها ضرر و نقصانی برساند بخلاف حساب متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمایند و پادریان کرملیان‏ دو نیکان و جزونت و کنحوجی و اکوستن و غیره که از ولایت‏ آذربایجان از شیروان و قراباغ و دار السلطنه تبریز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر؛ و دار السلطنه اصفهان و الکاء فارس از شیراز و بندرعباس‏ و سایر ممالک محروسه میباشند و در هرجا که خواسته باشند توقف و سکنی کرده هر یک از ارامنه و عیسویان و اولاد ایشان که خواسته باشند نزد ایشان آمدوشد کرده تعلیم گیرند و درس بخوانند نیز ممانعت نکرده‏ چنانچه جماعت مزبوره اموات خود را در مقامی که بجهة مدفون آنها تعیین‏ مینمایند بدستور و آئین دین خود برده و دفن نمایند عایق و مانعی جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه در باره آنها به عمل آمده احدی نسبت به ایشان‏ ظلم و ستم ننماید. و در خصوص صدق ادعا و عرض خود ارقام مذکوره را بنظر رسانند. لهذا عالیجاهان بیگلربیگیان عظام و حکام گرام و عمال‏ ولایت محروسه در خصوص امر مذکوره بنحویکه حسب الارقام سلاطین‏ مراد مذکوره مقرر شده از آنقرار معمول و عشور متوجهات حسابی تجار و سوداگران را باز یافت و تخلف از فرموده جایز ندارند و در عهده شناسند.

تحریرا فی شهر جمادی الثانی سنه *١١١٥ (در اصل سند نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران اينگونه آمده است. احتمالا اشتباه چاپي است و مي بايد ١١٩٥ و يا بعد از آن باشد)

منبع:

١-اسناد و مکاتبات تاریخی: فرمان علی مرادخان (٢ صفحه - از ١٥١ تا ١٥٢). نشريه بررسی های تاریخی - دی ١٣٤٦ - شماره ١١ . نويسنده: مفخم، محسن (وابسته به : نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران- كميته تاريخ نظامي. دو ماهنامه بررسی های تاریخی، تاريخ و تحقيقات ايرانشناسي، قطع : کتابی. هيئت رئيسه افتخاري: تيمسار سپهبد اسدالله صنيعي، تيمسار فريدون جم، دكتر عاليخاني. هيئت مديره: تيمسار سپهبد غلامرضا ازهاري، تيمسار سپهبد علي كريملو، تيمسار سرلشگرحسين رستگار نامدار. هيئت تحريريه: آقاي دكتر خانبابا بياني، دكتر عباس زرياب خوئي، سيدمحمد تقي مصطفوي، سرهنگ دكتر جهانگير قائم مقامي)

٢-قائم مقامي، جهانگير، يكصد و پنجاه سند تاريخي از جلايريان تا پهلوي، تهران، چاپخانه ارتش، ١٣٤٨.

٣-آزه‌ربايجانˊين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تاقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨

پادري: از واژه پادرئ در زبان لاتين اخذ شده و منظور ميسيونرهاي مسيحي پروتستاني که از طريق کمپاني هند شرقي و دولت بريتانيا حمايت مي‌شدند است.

علی‌مرادخان زند: پنجمین پادشاه دودمان زند ایران و جانشین صادق‌خان زند بود. وي از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ (۳ سال) سلطنت کرد و در اين سال درگذشت.علی‌مرادخان زند كه در آغاز بر اصفهان فرمان می‌راند توانست بسیاری از رقیبان را کنار بزند و بر پایتخت شیراز دست یابد.

عراق عجم: در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند مفهوم عراق عجم در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته بود، با اينهمه اين نام در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده است و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد خود در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.

قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود.

بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعه بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سده ٩ هجري قمري، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌ قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.

همدان در دوره توركمانان آق ‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانه قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد.

2011-02-02T18:50:00.000-08:00

همه‌دان چؤلو اكيلدي- تيلگيرافي چكيلدي /اوغلان سئوه٬ قيز سئوه-اولارا كيم وكيلدي؟

سؤزوموز

همه‌دان چؤلو اكيلدي

تيلگيرافي چكيلدي

اوغلان سئوه٬ قيز سئوه

اولارا كيم وكيلدي؟ (١)

مئهران باهارلي-٢٠٠٣

http://hemedan-az.blogspot.com/

"زبان روستانشينان ‌همدان (جز چند مورد) جملگي تركي است. تا اين اواخر اصولأ زبان بازاري و تجاري (در معامله با روستاييان) تركي بوده، چنانكه امروزه هم تقريبأ چنين است". اذكائي، پرويز. "مختصري پيرامون فرهنگ عاميانه ‌همدان و گويش آن". دوره 11، ش 126 (فروردين 52): 66-74.

------------------------------------

خانم شيرين عبادي اخيرا در گفتگويي به مسئله ملي در ايران- البته به سبك خود- اشاره نموده و گفته است: "در ايران ما تبعیض در مورد زبان هم داریم ... زبان رسمی فارسی٬ ولی آیا نمیشه کسایی که کرد و آذری و بلوچ هستن دو زبان رو به اینها یاد بدیم ؟" (٢). اين گفته ٬ انگيزه نوشتن گزارش گونه زير شد.

شيوه و لهجه هاي تركي استان همدان:

الگوي رفتاري اول: يكي از الگوهاي رفتاري شايع در محيطهاي فرهنگي و ادبي فارسي در باره استان همدان تقديم استان همدان به صورت جدا از آزربايجان و در خارج آن است. (در باره بخشهاي آزربايجاني استان همدان علاقه مندان ميتوانند به نوشته اي به همين نام كه قبلا در سؤزوموز درج كرده بودم مراجعه نمايند). دو رفتار ديگر را نيز ميتوان برشمرد :

الگوي رفتاري دوم: همانگونه كه گروهها و شخصيتهاي قوميتگراي فارس در مقياس كشوري به هنگام صحبت از ايران آنرا به صورت كشوري فارس و فارس زبان درك نموده و تبليغ ميكنند٬ در مقياس استاني نيز٬ هنگامي كه از زبان و فرهنگ همدان - استاني با جمعيت ٧٠%-٦٠% ترك- سخن به ميان ميآورند٬ زبان و فرهنگ اين استان را تماما فارسي قلمداد ميكنند. و با اين فرض تماما نادرست است كه اينان هنگامي كه از گويش همدان٬ لهجه همداني٬ ... سخن ميگويند٬ در واقع منظورشان گويش فارسي رايج در همدان٬ لهجه همداني زبان فارسي و .... است. مثلا اخيرا در نشريه اينترنتي ادبيات و فرهنگ خاص ويژه استان همدان٬ مقالاتي با نام "لهجه‌ي شيرين اسدآبادي" و يا "دو غزل به لهجهء همداني- مجرد همداني"٬ "زبان كهن همداني"٬ "كتاب واژه نامه ي همداني" و غيره درج شده است. در اين گويا ويژه نامه استان همدان٬ كوچكترين اثر و ردي از ٧٠%-٦٠% مردم همدان٬ يعني توده ترك ديده نميشود! آشكار است كه ريشه الگوي رفتاري ناديده گرفتن و انكار وجود ٦٥% از مردم و "همه فارس انگاري" در كشور چند مليتي ايران٬ چيزي به جز قوميتگرايي افراطي فارسي و نژادپرستي آريائي-ايران زميني نميتواند باشد.

الگوي رفتاري سوم: بخشي از اينان٬ هنگامي هم كه به هر علتي مجبور به ذكر زبان تركي اكثريت مردم اين استان ميشوند٬ از آن به شكل تركي همداني و ..... ياد ميكنند. به عنوان مثال دكتر عنايت الله رضا٬ از قوميتگرايان افراطي فارسي و سران راسيسم پان ايرانيستي در كتاب آزربايجان و اران خود ادعا ميكند كه: "تفاوتهايي ميان لهجه هاي تركي قزوين٬ همدان٬ حدود ساوه٬ قم و تهران و حاشيه كوير و فارس با لهجه هاي تركي آزربايجان وجود دارد... هرگاه مقصود از تركي آذري لهجه ممزوج تركي با آذري باشد در اين صورت بايد ديگر لهجه هاي تركي حوالي آزربايجان٬ همدان٬ قزوين٬ ساوه٬ زرند٬ تهران و حاشيه كوير را از تركي آذري جدا دانست." در اين پاراگراف كوتاه٬ خطوط اصلي انديشه پان ايرانيسم و استعمارگري فارسي را ميتوان به عيان ديد: جدا كردن مناطق جنوبي و جنو ب شرقي آزربايجان (نواحي ترك نشين استانهاي قزوين٬ همدان٬ ساوه٬ تهران٬ قم و البرز) از آن٬ ادعاي وجود زباني ايراني به نام آذري و اين ادعا كه زبان امروزي آزربايجان ملقمه اي از زبان تركي و زبان ايراني آذري است٬ و در نهايت جدا نمودن و نشان دادن لهجه هاي رايج تركي در همدان و ساوه و قزوين و زرند و تهران از تركي آذري و يا تركي آزربايجان.

ديدگاه رسمي دولت پهلوي و عموما ايدئولوژي راسيستي پان ايرانيسم٬ زبانهاي گوناگون ايراني و كاملا جداي غيرفارسي مانند گيلكي و تبري و تالشي و تاتي و ..... را به عنوان گويشي از زبان فارسي و حتي زبانهاي گوناگون زازا٬ گوران و كرمانجي را به صورت يك زبان واحد كردي نشان ميدهد. اما اين ايدئولوژي٬‌ با ابداع‌ مفاهيمي مانند تركي خراساني٬ تركي قشقايي٬ تركي همداني٬ تركي سنقري و ... زبان واحد تركي را جزء جزء كرده٬‌ به شيوه‌هاي متعدد تقسيم‌ مينمايد. حتي با عمده كردن لهجه‌ها و گويشهاي محلي٬ زبان تركي را به صورت زبانهاي جداگانه اي مانند زبان قشقائي٬ زبان سنقري٬ زبان افشاري و ..... تقديم معرفي ميكند. كاربرد تعابير و اصطلاحاتي مانند تركي زنجان٬ تركي همدان٬ تركي اردبيل، تركي سلطانيه و تركي‌ تبريز... علاوه به نادرستي به لحاظ زبانشناسي‌ ٬ به لحاظ سياسي نيز مسئله دار و داراي مضمون استعماري است. همانگونه كه بارها در سؤزوموز گفته شده است٬ سياست فارس سازي (فارسلاشديرما، تفريس) دولتي، كه اضافتا سعي در تراشيدن و پررنگتر كردن هويت طائفه اي و جايگزين كردن اين هويت قبيله اي به جاي هويت ملي ترك براي گروههاي ايلي ترك ايران دارد٬ روند مسخ فرهنگ و هويت تركي و از دست دادن زبان ملي-مادري تركي را تشديد كرده و باعث ايجاد بحران هويت براي گروههاي ترك سراسر ايران بويژه آنهايي كه در خارج آزربايجان ساكنند (مانند شمال خراسان و جنوب ايران) و يا تعلق طائفه اي دارند شده است.

در همين راستاست كه در تمام منابع رسمي و غيررسمي ايراني-فارسي گروههاي ايلي و جغرافيايي ترك ساكن در ايران مانند قشقايي ها و تركهاي خراسان و همدان و .... هر كدام به شكل گروههاي منفرد، جدا و پراكنده ترك زبان و نه به شكل زير گروههاي خلق و مليت واحد ترك معرفي ميشوند و بدين ترتيب سعي ميشود كه خلق ترك در ايران از يك مليت واحد و منسجم داراي اكثريت٬ به دهها گروه مختلف پراكنده و جداي ترك زبان اقليت تبديل شود. حال آنكه در ايران همانگونه كه يك زبان فارسي با گويشها و لهجه هاي گوناگونش وجود دارد٬‌ يك زبان تركي واحد (به معني خاص) نيز وجود دارد كه‌ خود به سه زيرگروه لهجه اي آزربايجاني٬ خراساني و سنقري تقسيم ميشود. همه خلق ترك در ايران چه در خراسان‌، كرمان‌ و فارس‌ و اصفهان‌ و چه آزربايجان‌ و ... به لهجه‌ها و شيوه هاي اين زبان واحد تركي‌ سخن‌ مي‌گويند. و تمام گروههاي ترك ايران فارغ از استان و اراضي محل سكونتشان و يا لهجه و شيوه تركيشان ويا طائفه و تبارشان، همه بخشي از خلق و ملت واحد ترك در ايران ميباشند.

گويشها و شيوه هايي كه در استان همدان به آنها تكلم ميشود مانند گويش همدان٬ بهار٬ كبودرآهنگ٬ رزن٬ مهربان و ... ، نيز گويش و شيوه هاي گوناگون زبان تركي هستند. گويش و شيوه هايي كه مشابه و يا عين آنها در ديگر نقاط آزربايجان و سراسر ايران به ويژه در مناطق افشار و يا بيات تبار (مانند آزربايجان غربي٬ استان مركزي٬ حتي شمال خراسان و جنوب ايران) ديده ميشوند. بنابراين زبان، لهجه و يا گويش واحدي بنام تركي همداني وجود ندارد٬ آنچه وجود دارد گويش و شيوه هاي زبان تركي در استان آزربايجاني همدان است.

جايگاه همدان در موسيقي تركي:

استان همدان جايگاه ويژه اي در ادبيات تركي و فرهنگ آزربايجان دارد. به طور كلي ميتوان گفت كه استان همدان به لحاظ زباني-فرهنگي بيشتر با استانهاي آزربايجان غربي و نيز زنجان و به لحاظ سياسي-فرهنگي با استانهاي آزربايجاني قزوين و مركزي در يك مجموعه جاي ميگيرد.

در موسيقي آشيقي آزربايجان هاواهايي به اسم "همدان گرايليسي" و "همدان دوبئيتيسي" و ... غيره وجود دارند. اين دستگاهها كه در اكثر محيطهاي آشيقي آزربايجان جنوبي ايفا ميگردند اصلا در ساوه و ديگر نقاط استان آزربايجاني مركزي بوجود آمده اند. مناطق آزربايجاني و ترك نشين استان مركزي (كميجان و برچلو و ...) و نواحي مجاور ترك نشين- آزربايجاني در استان قم به لحاظ تاريخي اكثرا جزء ولايت اعلم از ولايات پنجگانة همدان بوده اند كه در راستاي سياست يكسانسازي قومي و تجزيه ارضي آزربايجان٬ از نظر سياسي-اداري تابع استان مركزي- اراك گرديده اند. (ولي به همه حال اين نواحي باز هم به لحاظ فرهنگي و زباني ادامه تركان و مناطق شرقي استان آزربايجاني همدان بشمار ميروند). بر خلاف استانهاي آزربايجان شرقي و اردبيل و زنجان و جمهوري آزربايجان٬ كه آشيقها را غالبا دو نفر نوازنده قاوال (نوعي دف) و بالابان همراهي ميكنند٬ آشيقهاي استانهاي آزربايجان غربي و همدان مانند آشيقهاي تركيه به تنهايي هنرنمايي ميكنند. در اينجا شاهد يكساني استانهاي آزربايجاني همدان و آزربايجان غربي با تركيه ميباشيم.

نشريات تركي استان٬ پخش برنامه هاي راديو تلويزيوني تركي ٬ كلاسهاي آموزش به زبان تركي در استان آزربايجاني همدان:

نشريات تركي: همزمان با رشد سريع٬ چشمگير و مبارك خودآگاهي و شعور ملي در ميان خلق ترك در سراسر ايران و بويژه در آزربايجان٬ استان آزربايجاني همدان نيز شاهد انتشار چند نشريه تركي بوده است (البته اين رشد به هيچ وجه با جمعيت تركان اين استان٬ سنگيني آن در تاريخ و فرهنگ آزربايجان از سويي و همچنين گسترش سياست بسيار تشديد شده فارسسازي در كشور٬ از سوي ديگر به هيچ وجه متناسب نيست و حتي بسيار اندك است). از جمله اين نشريات هفته نامه سينا- برنده جوايزي در ميان نشريات غرب كشور- است كه يك صفحه خود را به زبان و ادب تركي اختصاص داده است. از نشريات دانشجويي نيز ميتوان بيرليك يولو (نشريه تركي-فارسي دانشگاه همدان. دوهفته نامه فرهنگي٬ اجتماعي. مدير مسئول غلامرضا نصيرزاده)٬ نشريه بولوت (نشريه فرهنگي٬ اجتماعي دانشگاه پزشكي همدان٬ منتشر شده به اهتمام انجمن استاد شهريار) و نشريه ايلديريم (اين نشريه دانشجويي دانشگاه همدان٬ با بازداشت شدن مدير مسئول نشريه ياشار كريمي و سردبير آن مهدي زينالي در سال ١٣٨٢ از طرف دانشگاه توقيف شد) را نام برد. قابل ذكر است كه امسال دومين جشنواره نشريات دانشجويان آزربايجانی کشور در همدان برگزار خواهد شد. اين حادثه خوش٬ بيشك نقطه اي عطفي در حيات فرهنگي آزربايجان و بويژه استان همدان خواهد بود.

كلاسهاي آموزش تركي: هر چند در اين استان مانند ديگر نقاط ايران٬ فعلا مدارس و آموزشگاههاي تركي زبان وجود ندارد٬ بنا به اطلاعات سايت دوزگون٬ دوره هاي آموزش زبان و ادبيات تركي در دانشگاه بوعلي سيناي همدان بكمك سايت مذكور و انجمن علمي بيان –شاخه تركي دانشگاه بوعلي سينا داير بوده است. در خبري در اين سايت چنين گفته ميشد: "دوره جديد آموزش زبان و ادبيات تركي دانشگاه بوعلي سيناي همدان از هفته جاري افتتاح گرديد. اين دوره جديد توسط انجمن علمي بيان ـ شاخه تركي دانشگاه بوعلي سينا و با كمك دروس اينترنتي دكتر صديق در سايت دوزگون تدريس مي گردد. دكتر صديق در ترم گذشته شخصا در اين دانشگاه به تدريس زبان و ادبيات تركي مشغول بود. شاگردان ممتاز اين دوره از كلاسها اكنون با كمك دروس سايت دوزگون اقدام به تداوم اين كلاسها براي دانشجويان جديد نموده اند. " دكتر صديق در مصاحبه اي با هفته نامه سينا همچنين‌ به‌ جوانان‌ و دانشجويان‌ ترك‌ زبان‌ دانشگاه‌ بوعلي‌ سينا توصيه‌ نموده است‌ كه‌ "سعي‌ كنند 2 واحد زبان‌ و ادبيات‌ تركي‌ را كه‌ در سال ‌1369 به‌ امضا شوراي‌ عالي‌ برنامه‌ريزي‌ وزارت‌ علوم‌ رسيده‌ است‌، حتي‌ بصورت‌ فوق برنامه‌ و با نظارت‌ امور فرهنگي‌ فوق برنامه‌ دانشگاه‌ بگذرانند".

راديو-تلويزيون تركي: از راديوي محلي همدان در هر دوره پهلوي و جمهوري اسلامي برنامه هاي تركي پخش شده است. البته زبان بكار رفته در اين برنامه ها تركي ادبي نيست. و ادعا شده است كه اين برنامه ها بيش از خدمت به رشد و شكوفايي زبان تركي٬ در جهت تخريب آن عمل ميكنند. با اينهمه همدان (مانند استانهاي آزربايجاني قزوين و مركزي) در شمار آن استانهاي آزربايجاني است كه به لحاظ پخش برنامه هاي تلويزيوني تركي شديدا در معرض تبعيض قرار دارد. در حاليكه در بسياري از استانهاي كشور٬ برنامه هاي تلويزيوني از شبكه سيماي استاني به زبان رايج استانهاي مربوطه پخش ميشود٬ در اين استان عمدتا ترك نشين و آزربايجاني هيچ برنامه تلويزيوني استاني به زبان تركي وجود ندارد و خلق ترك در اين استان٬ به طرزي بسيار ناخوش آيند از اين ابتداييترين حق فرهنگي٬ انساني و مشروع خود محروم نگاه داشته شده است. چندي پيش در رابطه با اين وضعيت ناشايست٬ خبر زير در نشريات اينترنتي فارسي زبان درج شده بود: "پخش برنامه به زبان تركي: هفته نامه سينا چاپ همدان در شماره ٣١ خود خواستار پخش برنامه به زبان تركي از شبكه سيماي استاني مركز همدان شد. اين نشريه با درج مطلبي با عنوان " تركي را پاس بداريم" يك صفحه كامل خود را به اين موضوع اختصاص داد. سينا در اين مطلب با اشاره به پخش موسيقي "عاشيقي" در يكي از برنامه هاي اين شبكه و استقبال از آن مينويسد: در اين برنامه كه عاشيق حيدر با ساز "چوگور" آن را نواخت دل و جان مردم اين استان به ويژه تركها را با طنين روح بخش ساز خود عطر آگين كرد. هفته نامه سينا ادامه ميدهد: آيا شبكه صدا و سيماي استاني همدان نميتواند و نبايستي به شناساندن تمامي وجوه فرهنگي، هنري، علمي، ادبي و ... ترك زبانان همدان همت گمارد؟ چرا شبكه استاني همدان برنامه هايي تهيه نميكند كه به زبان تركي يعني زبان ٦٠ درصد از جمعيت اين استان باشد؟ اين نشريه ادامه ميدهد: اكنون جوان كرد، ترك، تركمن، بلوچ و عرب ايراني از خود ميپرسد آيا گفتگوي تمدنها و فرهنگها فقط مصرف خارجي دارد؟"

انتخابات: استان همدان دروازه جنوبي آزربايجان است. اين استان به همراه استانهاي مركزي و قزوين٬ سه استان آزربايجاني هستند كه تحت شديدترين سياستهاي يكسانسازي قومي و فارسسازي قرار گرفته اند و كوشش بسيار در نفي هويت تركي اهالي اين استانها و دور نگه‌ داشتن توده ترك ساكن در آنها از فرهنگ ملي تركي-آزربايجانيشان انجام شده و ميشود. يكي از خصوصيات ويژه اين سه استان آزربايجاني اين است كه عليرغم آنكه اكثريت مطلق جمعيت در هر سه استان را خلق ترك تشكيل ميدهد٬ مراكز استانها (همدان٬ قزوين و اراك) بر خلاف ديگر استانهاي آزربايجاني٬ شهرهايي دو زبانه هستند كه به سرعت در حال تبديل شدن به شهرهايي با اكثريت جمعيتي فارس هستند. فارس زبان شدن مراكز نسبتا پيشرفته تر شهري و ترك زبان بودن شهرستانها و روستاها و طوائف نسبتا عقب مانده تر در اين استانها٬ خود به عنوان عامل رواني تسريع كننده در امر يكسانسازي قومي و فارسيگرايي توده ترك اين استانها عمل ميكند. در استان همدان كار به جايي رسيده است كه حتي خلق ترك در بسياري موارد آشكارا از انتخاب نمودن نمايندگان ترك براي مجلس شورا نيز محروم نگه داشته ميشود. دكتر سيد كاظم اكرمي (از اقليت فارس ساكن در استان همدان) در مصاحبه اي ميگويد: البته نماينده شدن من در دوره اول از منطقه كبودرآهنگ و بهار همدان به دستور خاص شهيد باهنر بود. يادم هست كه يك روز دوشنبه اي تلفن زد از وزارتخانه كه فلاني شما برويد از اين منطقه اسم بنويسيد٬ بياييد مجلس. گفتم اين منطقه ترك اند، من تركي بلد نيستم...... گفت: حالا مهم نيست".

آشكار است كه حل ريشه اي و اساسي مشكلات مربوط به نشريات٬ كلاسها و برنامه هاي راديو تلويزيوني تركي و ..... در استان همدان٬ كل آزربايجان و سرتاسر ايران٬ تنها با ايجاد روزنامه ها و شبكه هاي سراسري راديو- تلويزيوني تركي دولتي و غيردولتي و مهمتر از آن صرفا با رسمي نمودن زبان تركي در مقياس سراسري ايران ممكن است.

----------------------------

(١)- بو باياتي كوميجان وئبلاگيندان آلينيبدير. باياتينين كوميجان لهجه‌سينده اوخونوشو بئله‌دير: همه‌دان چولئ اكيلدئ – تيرغلافئ چكيلدئ - اوغلان سووه٬ قيز سووه - اولارا كيم وكيلدئ؟. (ترجمه: بيابان همدان كاشته شد٬ تيرهاي تلگرافش نصب شد٬ وقتي دختر و پسر همديگر را بخواهند٬ كي ميخواد براي اونا وكيلي بكند؟)

(٢)- خانم عبادي از رسمي بودن زبان فارسي مانند امري طبيعي ياد ميكند. حال آنكه مسئله مركزي و ريشه تبعيض زباني در ايران همين رسمي بودن انحصاري زبان فارسي در ايران است. از اين نكته محوري كه بگذريم٬ كاربرد نام آذري به جاي تركي از سوي خانم عبادي جاي تامل دارد. همانطور كه قبلا و بارها در سؤزوموز اشاره كرده ام٬ نام آذري، نامي جعلي براي انكار و تغيير هويت ملي خلق ترك ساكن در ايران است. در ترمينولوژي قوميتگرايان فارسي و دولتي٬ "آذري" نامي براي ناميدن زباني ايراني و مفهومي غير تركي٬ و به منظور تاكيد بر ترك نبودن تركهاي آزربايجان بكار ميرود. بي هويت كردن و از بين بردن حافظه تاريخي ملل از طريق عوض كردن اسامي جغرافيايي سرزمينهاي آنها و حتي اسم خود گروه ملي مذكور يكي از شناخته شده ترين و در عين حال غيرانساني ترين روشهاي نسل كشي فرهنگي و امحاء گروههاي ملي توسط دولتهاي راسيست است. در ايران نيز، اين سياست راسيستي دولتي به شكل آذري ناميدن خلق ترك تجلي پيدا ميكند. اين سياست در ضمن٬ با هيچ شمردن هويت و اراده و آزادي ملت ترك ساكن در ايران در تعيين هويت و نام خود٬ توهين و تحقير به او هم شمرده ميشود. بنابر اين هر كسي كه در ايران ويا در زبانهاي فارسي و يا تركي٬ بويژه از ميان خود تركان٬ خلق ترك را به نام آذري بنامد٬ آگاهانه و يا ناآگاهانه در حال كمك به و اجراي سياست هاي راسيستي پان ايرانيستي است. در ايران گروهي ملي كه در سير طبيعي تاريخي٬ خود را به نام آذري بنامد وجود ندارد. توده اي وجود دارد كه خود را "ترك" مينامد. اين همان توده است كه ديگران٬ آنهم نه در زبانهاي تركي و فارسي بلكه در زبانهاي اروپايي٬ منابع خارجي و در مقام مقايسه با تركهاي آناتولي و بالكان به آنها "تركهاي آزربايجاني" ميگويند.

گرچه‌يه هو!!!

2011-01-22T06:44:00.000-08:00

اسد آباد افشار همدان- آزربايجان شناسي

اورمولو تایماز

http://sananews.info/meqaleler/habergoruntule.asp?bolum=904&katid=48

گر نداني در خانه ات كيست تو چه داني كه در ثريا كيست

بعد از به روي كار آمدن رضا خان ، تجزيه اراضي تاريخي آزربايجان ابتدا با جدا شدن همدان از آزربايجان شروع شد. همدان پايتخت چندين هزارساله ماد و جزو اراضي تاريخي آزربايجان مي باشد. تعدادي از شهرها و روستاهاي همدان نيز بعد ها به كرمانشاه و سنندج واگذار شد ، سونقور به كرمانشاهان و بيجار به كردستان . شهر اسد آباد افشار كه بعد ها پسوند افشار آن به مانند تيكان تپه افشار ، سايين قالاي افشار و صد ها روستاي آزربايجان حذف شد( گويي نام افشار نيز لرزه بر جان تجزيه طلبان و فاشيست هاي فارس مي انداخت)اكنون جزو استان همدان مي باشد. شهرستان‌اسدآباد در 47 كيلومتري غرب همدان و در مسير راه اصلي همدان - كرمانشاه قرار دارد. آب‌و هواي اسد آباد نسبتا سرد و نيمه خشك است . شهرستان اسدآباد از دو بخش مجزا یعنی بخش مركزي به مرکزیت اسدآباد و بخش آجین تشكيل شده است و قوري‌چاي، خرم‌رود و دربندرود مهم ترين‌رودخانه‌هاي اين شهرستان به شمار مي‌آيند . ترکهای منطقه اسد آباد از طوایف افشار - استاجلو - بیات- بهارلو هستند و به لهجه ای شبیه به ترکی قشقایی صحبت می کنند. ترکها در شهر اسدآباد درمحله های سیدان محله خاکریزیها و سایر محله های شهر و روستاهای دشت افشار(خاکریز جنت آباد کولینگ تپه یا حسام آباد مزرعه بید دهنوش احمد آباد دهبزان یا دوزان دولت آباد شمس آباد بادخوره کورکجین یا گذرکجین علی آباد پیرشمس الدین قاسم آباد و.... و مناطق کوهپایه ( روستاهای آجین، سیراوند، النجه ، بیاج يا بيات، گنجه ، بوجین ،ملهم دره، ترخین آباد ، شهراب ، اشترجین ،هودرج ، جعفر آباد، منور تپه و..) و منطقه چهاردولی با سه روستای( چنار عباسخان مرکز دهستان چهاردولی چاروق و آقاجان بلاغی) ساکن هستند. از زمان رضا شاه لر ، لك و كرد به تدريج به منطقه وارد شده اند. فارس ها نيز اكنون ساكن اين منطقه مي باشند. کردها از تیره های دو ایل چهاردولی و کلیایی هستند و به صورت پراکنده در شهر و به صورت متمرکز در روستاهای منطقه چهاردولی و کلیایی ساکنند. روستاهای چنار شیخ قنبرآباد و شیرازلی به لهجه لری صحبت می کنند. لک ها ساکن خنداب و قاسم آباد و.و در شهر نیز در محله پشت بیمارستان ساکنند. فارسهای این شهر با خانوادهای قهرمانی محمودی عطایی سبزه ای و... انحصارا ساکن شهر اسدآباد شناخته می شوند.

قرار گرفتن اسد آباد در يكي از نواحي باستاني و بر سر راه اصلي و قديمي هگمتانه (ماد) و بين النهرين ( تمدنهای سومر و ایلام)،‌ پيوسته اهميتي منزل‌گاهي و ارتباطي به اين شهر كوچك داده است.وجود تپه های باستانی در تعدادی از روستاها از جمله روستای خاکریز جنت آباد، کولنگ تپه ، قالا چوقا نشان از تمدنهایی با قدمت بیش از سه هزار سال را دارد.

اسد آباد به روايت مورخين، تا كنون صحنه كارزارهاي زيادي بوده است.از جمله جنگ محمدخوارزمشاه با خلیفه عباسی و جنگ شاه اسماعیل صفوی با سلطان مراد قره قویونلو در کوههای آلما بلاغ (آلما قلاغ) که بزرگترین پیروزی صفوی در برابر قره قویونلوها تا آن زمان بود و جنگ نادر شاه افشار با امپراطوری عثمانی.

درشهرستان اسدآباد صنايع دستي از جايگاه خوبي برخوردارهستند. بافت قالي، گليم و جاجيم در اين شهرستان رواج دارد. در منطقه اسدآباد در حدود 8000 دستگاه قالي بافي وجود دارد كه عمدتا در روستاهاست. دارها عموما از نوع تبريزي و با چله گردان مي باشد. بافت معمولا با قلاب و بيش‌تر يك پوداست و فرش‌هاي خوب گاه‌بادو پود بافته مي‌شود.واکثرا از گره های ترکی استفاده می شود.

بناي‌يادبود سيدجمال‌الدين اسدآبادي، سنگ‌نبشته‌آقاجان بلاغي، تالاب و امام‌زاده پير سلمان، منطقه‌شكارممنوع‌دشت اسدآباد، پل شكسته خسروآباد، باغ‌هاي دربند و آب‌انبار شاه‌عباسي از جمله مكان‌هاي ديدني و تاريخي شهرستان اسدآباد به شمار مي‌روند.

آب انبار شاه عباسى: بنايى است زيرزمينى، مربوط به عصر صفويه در قرن هشتم هجرى،كه در محله درب كاروانسراى اسدآباد واقع شده است و داراى سقفى است گنبددار، كه با 18 پله آجرى، به كف آب انبار مى رسد.

تالاب پير سليمان: اين تالاب در 15 كيلومترى غرب شهر اسدآباد قرار گرفته است. در جوار تالاب، امام زاده پير سلمان قرار دارد .

تعدادى چشمه آب معدنى شيرين و جوشان، تالابى به وسعت تقريبى 5/1 هكتار را ايجاد كرده اند. در اين تالاب كه نام خود را از امام زاده سلمان گرفته، ماهيگيرى نيز مى كنند .

از جمله ويژگى هاى تالاب، زندگى تابستانى پرندگان مهاجر در اطراف آن است. از جمله پرندگانى كه در آنجا جوجه آورى مى كنند: كشيم و چنگر نوك سرخ را مى توان نام برد. در آب اين تالاب ماهى سياه، كولى ماهى و مار آبى وجود دارد. آب تالاب دائمى است و سطح آن كاملا از نى پوشيده شده است. عمق متوسط تالاب يك متر و حداكثر عمق آن 2 متر مى باشد و ارتفاع آن از سطح دريا 1920 متر است. محوطه پيرامون امامزاده، چمن زار است و بنابراين براى استراحت زائران امامزاده و گردشگران تالاب، در بهار و تابستان قابل پل خسرو آباد یا پل شکسته: اين پل در زمان صفويه، در روستاى خسروآباد اسدآباد، بر روى رودخانه دربند (شهاب لاوجی) احداث شده است استفاده است .

روستاي النجه

النجه خان یکی از قدیمی ترین پادشاهان ترک است که در شرح آن چنین آمده است: شرح :النجه ابن کيوک خان بن ديب باقوي بن المجنه خان بن ترک . از پادشاهان قديم ترک که پدر دو پسر بنام تاتارو مغول بود النجه یک اسم بسیار قدیمی از ترکی باستان است.

علامه دهخدا در لغتنامه خود در مورد النجه چنین گفته است: دهی است از دهستان افشار بخش اسدآباد شهرستان همدان در 17 هزارگزی جنوب باختری قصبه ٔ اسدآباد و 2 هزارگزی باختر راه فرعی سونقور .

ديگر ديدني هاي اسد آباد حمام قديم گلستان و مسجد سلطاني قابل ذكر مي باشند

2011-01-04T15:14:00.001-08:00

فرمان كريمخان زند و شمول ولايت آزربايجان بر قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، كردستان، كرمانشاه،...)

مئهران باهارلي- ٢٠١٠

کریم خان زند فرماني به تاريخ ١١٧٧ ه.ق. ١٧٦٣ ميلادي در باره مسيحيان ممالك محروسه ايران دارد كه در آن مراكز سكونتي مسيحيان اروپايي (فرنگيه) در آذربايجان نيز نشان داده ميشوند. وي در جمله اي از فرمان خود ولايت آزربايجان را چنين تعريف مي كند: "ولايت آزربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر". اين فرمان از دو جهت در تاريخ آزربايجان سياسي –اداري داراي اهميت است:

الف-كريم خان زند، در اين فرمان علاوه بر دارالسلطنه تبريز، صراحتا مناطق "شيروان، قره باغ، گنجه و نخجوان" در جمهوري آزربايجان و يا قفقاز جنوبي را نيز به صورت جزئي از واحد سياسي-اداري آزربايجان (ولايت آزربايجان) بر مي شمارد. واقعيتي كه همواره از سوي قوميتگرايان افراطي فارس، پان ايرانيستها و بسياري از مراكز سياسي و تبليغاتي وابسته به دولت ايران انكار مي شود.

ب-در اين فرمان "قلمرو عليشكر" جزء واحد سياسي-اداري آزربايجان شمرده شده است. اين اشاره نيز بر حدود جنوبي آزربايجان در عراق عجم پرتو افكني مي كند و يك بار ديگر تائيد مي نمايد كه در گذشته علاوه بر كل استانهاي مركزي و همدان فعلي، نيمي از استانهاي كردستان و لرستان و يك سوم استان كرمانشاهان نيز داخل در حدود ولايت آزربايجان و يا آزربايجان سياسي-اداري بوده اند.

فرمان كريمخان زند چنين است:

"فرمان تعالي شد آنكه در اين اوان عمده المسيحيه پادري فرنسيه حكيم وارد حضور و به عرض رسانيد كه به موجب ارقام سلاطين جنت مقام صفويه انارالله برهانهم، هميشه پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه ايران خانه و جا و مكان داشته، هر يك به رسم آيين خويشتن مشغول و تجار و سوداگران آن طايفه به تجارت قيام و عشور متوجهات حسابي خود را مهمسازي عمال خيريت اعمال مي نموده اند، مشروط بر آنكه احدي از آنها مرتكب امري كه خلاف ملت مقدس اثني عشره عليهم صلوات الله الملك الاكبر باشد به حسب ظاهر نكرده، احدي را هم به ايشان رجوعي نباشد. و هرگاه جماعت ارامنه به آنها ضرر و نقصاني رسانيده، متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمايند و پادريان كرمليان و دنيكان و جزويت و گنجوخي و آگوستن و غيره كه در ولايت آذربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر، دارالسلطنه اصفهان و الكاء فارس از شيراز و بندر عباس و ساير ممالك محروسه مي باشند و در هر جا كه خواسته باشند توقف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشند نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم بگيرند و درس بخوانند نيز ممانعت نكرده. چنانچه جماعت مذكوره اموات خود را در مقاميكه به جهت مدفون آنها تعيين مي نمايند به دستور و سنن دين خود برده دفن نمايند، عايق و مانعي جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه آنها به عمل آمده، احدي نسبت به ايشان ظلم و ستم ننمايد و در خصوص صدق ادعايات و غرض خود اراقم بيگلربيگيان و حكام كرام و غيره عمال ولايات محروسه در خصوص امور مذكوره به نحوي كه حسب الارقام سلاطين به شروط مذكوره مقرر شده، از آن قرار معمول و عشور متوجهات حسابي تجار و سوداگران را باز يافت و تخلف از فرموده مبارك جايز نداشته، مراعات ايشان را منظور دارند و در عهده شناسند.

تحريرا في شهر شوال المكرم سنه ١١٧٧-١٧٦٣"

منبع: شماره سند: ٢٢، تاريخ: شهر شوال المكرم، سنه ١١٧٧، فرستنده: كريم خان، موضوع: در باره آزادي مسيحيان در ممالك محروسه. اسنادي از روابط ايران با منطقه قفقاز، تاليف دايره اداره انتشار اسناد- تهران، وزارت امور خارجه، موسسه چاپ و انتشارات، ١٣٧٢، چاپ اول

عراق عجم: عراق عجم (در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين) نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند اين نام در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته، با اينهمه مفهوم عراق عجم، در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده اند و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد نيز در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.

قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود.

بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعة بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سدۀ9ق، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.

همدان در دوره توركمانان آق‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانة قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد.

در برخي منابع (آزه‌ربايجانˊين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨) ادعا شده كه مشابه اين فرمان از سوي عليمرادخان نيز صادر شده است. وي كه خواهر زاده كريمخان زند بود براي بار دوم از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ سلطنت کرد و در اين سال درگذشت

برخي از منابع ديگر: "دانشنامه اسلام-ماده بهارلو" (نک‍: نهاوندی،١/٤٦-٤٨؛ قس: تاریخ، ٣٦؛ پرهام، ٥٢١؛ بابر، ٤١؛ نهاوندی، ١/٤٨-٤٩؛ همو، ١/٤٩؛ هدایت، ٨/٣٩٥، ٤٥٥؛ سومر، ١/٢٣، حاشیه؛ بدلیسی، ٧٣)؛ "آذربايجان در ادوار مختلف تاريخي" (دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج ‌بيداري، سه‌شنبه 2 مرداد ١٣٨٦ ش ١٠٤ ص ٤)؛ "قراقويونلوها" (فاروق سومر، ترجمه دكتر وهاب ولي، انتشارات موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي- تهران- ١٣٦٩- صفحه ٢٧)؛ "مجله بررسيهاي تاريخي: فرمان عليمرادخان زند"٬ ١٣٤٦ شماره ٥٬ ض ١٥٢-١٥١ و شماره ٤-٣ ص ٣٦٦-٣٦٥)

2010-12-30T09:55:00.001-08:00

افشارشناسي

دكتر محمدخالقي مقدم

-سلسله آثار -(46 اثر علمي مربوط به ايل افشار )

http://drmkhm.blogfa.com/post-16.aspx

1- استان زنجان، سرزمين اقوام افشار

2- نقش اجتماعي ايل افشار در تشكيل دولت صفويه

3- تاخت و تاز ازبكها به ايران و مقابله اقوام افشار در برابر آنان

4- شناخت اجتماعي سران ايل افشار

5- تاكتيكها و استراتژيها و تواناييهاي نظامي ارتش افشار

6- زندگي نامه سران دولت نادر شاه افشار

7- اوضاع اجتماعي زنجان پس از فروپاشي دولت افشاريه

8- ادعاي سياسي سلطنت توسط اقوام افشار زنجان دوره زنديه

9- فوجهاي نظامي افشار زنجان در دوره قاجاريه

10 - تقابل دو ايل افشار و ايل قاجار، در زنجان در اوايل تشكيل دولت قاجاريه

11- نقش حاكمان افشار زنجان در جنگهاي ايران و روس

12- تأثير فرهنگي موسيقي اقوام افشار زنجان بر روي دستگاههاي موسيقي اصيل ايراني

13 - تحول اجتماعي موسيقي ايراني از دوره صفويه تا قاجاريه

14- زنجان و زيباييهاي فرش افشار

15- صنعت زيباي چارق هاي افشار زنجان

16- صنعت زيباي چاقوسازي اقوام افشار زنجان

17- صنعت زيباي مليله كاري اقوام افشار زنجان

18 ـ زندگي ايلي افشارها و قوچ افشاري آنان

19 - اقوام افشار و تحولات حوزه زيست جغرافيايي آنان

20 - مكانهاي ييلاق ـ قشلاقي ايل افشار

21- تيره ها و طوايف ايل افشار

22- ايل افشار و روند هويت زدايي ايلها

23 - فرايند تخته قاپو شدن طوايف و تيره هاي ايل افشار

24 - طايفه اينانلو افشار زنجان (حومه ابهر)

25 - طايفه افشار قورت بيگلو زنجان (حومه صائين قلعه زنجان)

26- طايفه افشار اوصانلو زنجان

27- طايفه ايرلو افشار زنجان (طارم و حومه زنجان)

28- طايفه افشار قراپشتلو (قرابز چلو زنجان )

29 - طايفه افشار غني بيگلو و قزل گچيلو زنجان

30- طايفه افشاركور حسنلوي زنجان (حومه قيدار)

31- طايفه افشار دويران زنجان (انگوران و ماهنشان)

32 - طايفه افشار تكاب

33 - طايفه افشار اروميه

34- طايفه افشار گروس (روستاهاي اطراف قزل اوزن)

35- طايفه افشار اسدآباد همدان ( افشارهاي حوزه ابتداي شاخه تالوار قزل اوزن)

36- طايفه افشار خرقان

37- طايفه افشار بكشلو (دهستانهاي افشاريه و شال در جنوب قزوين)

38- طايفه افشار ساوجبلاغ كرج ( دهستانهاي افشاريه و اشتهارد غرب كرج)

39- طايفه افشار شمال ساوه (گرمسيرات ايل افشار)

40- طايفه افشار خوزستان

41- طايفه افشار كرمان

42- طائفه افشار خراسان

43- تاريخ اجتماعي امير گونه خان افشار طارمي

44 - تاريخ اجتماعي جهانشاه خان افشار قيداري

45- تاريخ اجتماعي حبيب الله خان شاهسون افشار دويراني انگوران (امير توپخانه دوره محمدشاه قاجار)

46- تاريخ اجتماعي خوانين مختلف افشار زنجان

2010-12-21T08:32:00.000-08:00

در باره نامگذاری دربی آزربایجان به نام شهر آی باتان آزربایجان ( همدان امروزی )

مئهران باهارلي

آقاي ياشار گونئيلي

در پست شما دو نام و هويت و يك طرز بكار رفته كه من آنها را بجا نمي دانم:

١-ملت آزربايجان
٢-ملت تورك همدان

نام ملي ما، ترك است. بدون هيچ افزوده و يا كاستي. بنابراين در ايران صرفا مي توان از ملت ترك سخن راند و نه ملت آزربايجان

هنگام اشاره به اهالي آزربايجان و شهرهاي آن مانند همدان و يا هر شهر و منطقه ترك نشين ديگر نيز كاربرد تعبير ملت نادرست است. در اين موارد مي توان اصطلاح مردم آزربايجان و يا مردم همدان را بكار برد.

در ضمن شعارهائي كه شهر همدان را ترك نشان مي دهند - با توجه به اين واقعيت كه در حال حاضر اكثريت جمعيت اين شهر فارس است- به نظر من تحريك كننده اند.

به جاي آن مي بايد به هويت آزربايجاني استان همدان تكيه كرد تا حمايت جزاير فارس نشين در آزربايجان مانند شهرهاي همدان و قزوين و ... را در الحاق دوباره اين مناطق و استانها به واحد اداري-سياسي آزربايجان بدست آورد.

-----------------------------------

Yashar Guneyli
نامگذاری دربی آزربایجان به نام شهر آی باتان آزربایجان ( همدان امروزی )

شهر قدیمی وتاریخی آی باتان ( همدان امروزی ) که در تاریخ از آن به نامهای اکباتان و هگمتانه نیز نام برده شده است یکی از شهرهای بزرگ وتاریخی آزربایجان و جزئی جدا نشدنی از خا...ک آزربایجان است . متاسفانه بعد از به روی کار آمدن سلسله فاشیست فارس پهلوی ، به ظاهر این شهر و روستاها و شهرهای اطراف آن از خاک آزربایجان جدا گشته و با سیاستهای شومی همچون آسیملاسیون فرهنگی سعی در فارسیزه کردن این قسمت از خاک آزربایجان جنوبی شده است ، اکنون با بیداری روز افزون ملی در بین ملت آزربایجان می رود که خط بطلانی بر تحریف تاریخی و فرهنگی مناطق آزربایجان کشیده شده وروح ملی قدرتمند دمیده شده در بین ملت آزربایجان قطعا آنها را به تاریخ و فرهنگ غنی تورک بازخواهد گرداند .

بنابراین ما جمعی از فعالین ملی آزربایجان جنوبی ضمن تقدیر و تشکر از اقدام سنجیده طرفداران تیم محبوب آزربایجان ( تراختور ) مبنی بر نامگذاری بازی دربی آزربایجان بین تیمهای شهرداری و تراختور در ورزشگاه سهند تبریز به تاریخ پنجشنبه 2/10/1389 آمادگی خود را برای حضور هر چه باشکوهتر در این بازی همراه با شعارهای ملی اعلام میکنیم .

همچنین همانطوریکه میدانید بازی بعدی تیم تراختور برابر تیم پاس همدان میباشد و این اقدام سنجیده هواداران تلنگری است بر ملت قهرمان تورک همدان که با حضور در این بازی و حمایت همه جانبه از تیم ملی سمبلیک آزربایجان تراختور و با دشعارهای یاشاسین آزربایجان بار دیگر لرزه بر اندام راسیست فارس بیاندازند .

شایان ذکر است اقدام بر نامگذاری بازیهای تراختور به نام شهرهای آزربایجان بعد از حوادث بازی شهرداری و پیروزی تهران شروع شده و تا کنون بازیها به ترتیب به نام شهرهای ، اردبیل ، اورمیه ، زنگان ، قزوین و بازی بعدی به نام آی باتان ( همدان ) خواهد بود .

شعار بازی : 1 - آی باتان ( همدان ) تورکون دور تورکون قالاجاق 2 – تراختور آی باتان سسی --- یوردوموزون بیر حیصه سی

2010-12-18T16:35:00.000-08:00

شهری اوزاخ کرتی یاخون همدان خاطره لر دولوبدو بیر چمدان

قديمكي هيو- هیو قصبه ای جزء دهستان فشند بخش کرج شهرستان تهران

http://alihiva.blogfa.com/post-97.aspx

http://savucbulaq-shehriyar-islamshehr-az.blogspot.com/

شهری اوزاخ کرتی یاخون همدان خاطره لر دولوبدو بیر چمدان

هیودن بیرآز ننه دیلی یاز میشم غصه لری ایرگ لردن قازمیشم

شهری اوزاخ کرتی یاخون همدان خاطره لر دولوبدو بیر چمدان

یازدوم کی ایتمسن نسل قدیمی جوانلر ساخلسن یاخچی حریمی

بلکه جوانلر ده قدیمدن بیله سینه به سینه سئوزی گلسن دیله

بلکه مبادا به مرور زمان تاریخ هیودن کسه بیر گون امان

قدیمدن تانوماخ دو کل منظور کد خدا اسدی، عطانی، منصور

کد خدا ممد علی ، کد خدا الیاس او دامده چاقورنلر، ایهاالناس

یادی خیر او کندن پالچوخ چینه سی مد نچی نن الندکی پینه سی

قجه ننه ، سوزندانی ، اینه سی صاف اورگی ، هچ کیمندن او کینه سی

دار کوچه لر ، دوزولمیش او قالاقی فاطمه خاله رحمتلیگن چاناقی

کلب عزیزن قدیمکی او درمانی مال دار لرن شیر پنجه او سلمانی

گدنلرن اوزی تمام آق اولسون قالن قجه جانی تمام ساق اولسون

گدنلرن اوزی تمام آق اولسون قالن قوجه جانی تمام ساق اولسون

یادی خیراو،هیون شیره، غوره سی اشتهاردلی کوزه چینن، دوره سی

قدیم مالدارچکنده اودبانی دشتبانلر، سوگنده توخ چوپّانی

سنقی کی،شوذب دایی باغلردی دورشومی کی،داوارلری داغلردی

قدیم کندن توخولمیش او سبدی لحاف کرسی، ججیم لرین،نمدی

یادی خیر او،مش جمالون سازلری کلب مروت،گئوده وورن غازلری

قدیم رعیت،بوقده لرن پاکاری قربانعلی، رحمتلیگن ناکاری

مستعلی و سبزعلی نن داواری زاغه محله، گوزی لرن هاواری

صندوق چایی،حلبی او بندلری سید عباسون نفتالینی، قندلری

اوستا حسن چلنگرن تیشه سی رعیت لرن قازولن او ریشه سی

یادی خیر او، خان میرزانون باغلری سیراب دکی ،مالدارلرن یاغلری

قدیم باغدن تیکه پاره قالمه سی ایمیدعلی رحمتلیگن آلمه سی

ولی اللّه و مش اسدن معدنی کلنگ دارون رگه چاتن هردنی

صبح سحر، خزینه، دورماقی حامام بوغچه، قولتوخلره، وورماقی

یکه صابون، یونگلی کیسه، یاغله ماخ حامام گونی،اوشاخ تمام، آغله ماخ

یادی خیر او،مش محمودون، ترکه سی سوادی کی ،اورگنبده،هرکسی

جیران بی بی ، تازه چورگ، یاپماقی آموزگارلر، اونی تز ،تاپماقی

معدنچی نن ، ایشله ماقی،پاوارجه زغال ککی ،یوله ماقه ،کرجه

مستان باجی ، الندکی نونه بند چورکندن ییبدلر هامّی کند

حسن قلی ،معدنده او بل کاری هر نه دیین تعریف لیده ، یرواری

حاج رحیم و اسماعیلن درمانی طایفه لرون ، شیرخانی و سلمانی

صفر نن سلمانون او قوّتی جعفرقلی ،خیاط لوخی سرعتی

طالاقانلی جعفر خیاط وعده سی میناوندن هیوه گلن جدّه سی

حسین خیاط ،تعریفلی او کوتلری دیمه لی فن ،ساخلیین او فوت لری

یادی خیر او گرامافون صفحه سی شولوغیدی پنچله نن قهوه سی

خمیر کونده ، تاندور آغاجی ، آنبر پنچله و سیراب چایی ، دلنبر

علیار دره واسوار داغی چال دره کوزه پنیر ،توت شیره سی ،یاغ کره

قدیمکی قش ،آغورقاری ،کورکی مدقاسمون صاف و ساده ایورکی

فوفو چراغ ،کله پاچه قویورماخ محمد رسول ،شناسنامه چاقورماخ

یادی خیر او مسجد کی گوروشماخ بیربیرنن حالوندن او سروشماخ

آغشام باشی پنچله نن پاتوقی حاج نیازون ،آب نباتی ،قاتوقی

شیپور جنگ ، تعزیه ده آلوشماخ گوگ کیین و قرمز کیین قاروشماخ

قان آقلماخ ، تعزیه نن آره سی زینبن ٫رقیه نن ٫قاره سی

حارث گلب دو طفلانی قاچوردماخ شمر اوزونی بو ایشنن آقوردماخ

ممد جواد مسجد دکی ترکه سی تعزیه ده اوتوردماخ او هرکسی

خانعلی نن مرکبی ،لیقه سی ممد جان و مدولی نن گیوه سی

خانعلی نن مرکبی ، لیقه سی ممد جان و مدولی نن گیوه سی

قدیم مکتب ، خانعلی نن سوزلری قیامته آچولمیش او گوزلری

تاندور کولی ، چغندرن پیشماقی سیراب چایی ، یایده اونون ایشماقی

یادی خیر او کلب عزیزن درمانی حاج عباس و کرمن او فرمانی

خدامراد ، سیف اللّه نون کلاجی ماشین لری مریض لرن علاجی

هیو ده قدیم ال جورابی توخولماخ قرخ ایکی ایل روزنامه جات اوخولماخ

بیرام لرن یومورتنن اوینماخ یومورتنن سنن ده ،او دادلماخ

اوشاخ یومورتنی رنگه سالنده بوهیک خوروسلری جنگه سالنده

گئجه باشی شال آتملی باجه سی بیراملوقون چوخوندن تا آزه سی

چهارشنبنن چادرلری ، قاشّوقی پنچله ده اوشاخلرن آشّوقی

بیرام باشی ، پلو عطری قوخوماخ عاشّوخلر او ، کوچه لر ده اوخوماخ

آخور پنجشنبه ، حلوا پایلماخ شلوغ اوشاخلری او هایلماخ

آخور پنجشنبه ائولی لر ، یاد اولماخ شکر پنیر ،کن اوشاقی شاد اولماخ

یادی خیر او بیرام بالوخ توتماقی سفره دکی نوقول لرن اوتماقی

بیراملوق و قورمه سبزی ،خوروشی خلعتلر و پارچه لرن بوروشی

قوجه ننه ، آق چرقتن ، گوشه سی چفته اوزوم ،آسولمیش او خوشه سی

قوجه دده ،نقل لری ،سئوزلری هامی یاندن ،نوه لرن ، گئوزلری .

شعر از : شاعر توانا و محبوب

حسین پیشگاهی زاده

2010-12-18T16:11:00.000-08:00

زبانهاي رايج در اسدآباد همدان آزربايجان

اين نوشته مي بايست ائديت شود.

زبان فاسی در اسدآباد شکسته ، منشعب از زبان سانسکریت ، هند و اروپائی است و کلمات پارسی سره باستان در زبان بومی رایج است. تاثیرات کلمات عربی به علت حمل اعراب و ایجاد این شهرستان توسط سعد وقاص و جاگیری اهل کوفه در این منطقه ، در این زبان مشهود است.

برخی از قومیتهای ساکن در این شهرستان خاستگاه نژادی دیگری دارند ، مثلا" طایفه قهرمانی ها که به طایفه ( کخا) معروفند ریشه و نژاد اصلی آنها به ایل زرگر اصفهان می رسد .

فتوحی ها نیز ریشه آنها به ایل نشینهای جمهور می رسد .

خاستگاه نژادی طایفه صوفیان و سبزه ای ها ترک ، طایفه جمالی ها عرب و طایفه سهرابی ها به گروس می رسد.

مجهودی ها در اصل ریشه شیرازی دارند .

حیدری ها تماما" از نژاد کرد هستند.

ترابیان ها خاستگاه همدانی دارند .

کردهای منطقه کلیائی نیز دو نوع می باشند : تعدادی از انها لرهائی هستند که از منطقه لرستان به این منطقه مهاجرت کرده و تعدای از آنها کردهای اصیل منطقه می باشند.

ترکهائی که در روستای حسام آباد زندگی می کنند، ریشه اصلی آنها شیرازی است، که در زمان قاجار به خاطر درگیری با حکومت وقت به منطقه ای به نام ناصر آباد بین موسی آباد و حسام آباد وارد شده و تعدادی در کرمانشاه و سنندج پراکنده می شوند. این گروه معروف به " شنی " هستند که صاحب لشگر بوده و با حکومت مخالفت می کردند .

به عنوان مثال می توان از روستای مزرعه بید نام برد که اصالتا" ترک هستند اما حدود بیست خانوار لر از لرستان به آنجا مهاجرت کرده و تعدادی نیز در قاسم آباد لک لک ، صادق آباد و تازه کن مستقر و پراکنده شده اند واین لرها همگی ترک شدند و عامل دیگر رواج زبان ترکی در این شهرستان ، نزدیکی با روستاهای بلوک بهار می باشد که گویش ترکی دارند.

تعدادی از روستاهای این شهرستان با از جمله اهالی روستاهای خنداب و قاسم آباد به زبان لکی که برخی به اشتباه آن را مخلوطی از کردی و لری می شناسند ، صحبت می کنند.

2010-12-14T16:21:00.000-08:00

ترکهای منطقه اسد آباد -همدان آزربايجان

http://hemedan-az.blogspot.com/
http://asadabadafshar.blogfa.com/

ترکهای منطقه اسد آباد از طوایف افشار - استاجلو - بیات- بهارلو هستند و به لهجه ای شبیه به ترکی قشقایی صحبت می کنند.

ترکها در شهر اسدآباد در محله های سیدان محله خاکریزیها و سایر محله های شهر و روستاهای دشت افشار (خاکریز جنت آباد کولینگ تپه یا حسام آباد مزرعه بید دهنوش احمد آباد دهبزان یا دوزان دولت آباد شمس آباد بادخوره کورکجین یا گذرکجین علی آباد پیرشمس الدین قاسم آباد و.... و مناطق کوهپایه (روستاهای آجین سیراوند النجه بیاج گنجه بوجین ملهمدر ترخین آباد شهراب اشترجین هودرج جعفر اباد منور تپه و..) و منطقه چهاردولی با سه روستای( چنار عباسخان مرکز دهستان چهاردولی چاروق و آقاجان بلاغی) ساکن هستند

2010-12-12T11:56:00.000-08:00

علی نین مدرسه دن قاچماخالرو

http://fameniniha.blogfa.com/post-18.aspx

اوشاغلارا بیز قاچماغو دئردیگ

گلمینین ننسین دن دئردیگ

آرامجلیگ نگهبان نوخ وئرردیگ

طالقانین قاپوسونو آچاردوک

باخ بویانا باخ اویانا قاچاردوک

هر یئر اولسا تاپا بیلسک گئدردیگ

پامبولونوی(فامنین )کوچلرین گذردیک

هر کوچنی اون دفه بیز اولچردیگ

هر چاتانا بیر متلک دئیردیک

هر بیرینه بیر آد قوشوب دئیردیگ

او آدلارو نه قشنگ ده سئوردیک

آغاجلارون آلچارون درردیک

چورک چینین چورکلرین باساردوگ

تئز تئز اولارو بیز یئیردیگ

قاپولارو بیر بیر چالوب قاچاردوگ

شیشه لری سیندیرردیگ قاچاردوک

جعبه لری حیط لره آتاردوک

لوله تاپوب سیندیرردیگ قاچاردوک

هر ایش گلیب فیکریمیزه گورردیگ

جماعتین بدبخلقینه گولردیک

آشغام گنه اوومیزه گئدردیک

معلمین پیس لیغین دن لافلاردوک

سحر گنه مدرسه ی گئدردیک

جگروندین شالاغلارون یئیردیک

اونون گنه بیر آزجا سویردیک

هرنسین دن آغزا گله دئیردیگ

اوندان سورا آغلاردوگو و کئلاس لارا گئدردیک

جلالیه پاپااغلارو یاخاردوگ

اونسکیزی اونان دا بیز آلاردوگ

شاکرینین خاطئره سین دئیردیگ

سحر گنه مدرسه دن قاچاردوگ

یئن گیشدن(یئنه)کنه کوتکلری یئیردیگ

اما گنه بیز قاچماغو سئوردیک.

2010-12-12T11:55:00.000-08:00

علی نین امتحان لارو

http://fameniniha.blogfa.com/post-19.aspx

اوخومویان امتحانلارا گئدردیک

یوخ یوخ دئین اوشوخلارو سویردیک

اویان بویان تقلب دان ائلردیک

المیزه هر نه گلیب یازاردوک

معلمه بیر آزجا بیز زاراردوک

امتحان دا تک نمره لری آلاردوک

گورنده بیز نمره نی آغلاردوک

ننمیزه بیز نومره نی دئمزدیک

جبرانینین فیکرینده بیز قالادوک

ننه میز آخر ده بیز دئیردیک

جبرانینین کلاس پولارونو آلاردوک

مدرسه ده گنه آدوموزو یازاردوک

ارسطونو گئدن موقع سویردیک

قئیدنده کئتابلارو هر یان گلدی آتاردوک

هر چاتانا بیر زوموروخ ووراردوک

شهریورنین ائمتئحانون وئرردیک

کددیمیزه بیر باش چکیب گئدردیک

اوردا چوپانوغا دا بیز گئدردیک

دووارلارو ائشک کیمی مینردیک

ائشک کیمی کیف ائلییب گولردیک

ایده لری آغاج لاردان درردیک

آغاچ لارا بیز صاحاب چیخردیک

اوزگنی ده داشوینان بیز وورادوک

کال ایده لری بیر بیر یئیردیک

مدرئسه چاتوپ گنه آغلاردوک

یئنگی ایلین کتابلارون آلاردوک

صفحه لرینه بیر آزجا دا باخاردوک

امتحانون غصه سینه قالاردوک

2010-12-12T11:43:00.000-08:00

با فرزندان خود به زبان مادری صحبت کنیم

منیم گوزل کندیم پامبولو(پامولو) همدان- آزربايجان
شهر زیبای من فامنین

http://fameniniha.blogfa.com/post-21.aspx
http://hemedan-az.blogspot.com/

به دنبال گسترش نظریات مدرنیستی و ضرورت یکسان سازی عقاید و افکار و از بین بردن تنوع برای رسیدن به پیشرفت خیلی از کشورهای توسعه نیافته سعی کردند با از بین بردن تنوعات قومی و زبانی کشور را به سمت یکپارچگی و توسعه پیش ببرند که نمونه این امر را در ایران رضا خان می خواست با لگد مال کردن و از بین بردن خرده فرهنگ ها در ایران که هیچ قومی از لحاظ تعدادی در اکثریت نیست را اجرا کند. او با تاکید بر باستان گرایی می خواست همه را به یک ریشه متصل ساخته و ایران بودن را معادل فارس بودن قرار دهعد که در این امر نه تنها موفق نبود بلکه هنوز هم پس از سالها از گور به گور شدنش حس تنفر از او در میان ما باقی مانده است.

مشکلی که اینجا وجود دارد این است که چرا پدر و مادران ما می خواهند با بچه های خود به زبان دیگری تکلم نمایند. با آنکه خود زبان فارسی را نمی توانند به خوبی حرف بزنند و حدود ۲۰ درصد از واژه های فارسی را که به کار می برند اشتباه است و ترجمه تحت الفظی ترکی به فارسی است ولی در صحبت به زبان فارسی غلط که آموزش غلطی نیز به فرزندان خود است اصرارمی وردزند.

سوال من اینجا این است زمانی که ما درس می خواندیم رسانه های جمعی با این گستره وجود نداشت و ما برای اولین بار در مدارسی با فارسی آشنا مس شدیم چگونه توانستیم فارسی را یاد بگیریم و پله به پله بالا برویم به نحوی که امروز در آموزش زبانهای خارجی خیلی راحت تر از یک زبانه چنین زبانهایی را یاد بگیریم. در زمان کنونی که رسانه های فارسی زبان تسلط کاملی در پر کردن وقت بچه ها دارند و کودکان به راحتی می توانند از این طریق زبان فارسی را یاد بگیرند چرا والدین ما بر تکلم به زبان غیر اصرار دارند؟

چند وقت پیش من با یکی از نوجوانان اقوام به زبان ترکی شروع به صحبت کردن کردم ولی او به زبان فارسی پاسخ من را داد، از او علت را علیرغم اینکه من بر تکلم به زبان ترکی اصرار می ورزم را سوال کردم. پاسخ من چنین بود : مادرم منو دعوا می کنه می گه لحجه پیدا می کنی. نکته جالا توج اینجاست که همین نوجوان با همسالان و دوستان خود که همه در خانه فارسی صحبت می کنند، به زبان ترکی حرف می زنند. در حالی که بچه ها می خواهند به زبان خود صحبت کنند مجبور به صحبت کردن به زبان دیگر هستند. کودکان ما بهتر از ما می فهمند آنها بر پاسداشت هویت خود تاکید دارند ولی والدین .......

سوال دیگری که جواب آن را نیافته ام این است ،کودکی که از بچگی زبان فارسی را یاد گرفته چگونه در اثر صحبت کردن به زبان مادری زبان دیگر را از یاد می برد یا به کلام مزخرفتر لهجه پیدا می کند مگر دیگرانی که زبان صحبت می کنند لهجه ندارند مگر داشتن لهجه باعث افت شخصیت می شود؟

کسانی که بتوانند مرا در پاسخ به این مشغله های ذهنی یاری دهند بر من منت نهاده اند.

2010-10-09T07:42:00.000-07:00

آداب و رسوم مردم خمیگان شهرستان رزن همدان -

http://advdghki.blogfa.com/

عروسیها

از زمانی که من به یاد دارم، قاعده عروسی کردن در روستای خمیگان به ترتیب زیر بود. اولا دختر همانند فرهنگ همه مردم ایران نقش زیادی در انتخاب نداشت و فقط می توانست اگر از ازدواج با پسری راضی نیست مخالفت کند. گاهی اگر مخالفت هم می کرد تحت فشارهای مختلف ناگزیر بود ازدواج را بپذیرد. چندین مورد از این نوع ازدواجها وجود داشت، دختر حتی سالها بعد از ازدواج از منزل شوهر فرار می کرد و ماهها در منزل پدرش بود ولی چاره دیگری نداشت و باید دوباره بازمی گشت. وقتی پسر جوانی به سن بلوغ و ازدواج می رسید، دختر دلخواه خود را پیدا می کرد و غالبا با مادر در رابطه با ازدواج با وی صحبت می کرد. مادرها خودشان هم در یافتن دختر برای پسرشان دخالت زیادی داشتند. خلاصه وقتی که پذیرفته می شد، ابتدا با خانواده دختر صحبتی می کردند و با پذیرش آنها موافقتهای اولیه گرفته می شد، صحبتهای اولیه هم انجام می گرفت و قرار های رسمی خواستگاری گذاشته می شد. در مراسم خواستگاری که معمولا شبی انجام می گرفت معمولا نزدیکان حداقل عمو، دایی، خاله و عمه و ریش سفیدان و بزرگان دو طرف دعوت می شدند. در این جلسه راجع به موارد مختلف صحبت می شد. مهریه یا کبین، باشلوق، خرج، جهیزیه وقت عروسی، و..... مهریه ها در زمان کودکی ما خیلی زیاد نبود. مثلا ۱۰۰ تومان یا ۲۰۰ تومان. باشلوق هم به همین ترتیب. خرج معمولا یک یا دو گونی بزرگ آرد، یک گوسفند، مقداری برنج، مقداری روغن، و... بود که در مجلس طرف عروس صرف مهمانیها می شد. باشلوق هم مقداری پول نقد بود که طرف داماد برای هزینه در عروسی به طرف عروس می داد. طرف عروس از جهیزیه فقط یخدانی را که در آن شیرینی، روغن زرد، تخم مرغ، اگیردک، اوفاق( نوعی نان لواش محلی زرد پخته شده باشیر و تخم مرغ) گردو، آجیل و .... تهیه می کرد و باقی جهیزیه به عهده داماد بود. علاوه بر این طرف عروس برای داماد یک دست لباس کامل، ساعت، حلقه عروسی، یک یا دودست لباس زیر، ساک، کیف پول، حوله و وسایل حمام و.... می خرید.

مجلس خواستگاری مجلسی بود که در آن معمولا بزرگان دو طرف در عرصه حرف جولانهایی می دادند. طرف عروس بالا می گرفت و طرف داماد تلاش می کرد که پایین بیاورد و متعادل شود و بالاخره بزرگ ها به توافق می رسیدند و همه توافقات نوشته می شد. بعد از آن دو طرف می رفتند تا خودشان را برای مراسم عروسی آماده کنند. عروسیها معمولا در فصل پاییز یا زمستان انجام می شد و عروسی در بهار و تابستان خیلی نادر انجام می گرفت. در دوره نامزدی اگر عیدی پیش می آمد، عروس و یا داماد با شال قرمز بالای پشت بام نزدیکانش می رفت و از روزن بام یک طرف شال را پایین می انداخت و به شالش پول یا چیز باارزش دیگری می بستند. همان قاعده ای که مرحوم شهریارهم از آن یاد می کند. آی نه گوزل قایدا دی شال ساللاماق، بی شالینا بایراملوقین باغلاماق.

اولین مرحله کار در شروع مراسم عروسی خرج چیکمک یا خرج کشیدن بود. یعنی طرف داماد خرج را آماده می کرد و بعد از هماهنگی زمان عروسی با طرف عروس اطلاع می داد که بزرگان آنها بروند و خرج را مطابق توافقات از منزل داماد به منزل عروس بیاورند. خرج که می آمد دو طرف عروسی برای درست کردن ذغال مورد نیاز در عروسی کوره ذغال درست می کردند و دود راه می انداختند.

عروسی بیشتر در منزل داماد بود و در طرف عروس کم رنگ تر بر گزار می شد. عروسیها سه روز طول می کشید. یک روز قوما صالاح بود یعنی فامیل ها برای شام دعوت می شدند. روز بعد صالاح عمومی بود که همه خانواده های روستا ظهر ناهار، شب شام و روز بعد ناهار دعوت می شدند. سرپرست خانوده ها مرد و زن دعوت می شدند. کسی که مردم را دعوت می کرد معمولا حمام چی روستا بود به اسم پسرها را پهلوی داماد برای شام و ناهار فرا می خواند. همه اقوام معمولا با خانواده دعوت می شدند. بعد از آخرین وعده غذا که عروس را آورده بودند شیرینی می انداختند و عروسی خاتمه پیدا می کرد. اما همان شب هم اقوام برای شام دعوت می شدند.

- اوغلان یغدی

- کرکن شامو

- حنا آپارماق

- حنا قاپماق

- حمام رفتن داماد

- کورکن پالتارو آپارماقو گیدیرماق

- نار آتماق

- عروس آوردن،

جزئیات مراسم خیلی مفصل است که بعدا می نویسم.

- عروس آوردن ( عروس را همواره با اسب می آوردند) آن وقتهایی که من به یاد دارم مرحوم مشهدی تقی پدر حاجی حسین آقا اسبی داشت که معمولا با آن اسب عروسها را می آوردند. به هنگام آمدن عروس به منزل داماد یکی از محرم های وی دست اورا می گرفتند که از اسب نیافتد. وقتی عروس به جلوی منزل داماد می رسید داماد پالتوی بر دوش به همراه ساقدوش و سولدوش و جوانان دیگر همراهش بالای پشت بام می رفت و یک انار یک، شاخه نبات و یک پرتقال از بالای سر عروس پرتاب می کرد. به هنگام آمدن عروس از منزل پدرش به منزل داماد غالبا درویش در مدح پیامبر، امام علی و سایر ائمه می خواند. ساز ودهل هم جای خودش را داشت. غالبا چوگورچی محمد حسن رزنی چوگور می زد و می خواند. تولان گل قادای آلام، تاقالا قیز قادای آلام.

وقتی عروس می خواست از اسب پیاده شود، یک کرسی زیر پایش می گذاشتند واو پیاده می شد. سپس پدر داماد اجازه می داد که عروس وارد شود. او را از زیر قرآن عبور می دادند، جلوی صورتش که با شال قرمز پوشیده بود، آینه می گرفتند، از بالای سرش سکه، نقل، پرتاب می کردند و شادی و هلهله کنان عروس را به اتاقش می بردند.

بازیهای ما در روستای خمیگان

عناوین بعضی از معروف ترین بازیهای ما در روستا به شرح ذیل بود. البته هریک از این بازیها شرح و تفصیلی دارد که در سر فرصت قابل عرضه هستند. اما باید خاطر نشان کنم که این بازیها در حقیقت به جای ورزشهای کنونی بودند که در آن زمانها زیاد رایج نبود و بخوبی ورزیدگی لازم را در جوانها ایجاد می کرد. گاهی مسابقات الاغ سواری، کشتیهای محلی و .....هم بود ولی این بازیها رایج تر بودند. بعد از این که فوتبال به روستا راه یافت این بازیها، حتی قمار هم که نوعی بازی با برد و باخت محسوب می شد بتدریج برچیده شدند.

۱- آتولما قریش:

۲- اوستان دیدی:

۳- گیزلن پاج:

۴- سالام:

۵- ده بیست:

۶- مرتع:

۷- ملا کولا ویردی:

۸- چلیک:

۹- برج درست کردن:

۱۰- حامام بیت بیت:

۱۱- چیک چیک

۱۲- گوزو باغلوجا

۱۳- شاه وزیر

۱۴- دوز - سه سنگی، ۱۲ سنگی، ۱۸ سنگی

2010-10-09T06:49:00.000-07:00

انتقاد از به کار بردن یک بیت شعر ترکی توسط عیسی جعفری نماینده بهار و کؤورنگ(کبودرآهنگ)در مجلس

Mehran Baharli on Thursday, October 7, 2010 at 11:11pm

انتقاد از به کاربردن عبارات غیرفارسی درمجلس

http://turkukbiz.wordpress.com/2010/10/07/%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d8%af-%d8%a7%d8%b2-%d8%a8%d9%87-%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b1%d8%af%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%ba%db%8c%d8%b1%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%af/

انتقاد از به کاربردن عبارات غیرفارسی درمجلس

نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی از به کار بردن عبارات غیر فارسی در پایان نطق پیش از دستور دیروز دو نماینده مجلس انتقاد کرد.

به نوشته «آرمان» به نقل از واحد مرکزی خبر، الیاس نادران در اخطار قانون اساسی در جلسه علنی دیروز مجلس، گفت: دو نفر از سخنرانان امروز در پایان نطق‌های خود از زبانی غیر از زبان فارسی استفاده کردند که این برخلاف اصل 15 قانون اساسی است که خط و زبان اصلی کشور را زبان فارسی اعلام کردند.

وی از هیات رئیسه مجلس خواست اگر از زبانی به غیر از زبان فارسی استفاده می‌شود در مجلس ترجمه آن برای ثبت در مذاکرات مجلس انجام شود.

سید شهاب‌الدین صدر که ریاست جلسه علنی را پس از لاریجانی برعهده داشت، در پاسخ به این نماینده گفت: همکاران در حد بیان شعری در دفاع از ارزش‌ها و نظام مطالبی را گفتند که مغایرتی با قانونی اساسی ندارد. وی با قرائت اصل 15 قانون اساسی اضافه کرد: اگر در آخر نطق‌های همکاران چنین مواردی وجود داشته باشد خلاف قانون اساسی نیست.

گونلوکلریم

http://siyamek.blogspot.com/2010/10/isa-ceferi-bahar-kovreng-turkce-ser.html

جمعه, اکتبر ۸, ۲۰۱۰

قرائت یک بیت شعر ترکی توسط عیسی جعفری نماینده بهار و کؤورنگ(کبودرآهنگ) در صحن مجلس و حواشی مربوطه!

عیسی جعفری نماینده شهرهای ترک بهار و کؤورنگ(کبودرآهنگ) چهارشنبه 14 مهر در نطق میان دستور از گسترش مصرف مواد مخدر صنعتی شدیدا انتقاد کرده که با فریادهای احسنت احسنت نمایندگان مواجه شده. همچنین در پایان نطق خود در حمایت از شیعیان بحرین یک بیت شعر ترکی قرائت کرده است:

از جانب تمام ملت ایران و بخصوص آذری زبان های عاشق ولایت، حمایت خود را از شیعیان مظلوم بحرین اعلام می كنم و خطاب به سران این كشورها می گویم:

بیز بنی فاطمه ییك ظلما اییلمز باشیمیز

جانیمیزدن گچروخ تا قالا سالیم دینیمیز

الیاس نادران قرائت شعر ترکی را تحمل نکرده و در اخطار قانون اساسی گفته:

بر اساس اصل 15 قانون اساسی نباید این دو نماینده در پایان نطق خود از زبان غیرفارسی استفاده می کردند... ‌هیات رئیسه باید توجه کند زبانی غیر از فارسی استفاده نشود و لااقل در این موارد ترجمه آن را برای ثبت در گزارش های مجلس منعکس کند.

سید شهاب الدین صدر هم جواب الیاس نادران را اینگونه داده است:

‌بر اساس اصل 15 قانون اساسی "زبان‏ و خط رسمی‏ و مشترک‏ مردم‏ ایران‏ فارسی‏ است‏. اسناد و مکاتبات‏ و متون‏ رسمی‏ و کتب‏ درسی‏ باید با این‏ زبان‏ و خط باشد ولی‏ استفاده‏ از زبانهای‏ محلی‏ و قومی‏ در مطبوعات‏ و رسانه‏ های‏ گروهی‏ و تدریس‏ ادبیات‏ آنها در مدارس‏، در کنار زبان‏ فارسی‏ آزاد است‏". بنابراین اگر در انتهای نطق نمایندگان گاهی اوقات در مدح اهل بیت و دفاع از ارزش های نظام ،‌عبارات یا اشعاری غیرفارسی گفته شود خلاف قانون اساسی نیست .

جالب اینجاست که خبرگزاری وزین! تابنک خبر مربوطه را که به واسطه آرمان از واحد مرکزی خبر گرفته، با حذف نام و شهر نمایندگان مربوطه منتشر کرده است. اصل خبر از واحد مرکزی خبر(قسمتهای حذف شده قرمز و پررنگ شده‌اند):

انتقاد از به کاربردن عبارات غیرفارسی درمجلسساعت خبر: 13:31 - تاريخ خبر: 14/07/1389

نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی از به کار بردن عبارات غیر فارسی در پایان نطق پیش از دستور دو نماینده مجلس انتقاد کرد .

به گزارش واحد مرکزی خبر، الیاس نادران در اخطار قانون اساسی در جلسه علنی امروز مجلس افزود: ‌بر اساس اصل 15 قانون اساسی نباید این دو نماینده در پایان نطق خود از زبان غیرفارسی استفاده می کردند .

وی گفت :‌هیات رئیسه باید توجه کند زبانی غیر از فارسی استفاده نشود و لااقل در این موارد ترجمه آن را برای ثبت در گزارش های مجلس منعکس کند.

سید شهاب الدین صدر که ریاست بخشی از جلسه علنی امروز مجلس را به عهده داشت ،‌در پاسخ گفت :‌بر اساس اصل 15 قانون اساسی "زبان‏ و خط رسمی‏ و مشترک‏ مردم‏ ایران‏ فارسی‏ است‏. اسناد و مکاتبات‏ و متون‏ رسمی‏ و کتب‏ درسی‏ باید با این‏ زبان‏ و خط باشد ولی‏ استفاده‏ از زبانهای‏ محلی‏ و قومی‏ در مطبوعات‏ و رسانه‏ های‏ گروهی‏ و تدریس‏ ادبیات‏ آنها در مدارس‏، در کنار زبان‏ فارسی‏ آزاد است‏" .

وی افزود:‌ بنابراین اگر در انتهای نطق نمایندگان گاهی اوقات در مدح اهل بیت و دفاع از ارزش های نظام ،‌عبارات یا اشعاری غیرفارسی گفته شود خلاف قانون اساسی نیست .

در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی ،‌عیسی جعفری و محمد رضا امیری نمایندگان مردم بهار و کهنوج در پایان نطق میان دستور خود عبارت و شعری غیر فارسی خواندند .
خبر مربوطه در تابناک:
انتقاد از به کاربردن عبارات غیرفارسی درمجلسكدخبر: ۱۲۴۱۳۲تاريخ: ۱۵ مهر ۱۳۸۹ - ۱۵:۲۷نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی از به کار بردن عبارات غیر فارسی در پایان نطق پیش از دستور دیروز دو نماینده مجلس انتقاد کرد.

به نوشته «آرمان» به نقل از واحد مرکزی خبر، الیاس نادران در اخطار قانون اساسی در جلسه علنی دیروز مجلس، گفت: دو نفر از سخنرانان امروز در پایان نطق‌های خود از زبانی غیر از زبان فارسی استفاده کردند که این برخلاف اصل 15 قانون اساسی است که خط و زبان اصلی کشور را زبان فارسی اعلام کردند.

وی از هیات رئیسه مجلس خواست اگر از زبانی به غیر از زبان فارسی استفاده می‌شود در مجلس ترجمه آن برای ثبت در مذاکرات مجلس انجام شود.

سید شهاب‌الدین صدر که ریاست جلسه علنی را پس از لاریجانی برعهده داشت، در پاسخ به این نماینده گفت: همکاران در حد بیان شعری در دفاع از ارزش‌ها و نظام مطالبی را گفتند که مغایرتی با قانونی اساسی ندارد. وی با قرائت اصل 15 قانون اساسی اضافه کرد: اگر در آخر نطق‌های همکاران چنین مواردی وجود داشته باشد خلاف قانون اساسی نیست.

یازار: سیامک

2010-09-09T15:30:00.001-07:00

مقاله تحقیقی ــ تحلیلی در مورد دو رگه هاي تورك و فارس

جمعي از فعالين دانشجویی حركت ملي آزربايجان جنوبي ـــ دانشگاهاي تهران ، قزوين ، همدان

اين مقاله تحليلي تحقيقي از جانب جمعي از دانشجويان فعال حركت ملي آزربايجان جنوبي ، از بين يكصد نفر از دانشجويان دو رگه اي كه از پدر و مادر دو مليتي تورك و فارس زاده شده اند ، با سئوالاتي محدود انجام پذيرفته است . اكثريت نفرات مورد تحقيق از دانشگاههاي تهران و تعدادي نيز از دانشگاههاي شهرهاي قزوين و همدان مورد تحقيق قرار گرفته اند .

مساله دو رگه هاي تورك و فارس از جمله مسائلي است كه متاسفانه تا كنون كمتر به آن پرداخته شده است ، هدف اصلي فعالين حركت ملي آزربايجان از اين تحقيق كه به صورت غير مستقيم از اين افراد انجام پذيرفته ، شناخت روحيات اجتماعي اين طيف و نوع نگرش سياسي آنها به فضاي سياسي موجود در كشوري كه اكنون ايران ناميده ميشود و نيز نوع نگرش آنها به حركت ملي آزربايجان جنوبي است .

در پي سئوالاتي كه از اين دانشجويان به عمل آمده به نتايجي رسيده ايم كه در ادامه ذكر ميشود :

1- تقريبا 70 درصد از كل اين دور گه ها تعلق خاطر بيشتري به طرف مادري از خود نشان داده و 30 درصد مابقي بيشتر طرف پدري را ارجح تر ميدانند .

2- 60 درصد از 30 درصدي كه طرف پدري را ارجح قرار ميدهند پدر فارس و مادر تورك بوده و بقيه بر عكس كساني هستند كه پدر تورك و مادر فارس دارند .

3- الف : 60 درصد از كساني كه مادر فارس دارند زبان توركي را اصلا نمي توانند تكلم كنند ، 40 درصد بقيه بعضي به سختي و بعضي نسبتا خوب ميتوانند توركي را صحبت كنند .

ب : 90 درصد از اين 60 درصد مادر فارس و پدر تورك اظهار ميكنند كه علي رغم اينكه نميتوانند توركي صحبت كنند اما توركي را متوجه مي شوند . و 10 درصد از اين 60 درصد كلا نه مي توانند به توركي صحبت كنند و نه اينكه متوجه مي شوند .

4- الف : 40 درصد از كساني كه مادر تورك و پدر فارس دارند زبان توركي را اصلا نمي توانند تكلم كنند و مابقي مي توانند زبان توركي را صحبت كنند .

ب : تقريبا 95 درصد از اين 40 درصد مادر تورك و پدر فارس ، اظهار مي كنند كه علي رغم اينكه نمي توانند به توركي صحبت كنند اما توركي را متوجه مي شوند و 5 درصد از اين 40 درصد كلا نه مي توانند به توركي تكلم كنند و نه اينكه متوجه مي شوند .

5 - الف : 30 درصد از مصاحبه شونده ها زياد تمايلي به مسائل سياسي نداشته اما 70 درصد به شدت تمايل به گرايشات سياسي دارند

ب : تقريبا 100 درصد از 30 درصدي كه تمايل به مسائل سياسي ندارند هيچ حساسيتي هم به زبان مادري ندارند و اينكه چه زباني بخواهد زبان رسمي كشور باشد برايشان اهميت زيادي ندارد . اكثر اين گروه بيشتر تمايل به گرايشات اقتصادي دارند تا سياسي و فرهنگي .

ج : اكثريت گروه 70 درصدي كه به گرايشات سياسي تمايل دارند نسبت به زبان رسمي كشور حساس هستند . در بين اين افراد 70 درصد از كساني كه مادر فارس دارند معتقدند كه زبان فارسي بايد زبان رسمي كشور باشد . 30 درصد بقيه زبان توركي را زبان قدرتمندتري از فارسي دانسته و معتقدند بايد توركي زبان رسمي كشور شود . اما در بين كساني كه پدر فارس و مادر تورك دارند 50 درصد معتقدند كه زبان رسمي بايد فارسي باشد و 50 درصد بقيه شديدا معتقدند كه زبان توركي قويتر از فارسي است و بايد زبان رسمي كشور باشد .

6 - الف : 20 درصد از كل مصاحبه شونده ها طبق گفته هاي خود از حركت ملي آزربايجان جنوبي اظهار بي اطلاعي مي كنند اما اكثريت يعني 80 درصد ما بقي در جريان حوادث موجود در آزربايجان هستند . اما شناخت بيشتر آنها از حركت ملي آزربايجان نسبتا سطحي است .

ب : 20 درصد از كل مصاحبه شونده ها از اينكه آزربايجان مستقل شود يا نه ، اظهار بي تفاوتي مي كنند 50 درصد شديدا مخالف استقلال آزربايجان هستند و 30 درصد شديدا موافق استقلال آزربايجان جنوبي مي باشند .

7- 60 درصد از كل مصاحبه شونده ها از تكلم به زبان توركي براي اينكه مورد تمسخر جامعه فارس زبان قرار نگيرند خجالت مي كشند و به مساله توهين و تحقير از سوي فارسها به نوعي مستقيم يا غير مستقيم اشاره ميكنند . اما 40 درصد ما بقي تكلم به زبان توركي را افتخار مي دانند و اهميتي به تمسخر و توهينهاي نژاد پرستانه ديگران نمي دهند .

8- 70 درصد از كل مصاحبه شوندگان اطلاعاتي كه در مورد تاريخ آزربايجان دارند ، همان تاريخهاي تحريف شده اي است كه در مدارس خوانده اند و هيچ اطلاعي از كتابهاي تاريخي موثق در مورد آزربايجان ندارند . 30 درصد بقيه از كتابهاي تاريخي موثق و درست در مورد آزربايجان بهره مند شده اند و جالب است بدانيد اكثريت همين افراد يا خواستار رسمي شدن زبان توركي يا حتي خواستار استقلال آزربايجان جنوبي هستند .

در همين باب لازم به ذكر است بگوييم به هر يك از اين دوستان كتاب تاريخي موثق و درست از تاريخ درخشان ملت آزربايجان از سوي فعالين ملي اهدا گرديد و قرار بر اين است در آينده نوع تغيير نگرش اين افراد را دوباره مورد سئوال قرار دهيم تا مشخص شود تاريخ درست و نيز اطلاعات درست سياسي چقدر مي تواند در جذب آنها به سياست حركت ملي تاثير گذار باشد .

9- 30 درصد از كل مصاحبه شوند ها تمايلات شديد فاشيستي و پان فارسيسمي دارند كه اكثريت اين گروه از كساني است كه مادر فارس و پدر تورك دارند .

قسمت تحليلي :

در تحليل گزينه هاي 1 تا 8 و عدم تمايل بعضي از اين افراد به فرهنگ و زبان توركي ، مي توان رد پاي سياست شوم آسيملاسيون فرهنگي را به وضوح مشاهده كرد ، سياستي كه خوشبختانه با قدرتمند تر شدن حركت ملي آزربايجان مي توان گفت كه در شهرهاي غير نزديك به مناطق فارس نشين در سالهاي اخير تقريبا به شكست كلي رسيده و در مناطقي مثل تهران نيز حركت ملي شديدا در حال گسترش بوده و شاهد شكست اين سياست شوم در اين مناطق هم به عينه هستيم اما باز نياز به فعاليت و تحرك بيشتري داريم .

اما گزينه 9 را ميتوان در ادامه سياست آسيملاسيون و تبديل آن به تفكر راسيسمي ، بيشتر باز كرد . و ريشه هاي آن را جستجو كرده و خشكاند .

در بين تقريبا 30 درصدي كه تمايل به تفكرات راسيسمي و پان فارسيستي دارند نقش حاكميت و رسانه هاي حامي حكومت و نيز رسانه هاي خارجي مثل بي بي سي ، صداي آمريكا و شبكه هاي ديگر نقشي پر رنگتر داشته و كوشش مي كنند از احساسات طيف دو رگه سوء استفاده كرده و آنها را در گمراهي و مرضي به نام تفكر فاشيستي قرار داده و به مقاصد خود برسند . پروژه آنها براي تحت تاثير قرار دادن اين قشر ، ايجاد فضاي وحشت از جدايي آزربايجان و به تبع آن جدايي اين قشر از خانواده هاي خود در مناطق تورك نشين است . بيشتر اين افراد تحت تاثير اين رسانه هاي مغرض اطلاعي دقيق از حركت ملي و مستقل آزربايجان ندارند در واقع به آنها طوري القا ميشود كه مثلا گرداندگان حركت ملي آزربايجان افرادي خشن ، ضد فارس و به دروغ فاشيسم هستند و با استقلال آزربايجان ، آنها هيچ ارتباطي با جامعه آزربايجان جنوبي نخواهند داشت . ((اما در مقابل اين سياست كثيف راسيسم ، حركت بايد روشنگري كرده و فضاي بعد از استقلال آزربايجان را نوعي فضاي آزاد براي هر طيفي نشان دهد ، كاري كه ما با اين گروه 100 نفره انجام داده و به آنها تفهيم كرديم كه بعد از استقلال آزربايجان هم ميتوانند با آرام شدن مرزها به راحتي با اقوام خود در ارتباط باشند و حداقل در مورد اين گروه 100 نفري جواب مثبتي نيز دريافت كرديم . ))

اتفاقا يكي از دلايلي كه ما معتقديم استعمارگران خارجي بر روي اين طيف سرمايه گذاري مي كنند ورود شخصيتي مثل آقاي موسوي در جريان انتخابات و حمايت همين رسانه هاي غربي از ايشان بود در واقع مي توان گفت آنها با اسم آزربايجاني بودن آقاي موسوي هم مي توانستند جامعه آزربايجان را به دنبال خود بكشند و هم اينكه چون ميدانستند اين فرد ف خانمي غير تورك و فرزنداني فارس دارند قطعا جزء آن دسته از كساني هستند كه از استقلال آزربايجان وحشت داشته و نيز جزء كساني هستند كه تمايلات پان ايرانيستي دارند بنابراين بدين وسيله با يك تير دو نشان ميزدند و همچنان تفكرات فارس راسيسمي را كه از زمان حكومت رضا شاه براين كشور غالب كرده اند را ادامه ميدادند . همچنان هست قضيه سيد علي خامنه اي

اما حركت ملي آزربايجان بايد با سياستهاي درست و روشنگرانه در مورد حقانيت اين حركت و تشريح نوع استقلال آزربايجان و نيز وحشت زدايي به خصوص در مورد اين طيف گام بردارد . بايد در مقابل تبليغات مسموم پان فارسها جنبه مدرن و مدني بودن حركت ملي آزربايجان و نيز جنبه انساني بودن حركت را نشان داده و اينكه بعد از استقلال آزربايجان مي توان در كنار كشور ايران به صورت همسايه و دوست زيست ، به شرط اينكه در جغرافياي فارسها هم حكومتي مردمي ، نه وابسته به دول چپاولگر موجود باشد همين سياست ميتواند جامعه فارس را هم به خود آورده و دست استعمار خارجي را با استقلال خود در كنار كشور مستقل آزربايجان جنوبي كوتاه كند چرا كه آنها امروزه فقط عروسك استعمار بوده و هيچ استقلال راَيي هم ندارند .

حركت ملي آزربايجان به هيچ وجه دشمن ملت فارس نبوده و نخواهد بود و تنها دشمن ما تفكر فارس راسيستي است كه ريشه هاي اين تفكر كثيف را در خارج بيشتر از داخل ايران مشاهده مي كنيم .

در پايان متذكر مي شويم كه اين مقاله تنها مختصري از تحقيق انجام يافته در اين مورد است و در آينده سعي ميشود تحقيقات انجام يافته در اين مورد با جزئيات كامل به صورت كتابچه اي كامل در اختيار خوانندگان قرار داده شود .

جمعي از فعالين دانشجویی حركت ملي آزربايجان جنوبي ـــ دانشگاهاي تهران ، قزوين ، همدان

15/6/1389 ( ه – ش )

2010-09-01T20:25:00.000-07:00

شكنجه مدير نشريه تركي دانشگاه همدان

http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5966402,00.html

شکنجه فعالان مدنی در زندان اردبیل • گفت و گو با وکیل یونس سلیمانی
حال عمومی یونس سلیمانی مدیر مسئول سابق نشریه دانشجویی "ایلدیریم" دانشگاه بوعلی سینای همدان وخیم است. نقی محمودی وکیل یونس سلیمانی در گفت و گو با دویچه‌وله از شکنجه موکلش در زندان اردبیل می‌گوید.
در حالی که هفته گذشته، سازمان ملل متحد با انتشار بیانیه‌ای نسبت به نادیده گرفته شدن حقوق اقلیت‌های قومی و دینی در ایران هشدار داده بود، خبر می‌رسد فعالان مدنی در آذربایجان شکنجه شده‌اند. حال عمومی یونس سلیمانی وخیم است. یونس سلیمانی مدیر مسئول سابق نشریه دانشجویی "ایلدیریم" دانشگاه بوعلی سینای همدان و فعال دانشجویی آذربایجانی با دادن شوک الکتریکی در بازداشتگاه اداره اطلاعات تبریز شکنجه و دچار ناراحتی قلبی شده است. نقی محمودی وکیل یونس سلیمانی در گفت و گو با دویچه‌وله از وضعیت موکلش می‌گوید.

دویچه‌وله: موکل شما، آقایان یونس کجا و به چه جرمی بازداشت شدهاند؟

نقی محمودی: در اردبیل دستگیر شدهاند و به اداره ی اطلاعات تبریز منتقل شدند.

آیا تاکنون توانسته‌اید با موکلتان ملاقاتی داشته باشید و اطلاع دارید که ایشان در حال حاضر در چه وضعیتی هستند؟

یونس سلیمانیمن یک بار ایشان را ملاقات کردهام.در دیداری که من با آقای سلیمانی در زندان تبریز داشتم، ایشان عین این گفته ها را با من در میان گذاشتند و گفتند که در اثر شکنجههای وارده سه بار سکته کرده اند، به ایشان شوک الکتریکی وارده کرده اند و در اثر همین شکنجه، چندین بار از هوش رفته اند و به بیمارستان منتقل شده اند.

بر همین اساس، در زمان تقدیم وکالتنامه به قاضی مربوطه، کل پرونده ی پزشکی ایشان را نیز ضمیمه ی وکالتنامه کردم و در لایحهای به وضعیت جسمی ایشان اشاره کردم و نوشتم که ایشان از لحاظ جسمی، دچار بیماریهای متعددی هستند و نیاز به مراقبت ویژه دارند و اینکه از هرگونه رفتار خشن با ایشان اجتناب بورزند.

اما متأسفانه به این لایحه توجه نشده و پس از آن رفتارهای شدیدی با ایشان صورت گرفته است.

یکی از اتهاماتی که این روزها فعالین مدنی دستگیرشده در مناطقی مانند بلوچستان، خوزستان، آذربایجان و کردستان با آن مواجهاند، اتهام تجزیه طلبی است. یعنی اگر در تهران و جاهای دیگر، عنوانهای شایع برای اتهامها تشویش اذهان عمومی، نشر اکاذیب و… است، در این مناطق، اتهام تجزیه طلبی نیز در مورد این فعالین به کار میرود. دستکم در مورد موکل خودتان، میتوانید توضیح بدهید که این اتهام تا چه حد با فعالیتهای مدنی و سیاسی ایشان ارتباط دارد؟

ذکر این نکته ضرورت دارد که کل فعالین مدنی و فرهنگی در آذربایجان، هیچگاه مبارزه ی مسلحانه و رفتار خشونت آمیز نداشته اند. رفتارهای این فعالین مدنی و مطالباتشان در چهارچوب قانون اساسی بوده است. به همین خاطر، اتهام تجزیه طلبی در مورد این فعالین اتهام درستی نیست.

از سوی دیگر، اگر این اتهام به عنوان یک اتهام خاص وارد بشود، بازهم درست نیست. چرا که فعالین آذربایجانی حقوق ابتدایی خودشان را مطالبه میکنند. وقتی آنان حقوق ابتداییشان را که اجرای اصول ۱۵ و ۱۹ قانون اساسی و رسیدگی به وضعیت اقتصادی و اجتماعی شهرهای آذربایجان است مطالبه میکنند، اطلاق تجزیه‌طلبی به رفتارهای این افراد جایی ندارد.

کما اینکه در آذربایجان محدودیتها و محرومیتهای زیادی وجود دارد و به این منطقه از نظر جغرافیایی و اقتصادی واقعاً رسیدگی نمیشود. به همین خاطر، من اتهام تجزیه طلبی را اتهام نادرستی میدانم.

هفته‌ی گذشته سازمان ملل بیانیه‌ای منتشر کرده و در آن در ارتباط با از بین رفتن حقوق اقلیت‌های قومی و مذهبی هشدار داده بود. شما نیز در صحبتهایتان به محدودیتها و محرومیتهای جغرافیایی اشاره کردید. به عنوان یک وکیل که دفاع از پرونده ی فعالین مدنی و سیاسی را بر عهده دارید، فکر میکنید شرایط فعالین سیاسی و مدنی که در شهرستانها زندانی هستند، با تهران تفاوت دارد؟ چون برخی اخبار حاکی از آن است که رفتار با این زندانیان در شهرستانها خشن‌تر از تهران است.

دقیقاً همین‌طور است و متأسفانه رسانه‌ها و سایتهای مرکزگرا، هیچگاه در مورد فعالین شهرستانها مطلبی را درج نمیکنند. یعنی وضعیت زندانیان سیاسی در کل شهرستانها و همچنین در آذربایجان، در هاله ای از ابهام و دقیقتر بخواهیم بگوییم، در یک بایکوت خبری قرار گرفته است.

حسین کرمانی
تحریریه: فرید وحیدی

2010-08-24T13:28:00.000-07:00

كؤوره نگ `ده ن باياتيلار (همه دان- آزره ربايجان)
Kövrǝngdǝn Bayatılar Hǝmǝdan Azǝrbaycan
ترانه هاي تركي از كبودرآهنگ (همدان- آزربايجان)

http://hemedan-az.blogspot.com/

باياتيلارين كوروشه ايچينده كي عره ب و لاتين اليفبالاريندا اؤلچون (ايستاندارد) توركجه له ري، سؤزوموز طره فينده ن آرتيريلميشدير. مئهران باهارلي

-----------------------------------------
از ترانه‌های گاه‌گدار مادرم

فریاد ناصری
شاعر
همدان- کبودراهنگ

http://www.google.com/profiles/faryad.naseri

دوستان تفاوت لهجه را در مورد شعرهای عامیانه از یاد نبرید. معیاری اگر باشد در شعرهای عامیانه، یکیش همین تفاوت رنگ‌ها و لحن‌هاست. بله داشتن معیار مهم است اما زنده بودن و پویایی در حفظ همین تفاوت‌هاست. این‌که "گلیر" در لهجه‌ای که این شعر را سینه به سینه آورده "گلی" شده، یا "یاریمین" را "یاروموی" کرده است، همان تفاوت است. کاری به درست و غلط روند این متفاوت شدن ندارم. این شعرها جایی که من هستم این‌طور خوانده می‌شوند. حالا شاید با هزار دلیل تاریخی و زبان‌شناسانه شما ثابت کنید که این لهجه غلط است و نباید باشد و باید به معیار برگردیم. اما یک سوال، سعی در یک‌دست کردن امور تحت عنوان معیار چه نامی می‌تواند داشته باشد؟

----------------------

بولاغ باشو بوز باقلار [بولاق باشي بوز باغلارBulaq başı buz bağlar ]
دورد دورو یارپوز باقلار [دؤرد دؤورو يارپيز باغلارDörd dövrü yarpız bağlar ]
اوغلان قیزی دردیندن [اوغلان قيزين دردينده نOğlan qızın dǝrdindǝn ]
یاراسونا دوز باقلار [ياراسينا دوز باغلارYarasına duz bağlar ]

برگردان:

زمستان‌ها یخ می‌بندد
بهارها، دسته دسته پونه
چشمه‌ای که می‌جوشد
پسر جوان هم از درد عشق‌اش
نمک به زخم می‌بندد

----------------------

سو گلی ایلان دیلی [سو گلير ايلان ديليSu gǝlir ilan dili ]
گؤل بخچن گؤل‌لندیری [گؤل باخچاني گول.له نديريرGöl baxçanı güllǝndiriri ]
یاروموی شیرین دیلی [ياريمين شيرين ديليYârımın şirin dili ]
دیل سیزی دیل‌‌لندیری [ديلسيزله ري ديلله نديريرDilsizlǝri dillǝndirir ]

برگردان:

آب‌ها چون زبان مار می‌آیند و
باغ و باغچه‌ها را به گل می‌اندازند
زبان شیرینی که یار من دارد
لال هم که باشی
صدایت را در می‌آورد!

----------------------

سو گلی آخ ‌ماقونان [سو گلير آخماغينانSu gǝlir axmağınan ]
داش قه‌ین ییخ ماقونان [داش قاياني ييخماغينانDaş qayanı yıxmağınan ]
یار یاردان نئجه دویسو [يار ياردان نئجه دويسونYar yardan necǝ doysun ]
دال‌دادان باخ ماقونان [دالدادان باخماغينان؟Daldadan baxmağınan ]

برگردان:

آب‌ها، با شتاب می‌آیند و
سنگ و صخره‌ها را به‌هم می‌زنند
عاشق،
چطور سیر شود از یارش
به دزدیده نگاه کردن‌ها؟

----------------------

بولاغ باشوندا دورما [بولاق باشيندا دورما!Bulaq başında durma ]
بولاغو بولاندورما [بولاغي بولانديرما!Bulağı bulandırma ]
آدام اولو قان دوشو [آدام اؤله ر قان دوشه رAdam ölǝr qan düşǝr ]
گؤزلری دولاندورما [گؤزله رين دولانديرما!Gözlǝrin dolandırma ]

برگردان:

بر سر چشمه نایست
چشمه را به‌هم نزن
خون به پا می‌شود آخر
این‌قدر، چشم‌هایت را نچرخان

----------------------

بو کوچه دار اولایدو [بو كوچه دار اولايديBu küçǝ dar olaydı ]
او گلن یار اولایدو [او گله ن يار اولايديO gǝlǝn yâr olarydı ]
ایکی‌میزه بیر کوینک [ايكيميزه بير كؤينه كİkimizǝ bir köynǝk ]
یخه‌سی دار اولایدو [ياخاسي دار اولايديYaxası dar olaydı ]

برگردان:

کاش این کوچه تنگ بود و
آن‌که می‌آید تو بودی ای یار!
پیراهنی
به تن هر دوتامان
با یقه‌ای تنگ
تنگ‌تر حتا از حلقه‌ی یک دار!

----------------------

کهلیگی پیچاخلادوم [ككلييي پيچاقلاديمKǝkliyi piçaqladım ]
توکونو ساچاخلادوم [توكونو ساچاقلاديمTükünü saçaqladım ]
یوخوددا گوردوم یارو [يوخودا گؤردوم ياريYuxuda gördüm yarı ]
یئرینی قوجاخلادوم [يئريني قوجاقلاديمYerini qucaqladım ]

برگردان:

کارد بر فرشی کبکی‌‌ام نهادم و
رشته رشته موهای‌اش را بافتم
آه! خواب یار را دیدم و
جای خالی‌اش را بغل کردم.

----------------------

اوغلان آدوی ممّدی [اوغلان آدين ممه د`ديرOğlan adın Mǝmǝddir ]
ممه‌لر دولو قندی [ممه له ر دولو قندديرMǝmǝlǝr dolu qǝnddir ]
بیر ال‌دادام جانوی‌چو [بير ال دادام جانين اوچونBir ǝl dadam canın üçün ]
اورگ، اورگه بندی [اوره ك اوره يه بندديرÜrǝk ürǝyǝ bǝnddir ]

ای پسر! به نام‌ات که محمد است
به این سینه‌ها که پر از قندند
به‌جان تنها برادرم
دل‌ام اسیرت شده است.

----------------------

اوغلان آدوی دی‌گینن [اوغلان آدين دئگينه نOğlan adın deginǝn ]
وئریم ریحان یی‌گینن [وئريم رئيحان يئگينه نVerim reyhan yeginǝn ]
بابای اوودن گئدنده [بابان ائوده ن گئده ندهBaban evdǝn gedǝndǝ ]
تئز گل منه دی‌گینن [تئز گل منه دئگينه نTez gǝl mǝnǝ deginǝn ]

برگردان:

پسرجان! نام‌ات را به من بگو
تا کمی ریحان، در دهان‌ات بگذارم
پدرت که از خانه می‌رود
زود
زود خبر کن مرا

2010-03-14T13:30:00.001-07:00

شعري از ازندريان- همدان آزربايجان: ازه نده ريان`دان (همه دان-آزه ربايجان) توركجه بير قوشوق:

آي سني كي ياتميشه ي- ياتما دور آللانميشه ي

سايين ح. ا. ازندرياني`يه قوشوغون سسلي فايليني تامين و اونو يازييا كؤچوره ركه ن بير سيرا آنلاشيلماز كلمه له رين چؤزومونه ائتدييي كؤمه ك اوچون شوكرانلاريمي سونورام. مئهران باهارلي

قوشوغا قولاق آسماق اوچون آشاغيدالي ايزله يه تيخلايين:

http://www.box.net/shared/2a0t3hyzod

آي سني كي ياتميشه ي
ياتما دور آللانميشه ي
گئديب اليينه ن زمان
عؤمرئ گئچيرتدين يامان
دونياده هئش گزمه دين
ياخچئ يامان گؤرمه دين
ايندئ كئ فورصه تين يوخ
قولاخ وئر-و ديمه يوخ
باش وور منيم كنديمه
[من اورئمئ سيندئمه]
گل تا گؤره ن كنديمي
اه يري چه وه ل بختينئ
بير كند واريم بئهئشتدئ
بئهئشت يانينده هئشدئ
شهر يوخئ شهردار وارئ
يول يوخئ مئيدان وارئ
باغ يوخئ بوغبان وارئ
بو بيججه نئ دوز ديره م
خودايه ايمان وارئ
اؤزون گره ك گؤزلويه ي
يئماخ يولئ باغلييه ي
اه يرئ گئده ي يئميشه ي
دوز گئده ي آللانميشه ي
ايندي گؤره م نه جوره ي؟
بير بئله زاد گؤرميشه ي؟
هئش يئرده ائشيتميشه ي؟
گنه بولار ياخچيدئ
بو سؤزله ريم دادليدئ
بير عئدده واردئ اه ي واي
اولارده ن آغله هاي هاي
اذان سسي چيخه نده
مچچيده اوزانيلله ر
هر نه ده اوسسون اولمه ز
باش صفي چي گئديلله ر
[او وقت؟ گه باخ چؤلونه]
گئديبدئ خخ يئرينه
بير قريش ايككي ارشين
گووهان ساليب بو يانه
سن دييره ين حاجيدئ
زار اولماقده ن عاريدي
جينس اگه ر آله ي اوننه ن
گومان واريم پيس يانه ن
خورد ائلير چئك حئسابي
[يارئ فييئننه ن سالي]
يالان دييئم لال اولئم
درده گئرئفتار اولئم
دييه ر اوشاخله ر منه
ساغ باشئ سققئزله مه
خطه ر يولئ گؤزله مه
قئزئل ديلين دولاتمه
گؤي باشه قان بوله تمه
تيك يئره سن گؤزله رين
گئت گل-و باغله ديلين
اثه ر يوخئ سؤزله رين
آچچئ ائله وئرديي
نمه ديييم كي اولمير
نمه ائليم كي اولمير
باشده ن بو فئكر اوتئرمير
[سؤگيشه؟ ياغلئيه م من]
سؤزله ريمئ ديره م من
عاقئل اولوب ديريلوخ
آره له ره آيرئلوخ
بيربيريينه ن اوتاينه ك
طايئفه ده ن دولاينه ك
[توتمورك ال؟ آتاني]
ايسته ميره ك آنانئ
قوجاخليره ك دونيانئ
يئنگه اولان دونيانئ
ايسه ك اوله ك بافرهنگ
پيشره فتينه ن هماهه نگ
بيججه يه دير يئ دونئ
گؤي اوته دير جوونه
خولييه دير ديوونه
ديره م حالين نه جوردئ
دييه ر كي مئرسي خوبدئ
اولوبدئ اون بئش ياشئ
فارسي دييه ر قارداشي
توركي دييه ر بيلميره م
ايسته ميره م ده بيله م
توركيده ن آجوغوم وار
فارسييه خوشلوغئم وار
حئيف حئيف كي ديليم قيسسه دئ
ائششه گه سؤز پئسته دئ
[آينه مه ز او ائششه دئ]
[دييه ر يارو ائششه دئ]
كاشكي ائيله بو اولسئن
آيري زاده چاتمه سين
تاززه چاتئب ائوله ره
ايش دوشوب آروادله ره
ديييب بونئ كارشئناس
سن ده اونه قولاغ آس
يئماغيزي دؤنده رين
ديريليگي آيرئ ائدين
تورش آشئ ميكروب وارئ
[ائسپاگئتي قئيديرين]
آججي چايئ ايش كي قند
وورئر بده نه مين فند
ياغ يئمييه ي بوغئلله ين
[اول؟ آقشام اؤله ين]
آز هئي غذايه دوز سپ
[فقه ط يئ و كئرين؟ چك]
داوار اتي آز آلون
هفته ده بير بالوخ ييئن
اوننه ن سورا يازوغه ي
گره ك سوسيس گمميره ك
دانيشمييه ك آغلييه ك
آغلامييه ك آنقيره ك
هر نه ديييم توكه نمه ز
ديليم گنه دولاممه ز
پيس گيرميشه ك بلايه
قورخه م دوشه ك خلايه
هر جور گلير اؤلچيره ك
رسم-و روسوم دئيشيره ك
قورتاريره م باغيشلين
دالين سورا دانيشميم

2010-03-11T10:31:00.000-08:00

امار قوميتي همدان

http://hamedanli.blogspot.com/

همدان باجمعيتي بالغ بر يك ميليون وهفتصد وده هزار نفر داراي 9 شهرستان به نامهاي همدان ملاير تويسركان نهاوند كبودراهنگ بهار رزن فامنين و اسد اباد مي باشد
همدان داراي دوبخش (بخش مركزي وبخش شراء )
ملاير داراي چهاربخش ( مركزي وجوكار و سامن و زند )
نهاوند داراي چهار بخش ( مركزي و.گيان و زرين دشت وخزل)
تويسركان داراي دوبخش (مركزي وقلقل رود)
كبودراهنگ داراي سه بخش ( مركزي و گل تپه وشيرين سو )
رزن داراي سه بخش (مركزي و درجزين وسرد رود)
بهار داراي سه بخش( مركزي وصالح اباد ولالجين)
فامنين داراي دو بخش( مركزي وپيشخور )
اسد اباد فقط داراي يك بخش مركزي ميباشد
در اين ميان شهرستانهاي بهار وكبودراهنگ ورزن وفامنين به طور كامل تورك زبان ميباشند
شهرستان كبودر اهنگ(150هزارنفر ) داراي اكثريت جمعيتي ترك زبان ميباشد اما كردها هم در 8 روستا در منطقه مهربان زندگي ميكنند
شهرستان رزن(130هزارنفر) داراي جمعيتي كاملا تركزبان ميباشد
شهرستان بهار(130هزارنفر)داراي اكثريت جمعيتي ترك زبان ميباشد اما كرد ها ولكها هم در 6روستاي اين شهرستان زندگي ميكنند
شهرستان فامنين (70هزارنفر)هم داراي جمعيتي كاملا ترك زبان مي باشد
درشهرستان همدان(550هزارنفر) در بخش مركزي شهر همدان اكثريت جمعيتي ترك به همراه اقليت فارس وكرد (خيلي كم) زندگي ميكنند
اكثريت روستاهاي اطراف شهر همدان ترك زبان ميباشند
مردم شهر جورقان به زبان تركي صحبت ميكنند
مردم شهر مريانج به زبان فارسي صحبت ميكنند
مردم شهر قهاوند نيز به به زبان تركي صحبت ميكنند
مردم بخش شراء به طور كامل ترك زبان هستند
(به طور كلي 65% جمعبت شهرستان همدان را تركها و30%فارسها و5% را كردها ولرها تشكيل ميدهند )

در شهرستان ملاير(290هزار) بخش هاي مركزي( شامل شهر ملاير وروستاهاي اطراف) وبخش سامن وشهر جوكار به زبان لري صحبت ميكنند
اما مردم شهرازندريان ودهستان هاي ترك غربي وترك شرقي وكليه روستاها در مسير جاده ملاير به همدان ترك زبان هستند(70% جمعيت شهرستان ملاير را لرها و30% را تركها تشكيل ميدهند )
شهرستان نهاوند (180هزارنفر)داراي اكثريت قوميتي لر ميباشد امادر آن چندين روستاي لك وكرد زبان هم وجود دارد
شهرستان تويسركان (110هزارنفر)داراي اكثريت قوميتي لر مي باشد اما تركها هم در چندين روستا (9روستا) ساكن هستند

شهرستان اسد اباد (100هزارنفر ) جمعيت ناهمگوني از كردهاو تركها ولكها وفارسها را در خود جاي داده است
اما به طور كلي فارسها (كردها وتركهاي فارس شده) در مركز شهر اسد اباد ساكن هستند
كردها در جنوب وغرب شهرستان و در مناطق هم مرز با كرمانشاه ساكن هستند
تركها هم در در 42 روستا در مناطق هم مرز با شهرستان سنقر وشهرستان بهار ساكن هستند
(50% شهرستان اسد اباد را كردها 40% را تركها و 10% را فارسها تشكيل ميدهند )

با توجه به جمعيت هاي ذكر شده
جمعيت تركها 960 هزار نفر (57%)
جمعيت لرها ولك ها 500 هزار نفر (28%)
جمعيت فارسها 200 هزار نفر(12%)
جمعيت كردها 60 هزار نفر( 3%)

2010-03-02T08:23:00.000-08:00

لغو پروانه تنها نشريه تركي-فارسي استان همدان آزربايجان توسط هئيت نظارت بر مطبوعات

اعتماد» توقيف و «ايراندخت» لغو مجوز شد

خبرگزاري فارس: هيئت نظارت بر مطبوعات در جلسه امروز خود روزنامه «اعتماد» را توقيف و هفته‌نامه «ايراندخت» را لغو مجوز کرد.

به گزارش خبرنگار اجتماعي فارس، هيئت نظارت بر مطبوعات در جلسه امروز خود روزنامه اعتماد را توقيف كرد.
هيئت نظارت بر مطبوعات در جلسه امروز خود ضمن اعطاي مجوز به 30 نشريه تخصصي و استاني پروانه هفته‌نامه سراسري "ايراندخت " و نشريه استاني "سينا " را لغو کرد و روزنامه "اعتماد " را توقيف و پرونده آن را به دستگاه قضايي ارسال مي‌کند.

*لغو پروانه نشريات "ايراندخت " و "سينا "

هيئت نظارت بر مطبوعات با استناد به تبصره ماده 11 قانون مطبوعات و با توجه به فقدان شرايط مندرج در بند 6 ماده 9 قانون مطبوعات يعني "پايبندي و التزام عملي به قانون اساسي " اقدام به لغو پروانه نشريه "ايراندخت " و نشريه "سينا " متعلق به استان همدان کرد.

هيئت نظارت بر مطبوعات همچنين به استناد ماده 6 قانون مطبوعات "تخلف از حدود مطبوعات "، روزنامه "اعتماد " را به دليل تکرار و اصرار بر تخلفات قانوني، توقيف و پرونده آن را به قوه قضائيه ارسال مي‌کند.

در ماده ۶ قانون مطبوعات‌ آمده است:
نشریات جز درمورد اخلال به مبانی و احکام اسلام و حقوق عمومی و خصوصی که دراین فصل مشخص می شوند آزادند:
۱. نشر مطالب الحادی و مخالف موازین اسلامی و ترویج مطالبی که به اساس جمهوری اسلامی لطمه وارد کند.
۲. اشاعه فحشا ومنکرات و انتشار عکس ها و تصاویر و مطالب خلاف عفت عمومی.
٣. تبلیغ و ترویج اسراف و تبذیر.
۴. ایجاد اختلاف مابین اقشار جامعه، به ویژه ازطریق طرح مسائل نژادی و قومی.
۵. تحریص و تشویق افراد و گروهها به ارتکاب اعمالی علیه امنیت، حیثیت و منافع جمهوری اسلامی ایران در داخل یا خارج .
۶. فاش نمودن وانتشار اسناد و دستورها و مسایل محرمانه، اسرار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، نقشه و استحکامات نظامی، انتشار مذاکرات غیرعلنی مجلس شورای اسلامی ومحاکم غیرعلنی دادگستری و تحقیقات مراجع قضایی بدون مجوز قانونی.
۷. اهانت به دین مبین اسلام و مقدسات آن و همچنین اهانت به مقام معظم رهبری و مراجع مسلم تقلید.
٨. افترابه مقامات، نهادها، ارگانها و هریک از افراد کشور و توهین به اشخاص حقیقی و حقوقی که حرمت شرعی دارند، اگر چه از طریق انتشار عکس یا کاریکاتور باشد.
۹. سرقتهای ادبی و همچنین نقل مطالب از مطبوعات و احزاب و گروههای منحرف و مخالف اسلام( داخلی و خارجی) بنحوی که تبلیغ از آنها باشد.(حدود موارد فوق را آیین نامه مشخص می کند)
تبصره ـ سرقت ادبی عبارت است از نسبت دادن عمدی تمام یا بخش قابل توجهی از آثار و نوشته های دیگران به خود یا غیر، ولو بصورت ترجمه.
۱۰. استفاده ابزاری از افراد (اعم از زن و مرد) درتصاویر ومحتوا، تحقیر و توهین به جنس زن، تبلیغ تشریفات وتجملات نامشروع و غیرقانونی، طرح مطالب موجب تضاد میان زن و مرد از طریق دفاع غیر شرعی از حقوق آنان.
تبصره ـ متخلف از موارد مندرج دراین ماده مستوجب مجازاتهای مقرر درماده ۶۹٨ قانون مجازات اسلامی خواهد بود و درصورت اصرار مستوجب تشدید مجازات و لغو پروانه می باشد.
۱۱. پخش شایعات و مطالب خلاف واقع ویا تحریف مطالب دیگران.
۱۲. انتشار مطلب علیه اصول قانون اساسی

2010-02-05T04:05:00.001-08:00

قيزلارا داش آت، قادان آليم اوغلان!. متلهاي تركي از للين (لالجين) همدان - آزربايجان

نوشته زير به قلم پژوهشگر گرامي خانم پروانه شوقيان وصال، از فصلنامه نجواي فرهنگ. شماره ٧- صص ١١٦-١١١ گرفته شده است. نوشته در باره چند ترانه متل تركي (قوشماجا) از شهر للين و يا لالون (به فارسي لالجين) آزربايجان، واقع در استان همدان مي باشد. شهر للين كه در بخش جنوبي استان همدان قرار دارد به عنوان پايتخت سفال و سراميك آزربايجان شناخته مي شود. محقق محترم هر بند تركي را با املاء فارسي ثبت كرده و ترجمه آنها به فارسي را نيز (در اين نوشته در داخل پارانتز) داده است. تنها تغيير داده شده در اين متن از سوي اينجانب، تبديل املاي فارسي به املاي تركي؛ مانند ثبت كسره با "ئ"، فتحه با "ه" و دوبار نوشتن حروف به جاي كاربرد تشديد...؛ و اضافه كردن متن بندها به تركي معيار در داخل كروشه [] است. مئهران باهارلي
-------------------------------------

چند مثل از لالجين همدان

پروانه شوقيان وصال
فصلنامه نجواي فرهنگ. شماره ٧- صص ١١٦-١١١

١-متل جوجه جوجه گل بيزه

جوجه جوجه، گل بيزه [جوجه، جوجه گل بيزه]
(جوجه جوجه بيا به خانه ما)

سورمئداني وئر بيزه [سورمه داني وئر بيزه]
(سرمه دانت را بده به ما)

سورمئدانوم توكاننه [سورمه دانيم توكاندا]
(سرمه دان من در دكان است)

توكان قاپوسئ كئليد [توكان قاپيسي كيليد]
(در دكان بسته است)

كئليد بابام بئليننه [كيليد بابام بئلينده]
(كليد پيش بابام است) [ترجمه صحيح: كليد در كمر بابام است. بئل=كمر]

بابام شيربان يولوننه [بابام شيروان يولوندا]
(بابام در راه شيروان است)

شيربان يولئ سر به سر [شيروان يولو سربه سر]
(راه شيروان سرسبز است)

ايچيننه آهو گزه ر [ايچينده آهو گزه ر]
(داخل آن آهو مي گردد)

آهو دوغه ر بير اوغلان [آهو دوغار بير اوغلان]
(آهو يك پسر مي زايد)

آدون قويه ر سولئيمان [آديني قويار سولئيمان]
(اسم او را سليمان مي گذارد)

سولئيمان گئده ر اودونه [سولئيمان گئده ر اودونا]
(سليمان مي رود هيزم بياورد)

غارغه باته ر بودونه [قارغي باتار بودونا]
(كلاغ به پايش فرو مي رود) [ترجمه صحيح: سيخ چوب به رانش فرو مي رود. قارغي= سيخ چوب، نيزه چوبي كوچك]

غارغه دئيئ غمئشدئ [قارغي دئييل، قاميشدير]
(كلاغ نيست، قلم ني است)

بئش بارماقئ گوموشدئ [بئش بارماغي گوموشدور]
(پنج انگشتش نقره است)

گوموشله رئن ائتيردئ [گوموشله ريني ايتيردي]
(نقره هايش را گم كرد)

اوزئنئ كوردئستان`ه يئتئردئ [اؤزونو كوردوستان`ا يئتيردي]
(خودش را به كردستان رساند)

كوردئستان`ي آتله رئ [كوردوستان`ين آتلاري]
(اسبهاي كردستان)

اونئ گورئدئ كيشنه دئ [اونو گؤردو، كيشنه دي]
(تا او را ديدند شيهه كشيدند)

نيچئ، نيچئ [نيچين؟، نيچين؟]
(براي چه، براي چه شيهه زدند؟)

بيچه اوووج آرپيچئ [بيرجه آووج آرپا ايچين]
(براي يك مشت جو)

آرپه خان قيزننه [آرپا خان قيزيندا]
(جو دست دختر خان است)

خان قيزئ قالي توخور [خان قيزي قالي توخور]
(دختر ارباب قالي مي بافد)

يانوننه بولبول اوخور [يانيندا بولبول اوخور]
(كنار او بلبل آواز مي خواند)

اوزئننه ن كوچيك قارداش [اؤزونده ن كيچيك قارداشي]
(برادر كوچكش)

خودا`ني كلامون اوخور [خودا`نين كلاميني اوخور]
(كلام خدا-قران- را مي خواند)

٢-قور قور قورباغه [قور، قور، قورباغا]

قور قور قورباغه [قور، قور، قورباغا]
(قور قور قورباغه)

آتتولدئ كوچه باغه [آتيلدي كوچه باغا]
(پريد به كوچه باغ)

كوچه باغده ن توز چئخدئ [كوچه باغدان توز چيخدي]
(از كوچه باغ گردو خاك بلند شد)

بير اينجيله قيز چئخدئ [بير اينجيلي ؟ قيز چيخدي]
(دختري ريزه ميزه در آمد)

قيز دارو وئردئ قوشه [قيز داري وئردي قوشا]
(دختر به گنجشك دارو داد) [ترجمه صحيح: دختر به گنجشك دانه جو داد. داري=دانه گندم، جو و يا ارزن]

قوش قنه تئن وئردئ قيزه [قوش قاناتيني وئردي قيزا]
(گنجشك بالهاي خود را به دختر داد)

قيز بئلئله دئ اوشماقه [قيز باشلادي؟ اوچماغا]
(دختر شروع كرد به پريدن)

قوش بئئلله دئ يئرماقه [قوش باشلادي؟ يئريمه يه]
(گنجشك شروع كرد به راه رفتن)

حق قاپوسون آشماقه [حاق قاپيسيني آچماغا]
(در درگاه باريتعالي را باز كردند)

حق قاپوسئ كئلليدئ [حاق قاپيسي كيليددير]
(درگاه باريتعالي بسته است)

كئليد بابام بئليننه [كيليد بابام بئلينده]
(كليد دست بابام است) [ترجمه صحيح: كليد در كمر بابام است]

بابام شيربان يولوننه [بابام شيروان يولوندا]
(بابام در راه شيروان است)

شيربان يوله سر به سر [شيروان يولو سربه سر]
(راه شيروان سرتاسر سرسبز است)

ايچيننه آهو گزه ر [ايچينده آهو گزه ر]
(در اين راه آهوئي وجود دارد)

آهو دوغه ر بير اوغلان [آهو دوغار بير اوغلان]
(آهو يك پسر مي زايد)

آدون قويه ر سولئيمان [آديني قويار سولئيمان]
(اسم او را سليمان مي گذارد)

سولئيمان گئده ر اودونه [سولئيمان گئده ر اودونه]
(سليمان مي رود هيزم جمع كند)

غارغه باتار بودونه [قارغي باتار بودونا]
(كلاغ به پايش فرو مي رود) [ترجمه صحيح: سيخ چوب به رانش فرو مي رود]

غارغه دئيئ، غمئشدئ [قارغي دئييل، قاميشدير]
(كلاغ نيست، قلم ني است) [ترجمه صحيح: سيخ چوب نيست، قلم ني است]

بئش بارماقئ گوموشدئ [بئش بارماغي گوموشدور]
(پنج انگشتش نقره است)

گوموشله رئن ايتئردئ [گوموشله ريني ايتيردي]
(نقره هايش را گم كرد)

اوزئنئ كوردئستان`ه يئتئردئ [اؤزونو كوردوستان`ا يئتيردي]
(خودش را به كردستان رساند)

كوردئستان`ي آتله رئ [كوردوستان`ين آتلاري]
(اسبهاي كردستان)

اونئ گورئدئ كيشنه دئ [اونو گؤرودو كيشنه دي]
(تا او را ديدند، شيهه كشيدند)

نيچئ، نيچئ [نيچين؟ نيچين؟]
(براي چه، براي چه شيهه زدند؟)

بيجه اوووج آرپيجه [بيرجه آووج آرپا ايچين]
(براي يك مشت جو)

آرپه خان قيزننه [آرپا خان قيزيندا]
(جو دست دختر خان است)

خان قيزئ قالي توخور [خان قيزي قالي توخور]
(دختر ارباب قالي مي بافد)

يانوننه بولبول اوخور [يانيندا بولبول اوخور]
(كبار او بلبل آواز مي خواند)

اوزئننه ن كوچيك قارادش [اؤزونده ن كيچيك قارداشي]
(برادر كوچكش)

خودا`ني كلامون اوخور [خودا`نين كلاميني اوخور]
(كلام خدا-قران- را مي خواند)

٣-پم پم پللا جم

پم پم پللا جم، قادئي آلوم اوغلان [پم پم پللا جم، قادان آليم اوغلان]
(پم پم، معني بخصوصي ندارد. قربانت شوم پسر)

چورئك گتئر من آجه م، قادئي آلوم اوغلان [چؤره ك گتير من آجام، قادان آليم من اوغلان]
(نان بياور من گرسنه ام، قربانت شوم پسر)

ايران آشئ ايشمه ره م، قادئي آلوم اوغلان [آيران آشي ايچمه ره م، قادان آليم اوغلان]
(آش رشته نمي خورم، قربانت شوم پسر)

من قاپيزده ن گئشمه ره م، قادئي آلوم اوغلان [من قاپيزدان گئچمه ره م، قادان آليم اوغلان]
(از كنار در شما رد نمي شوم، قربانت شوم پسر)

تورش آشونه موحتاجه م، قادئي آلوم اوغلان [تورش آشينا مؤحتاجام، قادان آليم اوغلان]
(به آش ترش محتاجم، قربانت شوم پسر)

اوتاقده تويي اوسسون، قادئي آلوم اوغلان [اوتاقدا تويون اولسون، قادان آليم اوغلان]
(توي اتاق عروسيت باشه، قربانت شوم پسر)

قيزله ر قورباني اوسسون، قادئي آلوم اوغلان [قيزلار قوربانين اولسون، قادان آليم اوغلان]
(دخترها فدايت شوند، قربانت شوم پسر)

نوقول توكئك تبه قه، قادئي آلوم اوغلان [نوقول تؤكه ك تاباغا، قادان آليم اوغلان]
(نقل را بريزيم توي طبق، قربانت شوم پسر)

قيزله رئ دئيئك آداقه، قادئي آلوم اوغلان [قيزلاري دئيه ك آداغا، قادان آليم اوغلان]
(دخترها را بگوئيم به آداق يا آداخ، قربانت شوم پسر. آداق يك قسمت از مراسم عروسي است كه معمولا در خانه عروس انجام مي گيرد)

اوغلانه مشهه د، قادئي آلوم [اوغلانا مشهه د، قادان آليم]
(مشهدي- پسر مشهدي، قربانت شوم)

قيزله ره داش آت، قادئي آلوم [قيزلارا داش آت، قادان آليم اوغلان]
(به دخترها سنگ پرت كن، فدايت شوم)

قيزله ر سنه گلمه دئ [قيزلار سنه گلمه دي]
(دخترها به تو نيامدند)

جيبله رئ بوشات، قادئي آلوم اوغلان [جيبله ري بوشالت، قادان آليم آليم اوغلان]
(جيبهايت را خالي كن- پول و ثروت نشان بده، فدايت شوم)

٤-خورده جه قيز، دو چاي قوي [خيرداجا قيز، دور چاي قوي]

خورده جه قيز، دو چاي قوي [خيرداجا قيز، دور چاي قوي]
(ريزه ميزه كوچولو دختر، بلند شو چاي بگذار)

اوتاق سوپئر نهار قوي [اوتاق سوپور، ناهار قوي]
(اتاق جارو كن، ناهار بگذار)

منم آدوم حلمه [منيم آديم حلمه]
(من اسمم حليمه است)

آمريكاده ن گلمه دئ [آمئريكادان گلمه ؟]
(از آمريكا آمدم)

آمريكا بيزئم اولسون [آمئريكا بيزيم اولسون]
(آمريكا مال ما شود)

قئرمنو دونوم اولسون [قيزميزي دونوم اولسون]
(قرمز رنگ لباس-پيراهن باشه، يك پيراهن قرمز رنگ داشته باشم)

گئيئم گئدئم تئهران`ه [گيييم گئديم تئهران`ا]
(بپوشم بروم تهران)

تئهران`نه توويم اولسون [تئهران`دا تويوم اولسون]
(توي تهران عروسيم باشد)

باجوم گسسه تويمه [باجيم گلسين تويوما]
(خواهرم بيايد به عروسيم)

قوربان گسسه بويومه [قوربان گلسين بويوما]
(قرباني ببرد به قد و قامتم، براي قد و قامت من قرباني كند)

٥-سحه رئ اوغره دئم بيجه ميلچيگئ [سحره ي اوغراديم ؟ بيرجه ميلچه يي]

سحه رئ اوغره دئم بيجه ميلچيگئ [سحره ي اوغراديم ؟ بيرجه ميلچه يي]
(هنگام سحر شكار كردم يك مگس را)

غمه له دئم اومماسوني باشوننه ن [قمه له ديم اونباسيني باشيندان]
(ساتور كردم ران-فرق سرش، ساتور كردم سر استخوان ران او را)

ياغونئ سوزدئم سئكسون سئكسون تووايه [ياغيني سوزدوم، سكسه ن سكسه ن تاوايا]
(روغنش را آبكشي كردم هشتاد و هشت تاوه)

اتئنئ يوكله دئم يددئ قتار دووئيه [اتيني يوكله ديم يئددي قاتار ده وه يه]
(گوشتش بار كردم هفت قتار شتر)

دننه له رئن چارداخ قوروب اوتوردوم [دنده له ريني چارداق قوروب اوتوردوم]
(با استخوانهاي او چادر زدم و نشستم)

اه ينئ ساته ساته او ديگاره يئتئردئم [اه ينيني ساتا ساتا او دييارا يئتيرديم]
(در حالي كه گوشتش را مي فروختم به ديار ديگري رسيدم)

لئله كره م بو اشله رئ قايوردئ [ل.له كره م بو ايشله ري قاييردي]
(كنيز اين كارها را انجام داد)

چنگال آلوب دئده نئنئ آيوردئ [چنگه ل آليب ديده نيني ؟ آييردي]
(با چنگال چشمهاي او را از هم جدا كرد)

بيجه كلله سئ قئرخ مين آجئ دويوردئ [بيرجه كلله سي قيرخ مين آجي دويوردو]
(يك كله او چهل هزار گرسنه را سير كرد)

مين قاپئيه مئهمان ائددئ دئشله رين [مين قاپييا مئهمان ائتدي ديشله ري ؟]
(دندانهاي او را مهمان هزار دروازه كرد)

٦-متلي در مورد اعداد

يك، يككه دانوشمه [يئك، يئكه دانيشما]
(يك، بزرگ حرف نزن)

دو، بولبول باروشمه [دو، بولبول باريشما]
(دو، با بلبل آشتي نكن)

سه، سيزده بدردئ [سئ، سيزده بئده ردير]
(سه، سيزده بدر است)

چهار، چادوري يئقئشدئر [چاهار، چاديريني ييغيشدير]
(چهار، چادرت را جمع كن)

پنج، پنجه ره ده ن باخمه [پنج، پنجه ره ده ن باخما]
(پنج، از پنجره نگاه مكن)

شش، شئشمه سن آللاهي [شئش، شيشمه سن آللاهين]
(شش، مغرور نشو و افاده نكن)

هفت، من سنئ آل.له م [هفت، من سني آللام ]
(هفت، من تو را خواهم گرفت)

هشت، آق اوتاقه سال.له م [هشت، آغ اوتاغا ساللام]
(هشت، تو را به اتاق سفيد مي برم)

نه، نقل و نباتته [نوه، نوقول و ناباتدير]
(نه، نقل و نبات است)

ده، دستمالئ قندئ [ده، دستمالي قنددير]
(ده، دستمال قند است)

2010-02-02T19:59:00.000-08:00

سیراوند اسدآباد

http://www.asadabadsiravand.blogfa.com/

در زمان کودکی ترانه ای کودکانه را می خواندیم که بعی از قسمت های آن را فراموش کرده ام حیف از این که ترانه های محلی و فولکلور شفاهی مردم نابود می شود و جای آن را آهنگ های لوس تلویزیون پر می کند

جوجه جانیم گل گوروم سورمه دانین ور گوروم

جوجه جانم بیا ببینم سرمه دانت را بده ببینم

و جوجه جواب می دهد

سورمه دانیم بازار دا بازار قاپیسی کیلید دی

سرمه دانم در بازار است در بازار بسته است

کیلید بابام چینیندا بابام شیروان یولندا

کلید پیش بابام است بابام در راه شیروان است

شیروان یوله سر به سر ایچیندا جیران گزر

راه شیروان پیچ و خم دارد ودر آن آهو می گردد

جیران دوغر بیر اوغلان آدنی قویر سلیمان

آهو یه پسر می زاید اسمش را سلیمان می گذارد

سلیمان گدر بیچینه یخیلر ارخ ایچینه

سلیمان به درو میره میفته توی جوب

سقلی باتر گل ایچینه ریش هاش توی گل فرو میره

البته از خاکریزیها هم شنیده ام ولی کمی فرق دارد البته اینها هم کامل نیست

2010-02-02T19:48:00.000-08:00

گزل کندیم دینگله کهریز

روستای دینگله کهریز

http://dingekahriz.blogfa.com/

روستای دینگله کهریز در فاصله 10 کیلومتری شهر همدان و بر سر راه همدان- ملایر می باشد.دارای معادن فراوان سنگ تراورتن و همچنین آب و قناتهای زیاد می باشد.زبان مردم تماما ترکی می باشد. یاشاسین دینگله کهریز خلقی

--------------------------------------------------------------------------------

۱-آه چكرم داغلار قاري اريسين

اريسين چايلارينان يريسين

منه بئله يازقي يازانين

اللري قيريلسين

۲- باياتينين آخيري

شوشه ساخلار چاخيري

غم چكمه دلي گوينوم

يار سنيندي آخيري

۳-گلين باخ گلين

شمعي توتوب الينه

دئير كي ياريم گلسين

شمعي وريم الينه

۴- دامدان داما داميميز

بير اولسون ايوانيميز

سن اوردان چيخ من بوردان

كور اولسون دوشمانيميز

۵-افسانه جان افسانا

گيرمه باغ و بستانا

قورخورام ياغيش ياغا

مملرين ايسلانا

۶- چيخديم حامام دامينا

گوردوم كندين هامينا

جوانلار جرگه ووروب

ياريم ديير هامينا

۷-اتورموشدوم سككيده

اورگيم سك سكيده

دديلر يارين گلير

موشتولوق گوزوم اوسته

۸- بولاق باشي بادامچا

يل وورار گولو آچا

باجي قوربان قارداشا

اورتولو قاپين آچا

۹- دامدا دورانا قوربان

الده قورآنا قوربان

من كي ياري گورمديم

ياري گورنه قوربان

۱۰- آلمادان كس ور

هيوادان كس ور

سسينه قوربان

سسيمه سس ور

۱۱- قاش گوزو كيپريك قارا

باخديم او گوزل يارا

من باخديم او باخمادي

قلبيمه ووردو يارا

2010-02-02T19:43:00.000-08:00

شعری از آقای مهدی مصطفوی با عنوان قیش

http://www.sozanso.blogfa.com/

روستای سوزن در شهرستان رزن قرار دارد و شهرستان رزن يكي از شهرستان‌هاي استان همدان است كه از شمال با استان قزوين، از خاور با استان مركزی و از جنوب و باختر با شهرستان كبودر آهنگ هم جوار است

شعر فلکلر
قیش

کاشکه گنه قیش گله قارلو بولوتلارگله

چللریمیز یاشارا داملاروموز اغارا

منقلیمیز کیک الا ذغاللارو اتالا

کرسوموزو اسیده چلمگی تز پیشیره

دادام قناخ گتیره سلبی بی ایگ اگیره

ننم نه ایش باشونا بال قارداشوم دالونا

گل لری تز اوخویا اولمه لری توخویه

2010-01-28T14:27:00.000-08:00

آيا باخ اولدوزا باخ، دامدا دوران قيزا باخ.

ترانه هاي مردمي تركي از روستاي ازندريان ملاير- آزربايجان

نوشته زير به قلم محمدرضا شاهسوند، از فصلنامه نجواي فرهنگ. سال چهارم، شماره دوازدهم، تابستان ١٣٨٨. صص-٥٥-٥٣ گرفته شده است. نوشته در باره چند ترانه تركي مردمي از روستاي ازندريان ملاير كه در جنوبي ترين بخش آزربايجان در استان همدان قرار دارد مي باشد. نويسنده در مقابل هر بند تركي آوانگاري آنرا با حروف لاتيني متون فارسي نيز داده است. تنها تغيير داده شده در اين متن از سوي اينجانب تبديل الفباي لاتيني آوانگار متون فارسي به الفباي لاتين تركي است.

مئهران باهارلي

--------------------------------------

ترانه ها و اشعار عاميانه ازندريان ملاير

محمدرضا شاهسوند

فصلنامه نجواي فرهنگ. سال چهارم، شماره دوازدهم، تابستان ١٣٨٨. صص-٥٥-٥٣

در بين روستانشينان ازندريان (Əzәndәryan) و روستاهاي اطراف آن، زبان مردم زبان شعر است. شعرهائي كه سراينده مشخصي ندارند و به مرور زمان مردان و زنان سرد و گرم چشيده، آن را به تكامل رسانده اند. اين شعرها اغلب در قالب چهاربندي (دوبيتي) سروده شده اند اما به نام "بيش بند" (beş bәnd) به معناي پنج بند معروفند. هنگامي كه در يك مراسم از هنرمندان محلي خواسته شود كه اصطلاحا "بير بيش بند سوله" (bir beş sovәlә) يعني يك شعر پنجي بسراي، او در پاسخ مهمانان پنج دوبيتي مي خواند. "سز" (soz) به معناي سخن نغز و "سولماق" (sulәmaq) به معني سرودن نيز معروف است.

آق ايمام آقاشلرهAq imam aqaşlәre
ياشلده يارپاقلرهYâşelde yârpâqlәre
خدا ورسن مرادم Xoda versen moradem
ياندرم چراغلرهYanderem çerâqlәre

برگردان: درختان آق امام، برگهايشان سبز رنگند. اگر خداوند مرادم را بدهد، چراغهايشان را روشن مي كنم. (آق ايمام در معناي تحت اللفظي به معناي "امامزاده سفيد" است كه بنا بر اظهار اهالي ازندريان، در ميان كوههاي اين منطقه مقبره اي سفيد رنگ قرار دارد كه تمامي سنگهاي به كار رفته در سنگ قبر و ديواره هاي آن سفيد است. از اين رو به اين مكان اصطلاحا "آق ايمام" گفته مي شود. بعضيها براي دعا كردن به آن محل مي روند. البته امروزه اين مقبره تخريب شده است).

آق ايمام يولم اوسهAq imam yulem üsә
بازوبند قولم اوسهBazubәnd qulem üsә
خدا ورسن مرادمXodâ versen moradem
بيش قنديل گوزم اوسهBeyeş qәndil guzom üsә

برگردان: آق ايمام بر سر راهم، بازوبند بر بازوانم. (اگر) خداوند مرادم را دهد، پنج قنديل بر چشمانم. (اگر خداوند مرادم را بدهد، پنج قنديلي را كه نذر كرده ام به روي چشم گذاشته و به امامزاده تقديم مي كنم).

آق قويون، قره قويونAq quin qәrә quin
ايلده ورر بير جوت قوزهİldә verer bir cut quze
بيره يسينين روزهBire yәsenin ruze
بيره چوبانين موزهBire çubânin muze

برگردان: گوسفند سفيد، گوسفند سياه. هر سال يك جفت بره مي دهد. يكي روزي صاحبش، يكي مزد چوپانش.

آيه باخ، اولدوزه باخAya bâx olduzә bâx
دامده دورن قزه باخDâmdâ durәn qezә bâx
قز قارداشين المسينQez qârdâşin olmәsen
اوزين چندر بيزه باخUzeyn çondәr bizә bâx

برگردان: به ماه نگاه كن، به ستارگان نگاه كن. به دختري كه بر بام ايستاده نگاه كن. اي دختر برادرت هرگز نميرد. چهره ات را برگردان و به ما نگاه كن.

اغلان، اغلان ناز اغلانOqlan oqlan nâz oqlan
شيرازده بزاز اغلانŞiyrazdә bәzaz oqlan
قلم دواتين گتيرQәlәm dәvatin gәter
من دئينه ياز اوغلانMәn deine yaz oqlan

برگردان: اي پسر، پسر، نازنين پسر. اي پسري كه در شيراز بزازي. قلم و دواتت را بياور و گفته هاي مرا بنويس

بو داغدا جيران گزرBu dâqdә ciyrân gәzәr
ال ايقننه داش ازرƏl әyәqem dâş әzәr
من نه ايلميشم يارهMәn nә eylәmişәm yârә
يار منن كنار گزرYar mәnnәn kenar gәzәr

برگردان: در اين كوه آهو مي گردد، دست و پايش را سنگ مي برد. من چه كرده ام با او، كه او از من جدا مي گردد.

چخدم دام آرسنهÇexdem dâm ârâsenә
باخدم آي پارسنهBaxdem ay pârâsenә
قزل گل غنچه وربQezel gol qonça vereb
يار گيرب آرسنهYâr gireb ârâsenә

برگردان: در ميان بام ايستادم، به هلال ماه نگريستم. گل سرخ غنچه كرده، يارم در ميان آن نشسته.

هاي ننه، هاي ننهHây nәnә hây nәnә
دو چاينه قوي دمهDur çâyne quy dәmә
ايچم گدم خرمنهİçem gedem xәrmәnә
خرمنمير اوزاخدهXәrmәnemir uzâxde
آتم قچه چولاخدهÂtem qeçe çulaxde

برگردان: آي ننه، آي ننه. بلند شو و چاي را دم كن. تا آن را بنوشم و سرخرمن بروم. خرمنگاه دور است و پاي اسبم لنگ است.

2010-01-27T18:38:00.000-08:00

Hәmәdan Gәraylısı - Urmu Aşıq Mәktәbi همه دان (همدان) گرايليسي، اورمو آشيق مكته بي

Aşıq Əbudllah Əşrəfi آشیق عبدوللاه اشره فی
4:29

by URMIA - URMU - URUMiYE - URMiYE (videos)
http://www.facebook.com/video/video.php?v=1238496158194&ref=mf

http://www.youtube.com/watch?v=WGL6wGOZAJY

2009-12-12T19:03:00.001-08:00

قاراقان/ اسدالله امیری

http://www.tilimxan.blogfa.com/post-124.aspx

آچیقلاما: قاراقان سؤزجوگو فارسجادا خرقان کیمی ایشله نیلیر و مرکزی(اراک)، همدان و قزوین بؤلگه لرینه پارچالانمیش واحید و داغلیق بیر بؤلگه نین آدی دیر. ایندی ایسه همدان اوستانی، رزن شهریستانی، مرکزی بخشینده بیر دهستان آدی(خرقان)، قزوین اوستانی بویون زهرا(بوئین زهرا)شهریستانی، آبگرم بخشینده(خرقان شرقی) و آوج بخشینده(خرقان غربی)، مرکزی اوستانی، زرندیه شهریستانیندا (بخش خرقان) آدلانیرلار. طبیعی کی بو قاراقانلار تورپاق باخیمیندان بیر بیرینه یاپیشیق و فرهنگی باخیمیندان عینی دیرلر. بو بؤلگه اهالیسی نین دیلی آزربایجان تورکجه سی دیر.

ائشیتدیکلریمیزه گؤره قرار بودور کی قزوینین قاراقانلاری (شرقی و غربی) بیرلشمه نتیجه سینده آبگرم آدیندا بیر شهریستان آرایا گلسین. طبیعی بودور کی بو دوغولاجاق شهریستانین آدی قاراقان اولسون آمما ائله بیل آبگرم آدی ایله دوغولاجاق بو جوجوق.

دئمک لازیمدیر کی ایراندا سمنان اوستانی، شاهرود شهریستانی، بسطام بخشینده ده بیر دهستانین آدی خرقان دیر.

قاراقانین فرهنگی شخصیتلریندن: آوالی غیبعلی، دوکتور علی کمالی، اکبرخان رزاقی، حسین حیدری، الیاس امیرحسنی، آشیق مسیح الله رضایی، آشیق کاظم مشهدی و س آد آپارماق اولار.

قاراقانین طبیعی و تاریخی یئلریندن: ایکیز گوممزلر، اینجی قارا داغی، قیرخ بولاق، علی بولاغی، ایستی سو.

قاراقانین چاناقچی و شاید باشقا کندلرینده علوی لر یاشاییرلار کی امام علی (علیه السلام) ا آرتیق سایغی گؤستریرلر.

قاراقانلی لاردان بیر چوخو ایندی ایسه تهراندا یاشاییرلار و تهرانین دمیر بازاری اونلارین الینده دیر. قاراقانلیلارین تهراندا نئچه حسینیه و مسجدلری وار کی اونلارین بیریسی مالک اشتر خیابانی، دستغیب خیابانینین اولینده واقع اولوبدور- اوسته اکلنن گؤرونتولر بو حسینیه یه عاییددیر. باشقا حسینیه لر تهرانین اوستاد معین بولواریندا و تهرانسر منطقه سینده واقع دیرلار.